Kendimce Düşünceler’in 64. sayısından herkese merhaba!

Psikolog Carl Rogers’ın Kişi Olmaya Dair kitabında yazdığı şöyle bir cümle vardır:

İlginç paradoks şudur: Kendimi olduğum gibi kabul ettiğimde, değişmeye başlarım.

Oysa yaygın inanış değişmek için eski benliğimizden cüzzamlı gibi kaçmanın yeğ olduğu yönündedir. Hâlbuki değişim isteği zannettiğimiz şey çoğu zaman kabul görme isteğidir. Dış dünyanın sizi kabul edebilmesi için öncelikle kendinizin kabul edilmeye değer olduğuna inanmanız gerekir. Her sayıda kendi kendimizi manipüle etmeden kabul edilebilir olduğumuza inanmanın yollarını arıyorum. İki haftada bir siz de bu öz sevgi yolculuğuna katılmak isterseniz bu yayına abone olmanız beni çok mutlu eder.

Her zamanki gibi sevgi ve şans yanınızda olsun. 🍀

Cameron Crowe’un 1996 tarihli filmine ismini de veren başkarakter Jerry Maguire, sporcu menajerliği mesleğiyle ilgili bir anlam arayışına girdikten sonra, elinde kalan tek sporcuyla her şeye yeniden başlamak zorunda kalır. Menajerliğini üstlendiği Amerikan futbolcusu Rod Tidwell (Cuba Gooding Jr. tarafından Oscar ödüllü bir performansla canlandırılmıştı) harika istatistiklere sahiptir, ancak takımı ona hak ettiği kontratı vermek istemez. Ta ki insanların Rod’u gerçekten gördüğü bu sahneye kadar. Gelin ne olup bittiğini hatırlayalım.

Jerry’yle kader ortaklığı yapan Rod, iyi bir aile babası, kaliteli bir sporcu ve düşündüğünü saklamayan bir mutlak doğrucudur. Ancak takımı onu boşboğaz bir star özentisi ve kuru kuruya rakamlar toplamı olarak görür. Günlük hayatında renkli giyim tarzı, hızlı müzik zevki ve eşine duyduğu aşk ile insanları etkileyebilen Rod sahadayken her şeyini vermesine rağmen adeta görünmezdir. Ancak bir gece maçında sakatlık riskini göze alarak yaptığı touchdown (Amerikan futbolunda gol) sonucu boynunun üzerine düşerek baygınlık geçirir. İzleyicilerin nefesini tuttuğu birkaç dakika sonucunda uyanan oyuncu, eğlenceli gol sevinciyle bir anlamda ikinci hayatını da kutlarken, hem seyircilerin hem de takımın gönlünü kazanır. O geceden sonra artık insanlar yalnızca istatistiklerini değil, Rod'u konuşmaya başlar. Maksimum kontratını garantilediğini ve kendisiyle beraber menajeri Jerry’yi de kurtardığını söylemeye gerek yok tabii.

Peki Rod’un görünür olmasını sağlayan şey insanların sempatisini kazanmak mıydı yoksa gerçekten kim olduğunu göstermesi miydi?

Kendimizle ilgili varsayımlarımız bazen bizi çift taraflı bir aynanın içine hapseder. Şunu düşündüğünüz bir seferi hatırlayın:
“Elimden gelen her şeyi yapıyorum ama yine de olmuyor. İnsanlar beni görmüyor.”
Belki de sorun insanların bizi görmemesinden ziyade bizim yalnızca görülmeyi beklememizdir, ne dersiniz? Memnuniyetsizliğimiz kendimize zarar verecek boyutta bizi için için yer. Zamanla bizi daha kırgın, daha savunmacı insanlara dönüştürebilir. Oysa aslında yapmamız gereken insanların duygularına karşı görünür olmak, kalbimizi açmak olabilir mi?

Saint-Exupéry’nin Küçük Prens’inde tilkinin sırrı da böyle değil miydi:

İnsan gerçekleri sadece kalbiyle görebilir. En temel şeyi gözler göremez.

Görünür olmak ile gerçekten görülmek arasında da böyle bir fark vardır. Ölümden döndükten sonra insanlar Rod’u ilk kez gerçekten gördüler. Onun duygularıyla bir anlığına da olsa hemhâl oldular. Sevincini, heyecanını, gururunu yüreklerinde hissettiler. Jerry de yıllarca havalı menajer rolü yaptıktan sonra mutluluğu ancak tamamlanmamış olduğunu kabul ettiğinde bulmamış mıydı zaten?

Kendin olmak denilen şeyin aslında kalbinin kilitli hücresinin kapısını açmaktan geçtiğini anlattığım bu yazıyı okuduğunuz için teşekkürler. Hadi başlayalım.

✍️ Blogumdan

Her sayıda blogumdan bir pasaj paylaşıyorum.

Sonsuzluk ve Bir Gün

O sabah yataktan kalkmıyorum. Yaşamak yerine, günümü bir anlatıcıdan dinlemeyi tercih ediyorum:
"Reçel, peynir ve beyaz ekmekten oluşan kahvaltısını her sabah olduğu gibi büyük lokmalarla bitirdi. Saçlarını bir türlü yatıramadığı için binmesi gereken otobüsü kaçırdı. Taksi olasılığını bir kalemde geçti. Geç kalmayı önemsemezdi.

Karşısındakini dinlediği anlaşılsın diye başını yana eğerdi. Öğleden sonra eski filmlerden bahsetti. Tespitleri yeterince komikti. Bir kafede sade soda içti. Tavla atmayı gönülsüzce kabul etti. Rekabetten nefret ederdi.

Akşamını telefonuna bakarak geçirdi. Başkalarının hayatlarını izlemekten hazzederdi. Uykuya giderken sevilmeyi düşledi. Düşlerinde ağlamayı pek severdi."

💭 Beşli Çağrışım

Her sayıda beşli çağrışım isimli bir oyun oynuyoruz. Oyunun amacı, birbiriyle başlangıçta ilintisiz görünen iki kişi veya kavramı beş maddede buluşturmak. Bu sayıda Vichy Fransası’ndan yola çıkarak merak kavramına ulaşıyoruz.

1. Fransız İhtilali’yle cumhuriyet ilan edildikten sonra Fransa, tekrar kurulan imparatorluklardan derebeylik düzenlerine, yine ve yeniden cumhuriyetlerin kurulmasına kadar süren uzun bir demokrasi yolculuğu geçirdi; daha da bitmiş sayılmaz. Nazi işgali altında Vichy kentinde kurulan bir çeşit Damat Ferit hükümeti olarak Vichy Fransası bunlara kötü bir örnek.

   

2. Fransa’nın kurtuluşu Normandiya Çıkarması sonrası Charles de Gaulle’ün komutayı ele alması ve iki yıl sonra ilan edilen Dördüncü Cumhuriyet ile gerçekleşti.

3. Tabii bu aralıkta gerçekleşen Cezayir Savaşı mevcut hükümetleri istikrarsız hale getirdi ve 1958’de ilan edilen Beşinci Cumhuriyet’le De Gaulle bu defa başkan olarak tekrar başa geçti. İktidarı altında aldığı aksiyonlardan biri 1966’da Fransa’yı NATO’nun entegre askeri komuta yapısından çıkarmak olacaktı. Ülkenin tekrar entegre komuta yapısına girmesi 2009’da Sarkozy hükümeti altında olacaktı.

   

4. Dilimizde bu askeri teşkilat ile karışan bir de deyim var. Söz dinlemez, laf anlamaz kişiler için kullanılan “Nato kafa nato mermer” deyimi, aslında Rumca’dan Türkçe’ye geçmiş “náto (işte o) kefalí (kafa) náto mármari (mermer)” sözünün birebir karşılığı.

5. Komşu coğrafyaya bizim de hediye ettiğimiz birçok güzel kelime var. Bence en güzeli Türkçe’deki merak kelimesinden alıntılanan Rumca meraki kelimesi. Bizde “bir şeyi yapmaya, anlamaya yönelik düşkünlük, heves” anlamına gelen sözcük, geçtiği dilde “bir işi sevgiyle ruhunu katarak yapmak” anlamını almıştır.

   

Bu sayıda beşli çağrışımı şöyle yaptık:

Vichy Fransası → Charles de Gaulle → Beşinci Cumhuriyet / Entegre askeri komuta → Nato kafa nato mermer / Diller arası geçen kelimeler → Meraki / Merak

Siz de ilk ve son adımların arasında kendi istediğiniz gibi çağrışım yaparak yorumlarda paylaşabilirsiniz. Beşli çağrışım önerileriniz için abonelere açık olan sohbet bölümüne beklerim.

📚 Okuduklarım

Her sayıda, okuduğum kitaplardan biri için Goodreads’e yazdığım incelemeyi paylaşıyorum.

Bir Kol Hikâyesi

Perulu yazar Ricardo Sumalavia'nın kısa romanı Bir Kol Hikâyesi, üç kollu bir adamın ölümüyle açılıyor. Bu son derece ilginç başlangıç, okuyucu olarak sizi sessizce içine çeken bir aile hikâyesine dönüşüyor. İlerledikçe eksik kalan hatıralar, kuşaktan kuşağa aktarılan sırlar ve tanıdık insanlar arasındaki görünmez mesafeler belirginleşiyor. Böyle anlatınca bir aile draması gibi geliyor ancak romanın yer yer sert, bilerek hoyratça yazıldığını da söylemeliyim. Yalnızca 85 sayfa olmasına rağmen kitap kapandıktan sonra zihinde dolaşmayı sürdürüyor. Bir insanın hayatına ne kadar yakından bakarsak bakalım, göze çarpan parçaların (buradaki metafor fazladan bir kol) derin olmayan ağırlığı yüzünden, gözden kaçan bir parçanın her zaman var olabileceğini hatırlatıyor. Güney Amerika edebiyatıyla ilgilenenler için bakılabilecek bir eser. Öneririm.

🎬 İzlediklerim

Her sayıda, izlediğim film veya dizilerden biri için yazdığım bir incelemeye yer veriyorum.

Ahlat Ağacı

Doğu dizisinin üçüncü sezonu hoş bir sürprizle beraber geldi. Komedyenin hayatını değiştirdiği belli olan 2018 tarihli Ahlat Ağacı filminde birlikte çalıştığı usta yönetmen Nuri Bilge Ceylan, bir yan karakter olarak, hem de Bir Zamanlar Anadolu’da filminin doktor başrolü Muhammet Uzuner tarafından canlandırılarak diziye giriş yaptı. Hazır HBO Max platformu da yönetmenin eserlerinden kısa filmler de dahil olmak üzere yapılan seçkiyi öne çıkarmışken, filmi incelediğim bir yazıyı revize ederek sizlerle paylaşmak istedim.

Ahlat Ağacı, Nuri Bilge Ceylan’ın favori temaları olan şehirli insanın yalnızlığı, insan-doğa ekseninde köy-kasaba-taşra-kent çelişkisi üzerine yine düşündürdüğü; diğer filmlerinden ziyade Kış Uykusu’na hem biçim hem de diyalog bolluğu anlamında benzeyen, üç saati dolu dolu geçiren ve bitmesin istenen bir film. İzledikten sonra ilk yorumum, oyunculardan alınan performans anlamında komedilerden alışık olduğumuz aktörlerin çok daha gerçek ve tatmin edici olduğu yönündeydi. Taşralı yazar rolünde köprüdeki meşhur tiradında yıldızlaşan Serkan Keskin dışında, başrol Doğu Demirkol ve özellikle baba karakterini canlandıran Murat Cemcir doğal ve inandırıcı portreler çiziyorlar. Bunun dışında Ahlat Ağacı’nın diğer Ceylan filmlerinden bir farkı bence, atanamayan öğretmenler konusunu olayın merkezine almasından, doğudaki askerlik, polislik görevlerine vurgusundan, filmin birkaç yerinde televizyona kulak vermesinden, piyangocu abinin alışveriş listesinden de hareketle janr olarak toplumsal gerçekçiliğe kayması. Filmdeki Yılmaz Güney göndermeleri de bu yanıyla daha çok anlam kazanıyor. Yönetmen bu toplumcu yaklaşımını Kuru Otlar Üstüne filminde de sürdürmüştü. Her iki filmi de öneririm.

✨ Kapatırken

Kendimce Düşünceler, sadık bir dost gibi, iki haftada bir pazar sabahları 09:00 sularında e-postalarınızdaki yerini alıyor.

İlham veren düşünceler, film ve kitap önerileri içeren bu yazılar birikir.

Kaçırmamak için abone olabilirsiniz.

Subscribe now

Keyif aldıysanız kalp simgesine (❤️) tıklayarak beğenilerinizi gönderebilir, bültenin hemen altına yorum ekleyebilirsiniz (💬).

Paylaşmak isterseniz restack butonunu kullanarak (🔁) ve aşağıdaki butona tıklayarak Kendimce Düşünceler bültenini paylaşabilirsiniz.

Share

Geçen sayıya buradan göz atabilirsiniz:

Görüşmek üzere, sevgiyle kalın! 👋

Kendimce Düşünceler’in 63. sayısından herkese merhaba!

Beynimiz, yeni kavramları başka kavramlara benzeterek anlamlandırmaya eğilimli. “Tıpkı, sanki, gibi” kelimeleri anlam inşa ederken en büyük yardımcılarımız. Peki bir kavramdan da öte, bir hikâyeyi de başka bir hikâyeye benzeterek anlamak mümkün mü? Her sayıda dünyayı güzelleştiren sayısız hikâyeden payıma düşenleri birbirine bağlamaya çalışıyorum. İki haftada bir bu hikâyeleri beraber hatırlamak isterseniz bu yayına abone olmanız beni çok mutlu eder.

Her zamanki gibi sevgi ve şans yanınızda olsun. 🍀

En sevdiğim hikâyeler, kangurunun kesesi gibi içinde bir başka hikâyecik saklayanlardır. Edebiyatta buna gömülü anlatı deniyor. Dıştaki hikâye akarken içteki küçük hikâye ansızın beliriyor; temayı güçlendiriyor ve görevini tamamlayınca sessizce çekilip yerini yeniden ana anlatıya bırakıyor. Gelin bunu bir şarkının içinde arayalım.

Tamirhaneye gelen zengin kadına âşık olan tamirci çırağını dinlerken, anlatıcı bizi bir anda o parlak kapaklı romanın içine götürüyor. Nasıldı geçiş?

“Bir romanda okumuştum buna benzer bir şeyi
Cildi parlak kâğıt kaplı pahalı bir kitaptı
Ne olmuş, nasıl olmuşsa âşık olmuştu genç kız
Yine böyle bir durumda tamirci çırağına”

O küçük hikâye boşuna anlatılmaz. Asıl anlatının ne söylemek istediğini daha görünür kılmak içindir. Karaca da romandaki masalsı ihtimali, tamirci çırağının gerçekliğiyle yan yana getirerek sınıf meselesini görünür kılar. 1975 tarihli şarkıdan elli bir yıl sonra şarkıyı şimdi yazsaydı usta müzisyen acaba sınıf atlamaya çalışan işçiler için şu dörtlüğü de ekler miydi?

“Kafeinsiz kahveyle gezsen de
Krediyle elektrikli araca binsen de
Pijamayla toplantıya girsen de
İşçisin sen, işçi kal”

Şarkılar ve şiirler gibi kısa anlatılardan, masallara, filmlere, romanlara ve piyeslere kadar her türde gömülü anlatıma rastlayabiliyoruz. Bazı eserleri belki bu yüzden diğerlerinden fazla hatırlıyoruz.

Bence en ilginç iç içe hikâyeler ise yaşarken karşılaştıklarımız. Kendi hayatımızı yaşarken, diğer bir deyişle kendi öykümüzü anlatmaya çalışırken bazen başkalarının hayatına öykünüyoruz. Daha mutlu, daha zengin, daha özgür, daha zinde, daha cazip, daha kalabalık, daha, daha, daha… Dahalarımız bitmediği için kendi öykümüzü bir anda kesip yeni ve köksüz bir öyküye başladığımızda da esasında bir başkasının hayatını yaşamış oluyoruz. Tabii her hikâyenin bir sonu var. Çoğunun da bir kürkçü dükkânına dönüşü. İşte tam burada insanın aklına şu soru geliyor:

Acaba bu yaşadığımız ödünç hayat ana öykümüzü güçlendirdi mi, yoksa odağımızı dağıtıp temamızı belirsizleştirdi mi?

Gömülü anlatı tekniğini şarkılardan örnekleyip yine ve yeniden hayat denilen bu özel öyküye bağladığım bu yazıyı okuduğunuz için teşekkürler. Böyle iç içe öyküler barındıran sizin hatırladığınız hangi şarkılar var? Aklınıza gelenleri yorumlara yazarsanız nefis bir antoloji yaratmış oluruz.

Hadi başlayalım.

✍️ Blogumdan

Her sayıda blogumdan bir pasaj paylaşıyorum.

Gri Mahalle

O kadar yol yürüdüm, bir tek çiçekçiye rastlamadım.

"Etrafına bak!”

Ağaçların köküne kireç damlamış. Kömür kaçak, nefes almak zor.
Güvercinler bile gitmiş buradan, yalnız çöplük martıları kalmış.
Alçaklarda kan kokusu var; sokak aralarında çamaşır ipleri, güneş yüzünü saklıyor.
Buranın veletleri bile zalim. Birinin gafliklerine el konuyor, zorbanın kafasına bir taş düşüyor. "Kim attı lan onu?” diyor. Adaletin cebinden kaydı.
Gece olunca yıldız kaydı. Bulutlu gece, bulutlu gözleri, bir genç kadın, bohçasını deşmiş çocukluğunu saklıyor.
Kapı gıcırtısı burna anason üflüyor. Kabullenmişlik beşinciye gebe, beli sızlıyor.

Orada ne arıyorum?

Ne yana baksam tuğla ve temeller; apartman yavruları, hiçbir vakit çıkılmayacak ikinci katları bekleyen zayıf iradeli gecekonduları baştan çıkarıyor.
Gri, tüm endamı ile çevreyi sarmış.

Şimdi ne yapayım?

💭 Beşli Çağrışım

Her sayıda beşli çağrışım isimli bir oyun oynuyoruz. Oyunun amacı, birbiriyle başlangıçta ilintisiz görünen iki kişi veya kavramı beş maddede buluşturmak. Bu sayıda Kadir İnanır’dan yola çıkarak Erdener Abi’ye ulaşıyoruz.

1. Bu hafta üzücü bir haber aldık ve Türk sinemasının en büyük jönlerinden biri olan Kadir İnanır’ı kaybettiğimizi öğrendik. Allah rahmet eylesin.

   

2. Usta oyuncuyu başrol oynadığı pek çok yapımla hatırlayabiliriz. Uyanık Kardeşler’deki muzip hâliyle de, örneğin Tatar Ramazan’daki ciddi oyunuyla da beğeni toplasa da; herhalde Türkan Şoray ile başrol oynadığı filmlerin yeri ayrıdır. En meşhurlarından biri 1976 tarihli Osman Seden filmi Devlerin Aşkı olsa gerek.

3. Bülent Oran’ın senaryosunu yazdığı film günün sonunda iyi oynanmış bir melodram olsa da, herhalde bugün ayrı bir paye vermemizin en büyük sebebi Cahit Berkay’ın bestelediği harika film müziği. Sanatçı, o dönem Atıf Yılmaz’ın tabiriyle “seyircinin ıslıkla eşlik edebileceği” pek çok unutulmaz film müziğine imza atmıştı. Dinleyince hatırlayacaksınız.

4. Cahit Berkay’ın kurucusu olduğu Moğollar grubunun ise 1976’da dağıldığını ve 1993 yılında tekrar bir araya geldiğini biliyor musunuz? Grup 17 yıl ayrı kaldıktan sonra Leman Dergisi’nin ön ayak olduğu bir imza kampanyası sonucunda büyük bir konserle sahnelere geri dönmüştü.

5. Kampanyayı başlatan karikatürist Kaan Ertem 2021 yılında yalnızca 53 yaşındayken aramızdan ayrıldı, geride ise binlerce kare çizgi bıraktı. İçlerinden en sevdiğim, akıl danışmaya gelen saçma sapan tipleri tek cümleyle geri püskürten sakin güç Erdener Abi’ydi.

   

Bu sayıda beşli çağrışımı şöyle yaptık:

Kadir İnanır → Devlerin Aşkı → Cahit Berkay → Moğollar / Leman Dergisi → Kaan Ertem / Erdener Abi

Siz de ilk ve son adımların arasında kendi istediğiniz gibi çağrışım yaparak yorumlarda paylaşabilirsiniz. Beşli çağrışım önerileriniz için abonelere açık olan sohbet bölümüne beklerim.

📚 Okuduklarım

Her sayıda, okuduğum kitaplardan biri için Goodreads’e yazdığım incelemeyi paylaşıyorum.

Selvi Boylum Al Yazmalım

Kırgızistan’ın çıkardığı en büyük yazar olan Cengiz Aytmatov’un uzun öyküsü Selvi Boylum Al Yazmalım’ı anmak istedim bu sayıda. Tabii finaliyle kendi başına bir efsane olan filmi gördükten yıllar sonra öyküsünü içimde garip bir hisle okumuştum. Filmle kitap arasında anlatımı değiştiren ilginç bir nüans var. Öykünün çoğunluğu İlyas’ın gözünden anlatıldıktan sonra, son bölümde anlatım Baytemir’e (filmde Cemşit) geçiyor. Asel ise (filmde Asya) yalnız konuşma ve davranışlarıyla tasvir ediliyor. Oysa film kanlı canlı bir Türkan Şoray iç sesini, sevginin ne olduğunun tartışıldığı o insanın içine bir yere dokunan cümlecikleri araya sokar, İlyas al yazmalısına veda etmeden hemen önce (hatırlamak isteyenler için link). Bir de kitapta kamyoncuların direksiyon salladığı Tien Shan Dağları’nın (bizdeki ismiyle Tanrı Dağları) ve aşmaya çalıştıkları zorlu geçidin de adeta bir başka karakter gibi etkili anlatıldığını söylemeliyim. Bir solukta okunacak, direkt tavsiye edilecek bir eser.

🎬 İzlediklerim

Her sayıda, izlediğim film veya dizilerden biri için yazdığım bir incelemeye yer veriyorum.

Euphoria

Rain Man, Good Morning Vietnam, Sleepers ve Wag the Dog gibi filmleriyle zülfü yâre dokunmaktan vaktiyle hiç çekinmemiş olan yönetmen Barry Levinson’ın oğlu Sam Levinson için “armut dibine düşmüş” desem yeridir. Yönetmen ve senarist olarak imza attığı en önemli iş olan HBO dizisi Euphoria’yı üçüncü sezonunda klasik bir tragedya havasında bitirirken, inanç, aile, sevgi ve bağımlılık dörtgenini güzelce kuruyor. Hemen her bölümde izleyenleri metafor yağmuruna tutmasının yanı sıra farklı duyguların arasında da gezdiriyor. Euphoria sert bir dizi, rahatsız etmekten çekinmeyen, tersine bunu arzulayan bir tarafı var. Başını Zendaya’nın çektiği oyuncu kadrosunun, kara mizaha göz kırpan çok sayıda noktada sarsılmayan gerçekçi oyunculuğunu takdir etmek gerekiyor. Bu açıdan Breaking Bad’i de yer yer andırdığını söyleyebilirim. Levinson, final bölümündeki düello sahnesini çekerken, tıpkı çağdaşı pek çok genç yönetmen gibi, Tarantino’dan oldukça etkilenmiş görünüyor. Ziyanı yok, çünkü Tarantino da büyük usta Sergio Leone’den etkilenmişti. Dizinin finalinin muhafazakâr diyebileceğim bir son ile bağlanmasını bir miktar garipsesem de, bir tür duygusal arındırma yaşatmayı da bunca yıl midesi kaldırarak izleyen seyircilerine borç bilmiş diye düşünüyorum. Bu açıdan dikkatlice öneririm. HBO Max üzerinden izleyebilirsiniz.

✨ Kapatırken

Kendimce Düşünceler, sadık bir dost gibi, iki haftada bir pazar sabahları 09:00 sularında e-postalarınızdaki yerini alıyor.

İlham veren düşünceler, film ve kitap önerileri içeren bu yazılar birikir.

Kaçırmamak için abone olabilirsiniz.

Subscribe now

Keyif aldıysanız kalp simgesine (❤️) tıklayarak beğenilerinizi gönderebilir, bültenin hemen altına yorum ekleyebilirsiniz (💬).

Paylaşmak isterseniz restack butonunu kullanarak (🔁) ve aşağıdaki butona tıklayarak Kendimce Düşünceler bültenini paylaşabilirsiniz.

Share

Geçen sayıya buradan göz atabilirsiniz:

Görüşmek üzere, sevgiyle kalın! 👋

Kendimce Düşünceler’in 62. sayısından herkese merhaba!

Arada kalmanın türlü yolları vardır. Hissettiklerinizle dilinizden dökülenler farklı olabilir. Kendinizi iki kutuptan birine ait hissetmeyebilirsiniz. Sınırlarınızı test ederken bazen yaşamınızın amacı konusunda bile arada kalmanız mümkün. Her sayıda arada kalmayı sorun etmeden kendi yaşamıma şahitlik edebilmenin yollarını arıyorum. İki haftada bir bu arayışa dahil olmak isterseniz bu yayına abone olmanız beni çok mutlu eder.

Her zamanki gibi sevgi ve şans yanınızda olsun. 🍀

Bir kuşağın okul öncesi eğitimi yerine geçen unutulmaz çocuk programı Susam Sokağı’nın en akılda kalan skeçlerinden biri 1978 tarihli “Arada Kaldım / I’m Between” isimli şarkının söylendiği bölümdür. Skeci hatırlamak isteyenler buradan izleyebilir.

Bu kısa bölümde Tony isimli bir muppet, bütün gün iki iri yarı canavarın arasında kaldığından yakınır. Çocuklara “arasında / between” edatını öğretmek için hazırlanan bu şarkıyı metaforik açıdan ele alırsak, buradaki tüylü, çirkin canavarların temsil ettiği başka kavramlar olduğunu da düşünebiliriz. Arasında sıkıştığımız hangi kavramlar, nesneler, insanlar, düşünceler var? Soruyu şöyle sorsak daha iyi:

Siz hangi canavarların arasındasınız?

Belirli bir koşul sağlanana kadar seçenek saydırılan sosyal medya gönderileri var ya. Hadi onlar gibi yapalım, biz de potansiyel arada kalmışlıklarımızı sayalım. Siz kendi arada kalmışlıklarınızı tanıyınca dur deyin:

Gitmeli mi kalmalı mı?
Bekleyip görmeli mi harekete mi geçmeli?
Rahatlık mı hürriyet mi?
Sükûneti bozmamalı mı avaz avaz bağırmalı mı?
Yanında olmak mı özlemek mi?
Sevmeli mi özgür mü bırakmalı?
Çocukluğum çok mu uzakta yoksa büyümek için geç mi kaldım?
Yalnız ve tavizsiz olmak mı birlikte ve tükenmiş olmak mı?
Çalışmalı mı azıcık daha yatmalı mı?
Düşlemek mi gerçekleştirmek mi?

Aslında en temel çelişkimiz, çoğu zaman arasında kaldığımız iki canavar, en yalın anlamıyla kendimiz ve dış dünyadır. Kendimizi geliştirmek, kendimizi düşünmek ve kendimize fayda etmek isteriz. Öte yandan dış dünyanın beklentileri ve ihtiyaçları da vardır.

İşte bu noktada hayat karşımıza her zaman seçimler çıkarıyor. Nezaket mi açıklık mı? Açlığı bastırmak mı tıka basa doymak mı? İşinize ekstra vakit ayırmak mı ailenizle zaman geçirmek mi? Nefes alıp verdiğiniz her an farklı kazançlar, farklı realiteler, farklı seviyeler içeren bir ihtimaller denizine can yeleksiz atlamış oluyorsunuz. Bir bilgisayar oyunu gibi en son kaydınızdan geriye dönme şansınız da olmadığı için herhalde en iyi yapılacak şey, işte bu arada kalmışlık ruh hâlinin normal olduğunu kabul etmek. Nasrettin Hoca’nın “sen de haklısın!” demesi gibi, zıtlıkların birliğini görmek, içinde yaşadığınız çatışmaları yargılamadan izleyebilmek gerek. İşin özü belki de şu rubaiden geçiyor:

İnanç ve kuşkunun arasında özlem duyduğumuz bir çöl uzanır.
Bilge kişi oraya eriştiğinde başını eğer.
Orada ne inanç vardır, ne kuşku.
Ne de bunların yeri orasıdır.1

Arada kalmanın normal, doğru ve yanlış görünenin ötesinde bir çayıra uzanmanın ise işin çıkış noktası olduğunu anlatmaya çalıştığım bu yazıyı okuduğunuz için teşekkürler. Hadi başlayalım.

✍️ Blogumdan

Her sayıda blogumdan bir pasaj paylaşıyorum.

Aşk Üzerine Kısa Bir Yazı

Kuş olsan yutak diyeceğim, öyle de değil ama böyle tam boğaz gibi de değil; neyse, işte oralardan karnına doğru bir sıcaklık yürür bazen. Vücut ısın hatırı sayılır derecede artar. Yanakların da kızarmıştır. Konuşamazsın zaten. Bir soruya cevap vermen gerekiyorsa daha beter saçmalarsın. O an beynin tekinsiz bir ev gibidir. Düşüncelerinin kapısı gıcırdayarak açılır; seslendiğinde tek duyduğun yankıdır. Ayakta durabiliyorsan öyle kalmak daha iyi, oturmaya çalışırken düşen çok olmuştur. Kahkahalarında seviye sorunu yaşayabilirsin, kendini tutamayabilirsin. O an zincirlerin sana pek kırılası gözükür. Duvarların yıkılası, engellerin aşılası, tüm evet/devam/kabul et butonlarına basabilmenin possible olduğu; bıraksalar dev adımlarla turlayıp gelebileceğin küçük bir dünyada yaşıyorsundur artık.

💭 Beşli Çağrışım

Her sayıda beşli çağrışım isimli bir oyun oynuyoruz. Oyunun amacı, birbiriyle başlangıçta ilintisiz görünen iki kişi veya kavramı beş maddede buluşturmak. Bu sayıda Dünya Kupası’ndan yola çıkarak Zainichi Korelileri’ne ulaşıyoruz.

1. Dört yılda bir düzenlenen FIFA Dünya Kupası organizasyonlarının yirmi üçüncüsü şu anda Meksika, Kanada ve ABD ev sahipliğinde yapılıyor. Ülkemiz de tarihinde üçüncü defa katılıyor.

   

2. Modern futbolun mucidi sayılan ve her turnuvaya favoriler arasında çıkıp sonunda hüsrana uğrayan İngiltere’nin kupaya ulaştığı tek yıl kendi evlerindeki 1966 yılı olmuştu. Batı Almanya’ya karşı kazandıkları finalde kaydettikleri üçüncü golün çizgiyi geçip geçmediği son altmış yılın en büyük tartışmalarındandır.

3. Tartışmalı bir golle kupaya uzanan İngiltere, tam 20 yıl sonra 1986 finalini Diego Maradona’nın eliyle attığı gol ile kaybedecekti. Futbolun adaleti olsa gerek.

4. İngiltere’nin 1966 finaline gelmesine katkıda bulunan sürpriz bir mill takım var. Kuzey Kore milli takımı tarihinde ilk defa katıldığı turnuvada beklenmedik biçimde İtalya’yı turnuva dışına iterken, favorilerden Portekiz’e çeyrek final maçında üç gol atarak, yarı finalde İngiltere’nin karşısına yorgun çıkmalarına neden oluyor.

5. Kuzey Kore futbol milli takımında kendi ülkesinde yaşayan vatandaşları dışında bir de 1945 öncesi doğup daha sonra Japonya’ya göçen etnik grup yer alıyor. Zainichi Korelileri denilen bu topluluk, dört yüz bin kişilik nüfusuyla ülkenin Çinli göçmenlerden sonra en büyük ikinci azınlık grubu. İki ülke, iki kimlik, iki aidiyet arasında kalmış bu grubun hikâyesi bu sayının ruhuna yakışıyor.

   

Bu sayıda beşli çağrışımı şöyle yaptık:

Dünya Kupası → İngiltere / 1966→ Diego Maradona / Tanrı’nın Eli → Kuzey Kore → Zainichi Korelileri

Siz de ilk ve son adımların arasında kendi istediğiniz gibi çağrışım yaparak yorumlarda paylaşabilirsiniz. Beşli çağrışım önerileriniz için abonelere açık olan sohbet bölümüne beklerim.

📚 Okuduklarım

Her sayıda, okuduğum kitaplardan biri için Goodreads’e yazdığım incelemeyi paylaşıyorum.

Azrail'i Beklerken

Persepolis isimli başyapıtı ile tüm dünyanın tanıdığı İran asıllı grafik roman sanatçısı ve yönetmen Marjane Satrapi 4 Haziran’da ışıklara yürüdü. Ailesi ölüm nedenini “üzüntü” olarak açıklarken, aklıma tabii yazarın 2004 tarihli bir başka grafik romanı olan Azrail’i Beklerken geldi. Devrim öncesinde geçen hikâye, yazarın büyük amcası, aynı zamanda da ülkenin en meşhur tar virtüözlerinden olan Nasır Ali Bey’in kırılan enstrümanının ardından yaşama isteğini yitirip öylece ölümü beklediği haftayı anlatan müthiş bir eserdir. Nasır Ali, bu bir haftalık dönem boyunca, sonu kötü biten ilk aşkı, gelip geçen yaşamı, ülkesi ve ailesi hakkında düşünür. Kitabın orijinal ismi olan Poulet aux prunes (Türkçe: Erikli tavuk) iki gün yemek yemedikten sonra acıkan başkarakterin, annesinin yaptığı en güzel yemeği hatırlamasına istinaden verilmiştir. Hayat da tıpkı erikli tavuk yemeği gibi, besleyici ve sağlam temelli iken bazen şekerli bazense ekşi bir tada sahip olabilir. Nasır Ali’nin kitaptaki hikâyesinin gerçek hayatta Marjane’yi de bulması tesadüf mü? Kim bilir. Kitabın artık basımı yok, ancak ikinci el olarak bulmanız mümkün. Öneririm.

🎬 İzlediklerim

Her sayıda, izlediğim film veya dizilerden biri için yazdığım bir incelemeye yer veriyorum.

Queen of Chess

Satranç sporunun elit seviyesindeki oyunculara grandmaster (büyük usta) ünvanı verilir. Sporun uzun tarihi boyunca bu ünvanı alan pek çok oyuncunun arasında özel bir yeri olan üç kız kardeş var. Susan, Sofia ve Judit Polgár 1989 öncesi sosyalist Macaristan Halk Cumhuriyeti’nde doğmuş ve bir eğitim psikologu olan babaları László tarafından satranç ustası olmak üzere özel olarak yetiştirilmişler. Evde eğitim görmüşler ve bütün hayatları satranç olmuş. 1988’de Selanik’teki satranç olimpiyatlarında ülkelerine altın madalyayı getirdikten sonra dünyaya da açılan kız kardeşlerin hikâyesini anlatan 2026 tarihli belgesel filmimiz Queen of Chess, özellikle de en küçükleri ve açık ara en başarılıları olan Judit’e odaklanıyor. Satranç dünyasında ezelden beri egemen olan erkek hakimiyetini sarsan, cinsiyet bariyerini yerle bir ederek tüm dünyada genç kızların bu spora başlaması için bir çeşit idol olan Judit Polgár’ın, 1984-2005 yılları arasında dünyanın satrançta bir numarası olan Garry Kasparov ile olan çetin mücadelesini belgeselden çok bir kurgu film gibi izletiyor. Judit yıllar geçtikçe ilginç bir biçimde rakibini aşılması gereken bir dağdan ziyade, kendisi gibi bir insan olarak görmeye başlıyor. Yönetmen Rory Kennedy’nin bu güzel filmini izlerken aklıma ister istemez, soğuk savaş öncesi kadın satranç dehası başkarakteri ile bir kurgu hikâye olan Queen’s Gambit mini dizisi geldi.

Her iki yapımı da Netflix üzerinden izleyebilirsiniz.

✨ Kapatırken

Kendimce Düşünceler, sadık bir dost gibi, iki haftada bir pazar sabahları 09:00 sularında e-postalarınızdaki yerini alıyor.

İlham veren düşünceler, film ve kitap önerileri içeren bu yazılar birikir.

Kaçırmamak için abone olabilirsiniz.

Subscribe now

Keyif aldıysanız kalp simgesine (❤️) tıklayarak beğenilerinizi gönderebilir, bültenin hemen altına yorum ekleyebilirsiniz (💬).

Paylaşmak isterseniz restack butonunu kullanarak (🔁) ve aşağıdaki butona tıklayarak Kendimce Düşünceler bültenini paylaşabilirsiniz.

Share

Geçen sayıya buradan göz atabilirsiniz:

Görüşmek üzere, sevgiyle kalın! 👋

Kendimce Düşünceler’in 61. sayısından herkese merhaba!

Jül Sezar’ın meşhur sözü “Geldim, gördüm” hayat yolculuğunda hepimizin kullanabileceği bir kalıp. Ancak sonuna “yendim” veya “yenildim” değil, “görüldüm” eklemek gerek. Çünkü yaşadıklarımızın bir kısmı ancak başka gözlerde yankı bulduğunda anlam kazanıyor. Her sayıda görünür olmanın ve kendi hayatını yaşamanın yol ve yöntemleri hakkında düşünüyorum. İki haftada bir bu düşünceleri beraber geliştirmek isterseniz bu yayına abone olmanız beni çok mutlu eder.

Her zamanki gibi sevgi ve şans yanınızda olsun. 🍀

Marc Forster’ın 2006 tarihli filmi Stranger Than Fiction’ın başkarakteri Harold Crick (harika bir Will Ferrell tarafından canlandırılıyor), bir gün kafasının içinde bir anlatıcının sesini duymaya başlar. Saati duran Harold için anlatıcı şöyle demektedir:

Bu basit, görünüşte zararsız hareketin, çok yakında kendi ölümüyle sonuçlanacağından habersizdi.

Little did he know that this simple, seemingly innocuous act would result in his imminent death.

Harold tek başına yaşayan, sessiz, görünüşte durağan bir vergi memuruyken, film boyunca artan bir yaşam enerjisi ve ironik bir biçimde onu kovalayan ölümünün de etkisiyle arkadaş ediniyor, gitar çalmayı öğreniyor ve sevdiği kadına ilanıaşk ediyor. Ölüm korkusunun en temel korkumuz olduğu açık. Peki ölüm korkusu bir insanın hayatını bu kadar kökten değiştirmesi için yeterli mi? Yoksa onun kadar temel başka bir dürtü daha mı vardır? Ben soruyu şöyle sormayı tercih ediyorum:

Harold'ın bu değişimi ölüm korkusundan mı kaynaklanıyordu, yoksa yaşamının iplerini kendi eline alma arzusundan mı?

Harold Crick, kafasında duyduğu sesle iki şeyi öğreniyordu. Kendi ölümünün yaklaştığını ve daha da önemlisi, hikâyesinin bir başkası tarafından yazıldığını, dolayısıyla kendi yaşamı ve kararları konusunda kontrolü olmadığını. Harold'ın değişimi de işte bunu öğrendiği anda başlıyordu. Belki de içten içe hissettiği o boşluk ilk kez bir başkası tarafından seslendirilmişti.

Bizim de dışımızdaki dünyayla böyle bir ilişkimiz bulunuyor. Doğan Cüceloğlu’nun çocuklar üzerinden verdiği güzel bir örnek vardır. Çocuklar bir şey yaparken hep anne ve babalarının kendilerine bakmasını ister. Çünkü der Doğan Hoca, aslında birinin onların varlığına şahitlik etmesini istiyorlardır. Ancak bir şeyi onun yerine yapmanı da istemezler. Ben yapacağım, derken çocuk, aslında kendi hayatımı kendim deneyimleyeceğim demek istiyordur. Yetişkinler olarak çocuğun yaptıklarını kendi gözümüzden ona anlatırız. Bazen kızar, bazen üzülür, bazen de benimser; ama mutlaka dinler.

Demek ki, bizim dışımızdaki dünyanın bizi görmesine, kusurlarımızla da olsa görmesine, bize seslenmesine, bize doğruyu söylemesine ihtiyacımız var. Aynada kendine bakan Medusa’nın taş kesilmesi ya da Dorian Gray’in tablosunun üzerindeki örtüyü kaldırması gibi. Dışımızdaki dünyanın bize ayna olmasına ihtiyacımız var. Ancak kendi hayatımızı bizim yerimize yaşamasına, bizim hikâyemizi bize anlatmasına ihtiyacımız yok. Dışarıdaki dünya değişirken kendi hikâyemizi de buna göre değiştirmek yine kendi elimizde. Arabayla yolda gidiyorsunuz, girdiğiniz bir sokağın kazıldığını gördünüz. Dönüp bir başka yol aramaz mısınız? Diyelim yolunuzu kaybettiniz. Açıp haritaya bakmaz mısınız?

Bazen engel çıkmaz. Yolunuz da kayıp değildir esasında. Yalnızca hikâyenizin türü değişmiştir.

Önceki hayatınızı tamamen değiştirip, örneğin gitar çalan havalı Harold Crick’e merhaba dediğinizde de aslında eski kimliğinize ihanet etmiyorsunuz. Önemli olan kendinizi hangi hikâyenin içine yerleştirdiğiniz. Dünyadaki yerinizi nasıl bulduğunuz.

Bu yazıyı okuduğunuz için teşekkürler. Hadi başlayalım.

✍️ Blogumdan

Her sayıda blogumdan bir pasaj paylaşıyorum.

Yandan Çarklı

Bizim buraların vapurlarında, ne başta ne de kıçta oturacak yer vardır. Yani, sırtını vira bismillah yol alan teknenin rüzgârına verip, şöyle bir ağız tadıyla, boğaz tuzuyla zatürre olamazsın. Ben sana hiç yan bakmadım sevgili şehrim; martılara klark çekerek geçti şu edilgen su üstü seyahat maceralarım. Oysa anlatacağım düşteki beyefendi, vapurun, tabiri caizse kukuletasında, değilse şampanyasının kırığında; vikinglerin sirenleri kandırmak için boyadığı deniz kızının kuyruğunda; olur da batacak gibi olursa farelerin acil çıkış yapacağı minik kapının hemen üstünde; Titanik’ten Jack’in çıkmaz kalemle “Göz Göz" yazdığı koltukta oturuyor. Yanında kansızlıktan saydamlaşan bir kadın var. Siyah beyaz bir filmdeler sanki. Artlarındaki perdede hiç varılamayan bir köprü var. Geminin ucu görünüyor orası kesin. Geri kalanı meçhul. Bir tek adamla kadın gerçek.

💭 Beşli Çağrışım

Her sayıda beşli çağrışım isimli bir oyun oynuyoruz. Oyunun amacı, birbiriyle başlangıçta ilintisiz görünen iki kişi veya kavramı beş maddede buluşturmak. Bu sayıda uzay yarışından yola çıkarak Kurbağa Kermit’e ulaşıyoruz.

1. 1986 uzay yarışı açısından hareketli bir yıl oldu. Amerikan uzay roketi Challenger’ın kalkış esnasında patlaması ile Sovyet Uzay İstasyonu Mir’in başarılı bir şekilde yörüngeye yerleşmesinin ardından kantarın kefesi Sovyetler lehine ağır basmaya başlamış gibi görünüyordu.

2. Sergei Krikalev 19 Mayıs 1991’de Mir Uzay İstasyonu’na gönderilen çok uluslu Soyuz TM-12 sefer gemisinin uçuş mühendisiydi. Diğer sefer üyeleri dünyaya dönerken, başarılı kozmonottan bir sonraki sefer olan Soyuz TM-13 için de istasyonda kalması istendi. Ülkedeki politik belirsizlik dolayısıyla sefer sürekli ertelendi ve ekim ayını buldu.

   

3. Krikalev’in henüz bilmediği ise uzayda kazanan Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nin siyasi iktisatta kaybederek 26 Aralık 1991’de dağıldığını ilan etmesiyle, dünyaya dönüşünün iyice gecikeceğiydi. 25 Mart 1992’de döndüğü ülkenin adı artık resmen Kazakistan olmuştu. Bu süreçte uzayda kesintisiz 311 gün kalan ve geri döndüğünde ülkesini yerinde bulamayan Sergei’e espri olarak “Son Sovyet Vatandaşı” denir. Kozmonotun uzayda bu kadar süre kaldığını ilk duyduğumda epey şaşırmıştım.

4. Sovyetler Birliği’nin son başkanı Mihail Gorbaçov’un glasnost (açıklık) ve perestroyka (yeniden yapılanma) politikaları ülkeyi batıya açarken bir yandan da hızla ekonomik olarak zayıflamasına yol açıyor, bağlı cumhuriyetlerdeki milliyetçi duyguları da ateşliyordu.

   Not: Gorbaçov demişken bence Youtube’un en eğlenceli kanallarından biri olan Epic Rap Battles of History’de Rusya’nın son 120 yıllık liderlik geçmişini esprili bir biçimde anlatan bu rap videosunu izlemenizi öneririm:

5. 2011 tarihli The Muppets filminde Kurbağa Kermit’in ofisinde Ronald Reagan ve Mihail Gorbaçov’la çekilmiş bir fotoğrafını da görürüz.

   

Bu sayıda beşli çağrışımı şöyle yaptık:

Uzay yarışı → Sergei Krikalev → SSCB → Mihail Gorbaçov → Kurbağa Kermit

Siz de ilk ve son adımların arasında kendi istediğiniz gibi çağrışım yaparak yorumlarda paylaşabilirsiniz. Beşli çağrışım önerileriniz için abonelere açık olan sohbet bölümüne beklerim.

📚 Okuduklarım

Her sayıda, okuduğum kitaplardan biri için Goodreads’e yazdığım incelemeyi paylaşıyorum.

Anadolu Notları

Edebiyatımızın en önemli kalemlerinden Reşat Nuri Güntekin’in hayatının uzun bir dönemini milli eğitimde geçirdiğini biliyor muydunuz? Darülfunun Edebiyat bölümü mezunu olarak yüksek öğrenim görmüş, pek çok okulda öğretmenlik ve okul müdürlüğü yapmış, nihayetinde 1927’den itibaren 12 yıl boyunca Maarif Müfettişi sıfatıyla Anadolu’yu gezmiştir. Anadolu Notları, yazarın işte bu zaman aralığındaki gözlemlerinin ürünü olan, türü kağıt üstünde gezi yazısı, ancak esasen deneme niteliğindeki yazılardan oluşan bir derleme. İlk cildi 1936’da yayınlanmış, ikinci cildi ise Güntekin’in vefatından sonra 1966’da yayınlanabilmiş; şu an tek cilt olarak okuyabilirsiniz. Bu kadar iyi bir romancı tabii ki deneme yazarken de romana göz kırpar, dolayısıyla Reşat Nuri’nin tanıdık dilini bu yazılarda da bulabiliyorsunuz. Gezi yazısı sayılamama sebebi bence biraz da bu zamansızlık ve mekânsızlık hissinden ileri geliyor. Yazarın kalemi doyasıya dürüst. İnsanımızın gözlerine bakarken esasında ruhunu görüyor. Kasabalar, oteller, mahalle kahveleri, küçük yerler, Anadolu insanının para kavramıyla ilişkisi tüm çıplaklığıyla sayfalarda yer buluyor. Tartışmalı, yıllar içinde çok eleştiriye de konu olmuş bu kitabı ben çok beğendim, öneririm.

🎬 İzlediklerim

Her sayıda, izlediğim film veya dizilerden biri için yazdığım bir incelemeye yer veriyorum.

Dream Scenario

Paul Matthews (Nicolas Cage), sıradan bir hayat süren, içedönük, hatta pasif olarak nitelenebilecek bir akademisyendir. Bir gün hiç tanımadığı on binlerce insan Paul’u rüyalarında görmeye başlar.

Kulağa korku filmi senaryosu gibi gelen bu açılış cümlelerini bir tarafa bırakarak, yönetmen Kristoffer Borgli’nin 2023 tarihli bu ilginç filminin, Charlie Kaufman, Michel Gondry ve Spike Jonze’un işlerini sevenleri direkt olarak kendine çekeceğini söyleyerek başlayabilirim. Rüya izleği Jung’un kolektif bilinçaltısından, varoluşçuluktaki kimliğin ölümüne, absürdizmdeki anlamsızlık hissinden Budizm’deki Nirvana’ya ulaşma aşamalarına kadar çok fazla okumaya el veren harika bir oyuncak. Film boyunca Paul’un davranış ve yaklaşımları, başkalarının rüyalarında yer alma biçimini sürekli değiştirirken, ancak ölen kimliğini tekrar yaratmaya karar verdiğinde hafifleyerek kelimenin tam anlamıyla yükselebiliyor. Bu bakımdan filmin temasını şu soru üzerinden yorumlamak isterim:

Ben, kendi hakkımda anlattığım hikâye miyim, yoksa başkalarının benim hakkımda anlattığı hikâye mi?

Başrol olarak Nic Cage’in seçilmesini de filmin metafor dünyasına bir armağan olarak görmek olası, zira çizdiği sıra dışı persona ile bir Internet meme’ine dönüşen aktör, esasında sinemacı bir aileden gelen Oscar’lı bir usta. Dream Scenario’yu yıllar önce seyrettiğim, başrolünde yine Cage’in yer aldığı Adaptation filmine de atmosfer olarak benzettim.

Bu ilginç filmi HBO Max üzerinden izleyebilirsiniz.

✨ Kapatırken

Kendimce Düşünceler, sadık bir dost gibi, iki haftada bir pazar sabahları 09:00 sularında e-postalarınızdaki yerini alıyor.

İlham veren düşünceler, film ve kitap önerileri içeren bu yazılar birikir.

Kaçırmamak için abone olabilirsiniz.

Subscribe now

Keyif aldıysanız kalp simgesine (❤️) tıklayarak beğenilerinizi gönderebilir, bültenin hemen altına yorum ekleyebilirsiniz (💬).

Paylaşmak isterseniz restack butonunu kullanarak (🔁) ve aşağıdaki butona tıklayarak Kendimce Düşünceler bültenini paylaşabilirsiniz.

Share

Görüşmek üzere, sevgiyle kalın! 👋

Kendimce Düşünceler’in 60. sayısından herkese merhaba!

“Zoru başarırım, imkânsız zaman alır!” sözü kulağa motive edici gelse de, bir yandan da zoru seçmeye duyduğumuz gizli eğilimi ele verir. Bazı insanlar önlerine engel çıktığı için yorulmaz. Çünkü engel yaratmadan yaşayamıyordur. Okyanusu geçip derede boğulmak deyimi gibi, bazen detaylarla uğraşırken işin anlamını kaybederiz. Her sayıda, kısıtlı enerjimizi yalnızca en gerekli zorlukları aşmak için nasıl kullanabileceğimiz üzerine düşünüyorum. İki haftada bir, önceliklendirerek başarma deneyimine siz de eşlik etmek isterseniz bu yayına abone olmanız beni çok mutlu eder.

Her zamanki gibi sevgi ve şans yanınızda olsun. 🍀

James Thurber’ın 1939 tarihli kısa öyküsünden uyarlanan, yönetmenliğini ve başrol oyunculuğunu Ben Stiller’ın yaptığı The Secret Life of Walter Mitty filminde sevdiğim bir sahne var. Kayıp bir fotoğraf negatifini almak için fotoğrafçı Sean O’Connell’ın peşine düşen ve film boyunca İzlanda’dan Grönland’a kadar dünyanın türlü noktalarına giden Walter, nihayetinde Sean’ı Himalayalar’da bulur. Usta fotoğrafçı “hayalet kedi” olarak anılan bir tür kar leoparını objektifinden izlemektedir. Walter, bu hayvana “hayalet kedi” denilmesinin nedenini sorar. Sean ise şöyle cevap verir:

Güzel şeyler ilgi beklemez. / Beautiful things don’t ask for attention.

Dileyenler sahnenin tamamını buradan izleyebilir.

Filmin sonunda kayıp negatif umulmadık bir yerde bulunurken, Walter’ın hayatı çoktan geri dönülmez biçimde değişmiştir. Peki Walter bu heybetli dağlara yalnızca bir fotoğraf karesi için mi çıkmıştı? Gelin buna biraz bakalım.

Zen Budizminde gerçeklik algısı için üç aşamadan bahsedilirken şu örnek verilir:

Önce dağlar dağ, nehirler nehirdir.
Sonra dağ da yoktur nehir de.
Sonra tekrar dağlar dağ, nehirler nehir olur.

Bence bu örneğin anlatmak istediği şey şu:
İçgörünüz ve ruhsal seviyeniz yükseldikçe size başta engel gibi görünen konuların kalıcı ve bağlayıcı olmadığını anlayacaksınız. Sizin için adeta dağlar ve nehirler yok olacak. Daha sonra ise gerçek dünyayla karşılaşacaksınız, o dağların ve nehirlerin var olduğunu göreceksiniz; ancak onlar artık size engel olmayacak.

Zihninizde yok ettiğiniz dağlara boşu boşuna tırmanmaya çalışmayacaksınız.

Hollanda’da dağı bırak, doğru dürüst tepe bile olmamasına rağmen dağcılık sporunun oldukça yaygınlaşmış olması gibi, bazen engelleri kimse önümüze çıkarmasa da, onları kendi kendimize üretiriz. Böyle engel ve zorlamaları hedefin kendisine dönüştürenler olacaktır. Zorlukların yokluğunda hayat da eksikmiş gibi gelir. O noktada aslında soru bambaşka bir şeye dönüşüyor:

Ben bir dağı mı aşmak istiyorum, yoksa yalnızca hayatımda eksik olan yüksekliği mi arıyorum?

Aylaklık edeceğiniz bir pazar gününün hızla dolan programını düşünün. Veya birine sormaya imtina ettiğiniz için üzerinde günlerce uğraştığınız bir işlemi hayal edin. Kimseyle paylaşmayacağınız bir konuda derinlemesine bilgi edinmek için harcadığınız saatleri şöyle bir hesaplayın. Siz müdahale etmeseniz, üzerine düşmeseniz, gereğinden fazla önem vermeseniz daha kolay olurdu, değil mi?

Walter, kendisi farkında olmasa da dünyanın dört bir yanında ne kayıp negatifi, ne de fotoğrafçı Sean’ı arıyordu. Walter’ın aradığı şey aslında kendisi, yaşamak istediği hayattı. “Güzel şeyler ilgi beklemez,” prensibinden yola çıkarak; yaşam denilen güzel armağan zaten bir “hayalet kedi”ydi. Bazen deklanşöre basarak bu güzel izleği bozmamayı tercih etmek daha doğruydu. Kimi şeyler yalnızca uzaktan bakınca güzeldir. Yakalamaya çalıştığımız anda kaybolurlar.

Yaşamın doğallığı içinde kendimize tırmanılacak yapay dağlar yaratmamak gerektiğini anlatan bu yazıyı okuduğunuz için teşekkürler. Hadi başlayalım.

✍️ Blogumdan

Her sayıda blogumdan bir pasaj paylaşıyorum. Bu kısa öyküyü birkaç yıl önce bir atölyede yazmıştım. Yapay zekânın bu öyküyü bir tablo biçiminde resim haline getirmesini istedim. Sizce sonuç nasıl olmuş?

İmkânsız

Ablam bahçemizin beyaz güllerinden bir demeti sepetine koymuş getiriyordu. Şimdi depo olarak kullandığımız eski ahırın açık kapısından havanın güneşli olduğunu görebiliyordum. Biz güllerin güneşte solmaması için içerideydik. Benim görevim beyaz güllerden pürüzsüz görünen ve iyi açanları ayırmak, lekeli veya yeterince açmamış olanları kardeşimin sepetine atmaktı. Kardeşim bu gülleri bir ressam inceliğiyle maviye boyardı. Babamın kasketini ters takar, düşünürken fırçasını sigara tutar gibi ağzının kenarına götürürdü. Sonra güllere yeniden eğilirdi. Buraya “atölyem” derdi. Kuruyanları ağabeyim gelip kardeşimin bıraktığı çuvaldan toplardı. Bir defasında ağabeyimin, ahırın arkasındaki küçük pencereden rahmetli komşumuzun eşine bu güllerden birini uzattığını görmüştüm. O iyi abla bize bazen pencereden bir salkım üzüm bırakırdı. Boynunda evlilik yüzüğünü kolye gibi taşırdı. Ağabeyimle olamayacaklarını ikisi de bilirdi.

💭 Beşli Çağrışım

Her sayıda beşli çağrışım isimli bir oyun oynuyoruz. Oyunun amacı, birbiriyle başlangıçta ilintisiz görünen iki kişi veya kavramı beş maddede buluşturmak. Bu sayıda Yapay Zekâ’dan yola çıkarak Sudan’a ulaşıyoruz.

1. Geçtiğimiz hafta Dokuz Eylül Üniversitesi IEEE Computer Society’nin düzenlediği CS Connect’26 etkinliğinde “Yapay Zekâ ve Biz” isimli bir sunum yapma şansım oldu.

   

2. Yapay zekâyı hem teknik hem de teknik dışı bağlamda ele alırken, önemli bir konu olan nitelikli komut verme hakkında Douglas Adams’ın Otostopçunun Galaksi Rehberi roman serisinden Derin Düşünce’ye de akılda kalıcı bir örnek olarak yer verdim.

3. Yıllar önce okuduğum bu kült romanda en çok hoşuma giden detaylardan biri, galaksideki canlıların kulaklarına sokarak birbirlerinin dillerini rahatça anlamasını sağlayan babil balığıydı. Bu balık, farklı dillerin nasıl oluştuğuyla ilgili olarak kutsal metinlerdeki Babil Kulesi anlatısına bir göndermedir.

   Not: Kitabın film uyarlamasında balığı nasıl resmettiklerini aşağıdaki videoda izleyebilirsiniz.

4. Bugünkü Irak topraklarında kurulmuş olan Babil’in Asma Bahçeleri, tarihçi Herodot’un bahsettiği Kadim Dünyanın Yedi Harikası’ndan biriydi. İkisi Anadolu topraklarında olan (Selçuk’taki Artemis tapınağı ve Bodrum’daki Halikarnas Mozolesi) bu harikalardan yalnızca Gize’deki Keops Piramidi günümüze kadar ayakta kalmıştır.

5. Piramitler denince aklımıza hemen Mısır, belki biraz zorlarsak Peru ve Meksika gelir. Ancak Sudan, Meravi antik kentinde bulunan 200’den fazla Nübye Piramidi ile dünyada en fazla piramide sahip ülke konumundadır. Bu bilgiyi ilk duyduğumda, aldığımız standart tarih eğitiminin ne kadar gelişime açık olduğunu düşündüm.

   

Bu sayıda beşli çağrışımı şöyle yaptık:

Yapay Zekâ → Otostopçunun Galaksi Rehberi → Babil Balığı → Kadim Dünyanın Yedi Harikası / Keops Piramidi → Nübye Piramitleri / Sudan

Siz de ilk ve son adımların arasında kendi istediğiniz gibi çağrışım yaparak yorumlarda paylaşabilirsiniz. Beşli çağrışım önerileriniz için abonelere açık olan sohbet bölümüne beklerim.

📚 Okuduklarım

Her sayıda, okuduğum kitaplardan biri için Goodreads’e yazdığım incelemeyi paylaşıyorum.

Şeffaflık Toplumu

Byung-Chul Han pek çoğumuzun “Yorgunluk Toplumu” kitabıyla bildiği Güney Kore’de doğup yetişmiş bir düşünür. 1980’lerin başında taze bir metalurji mezunuyken ve felsefenin F’sini bilmiyorken Almanya’ya edebiyat okumaya gelen yazar, burada alan değiştiriyor ve Heidegger üzerine felsefe doktorası yapıyor. Modern insanın neden sürekli tükenmiş, huzursuz ve tatminsiz hissettiğini anlatırken kullandığı sade ama sert dili, kanımca onu çağımızın en dikkat çekici filozoflarından biri hâline getiriyor. Han okumaya başlamak için en iyi seçimlerden biri olan Şeffaflık Toplumu kitabında ise çağımızın büyük yanılgılarından birine odaklanıyor: Her şey görünür olursa dünyanın daha dürüst ve daha güvenilir hâle geleceğine inanıyoruz. Oysa aşırı görünürlük, anlamı aşındırıyor. Gizem kayboldukça derinlik de azalıyor ve hayatlarımız giderek bir vitrine, ucuz bir filme dönüşüyor. Yazarın (belki eserlerini Almanca kaleme aldığından) son derece direkt cümleleri, insanın zihnine mıh gibi çakılıyor. Felsefeye ilgi duyanlara öneririm.

🎬 İzlediklerim

Her sayıda, izlediğim film veya dizilerden biri için yazdığım bir incelemeye yer veriyorum.

El Cuerpo

Morgdan gizemli bir şekilde kaybolan bir ceset, şüpheli olarak sorgulanan kocası ve olayı çözmeye çalışan emektar bir dedektif. Bu bir cümle dışında ne söylesem spoiler olacak bir filmden bahsetmek isterim.

2012 İspanya yapımı olan El Cuerpo (ing. The Body), tüm dünyanın 2016 yapımı Contratiempo (ing. The Invisible Guest) filmiyle tanıdığı yazar ve yönetmen Oriol Paulo’nun bir önceki filmi. The Invisible Guest’in en büyük esprisi, gerçeği parça parça ortaya çıkarması, seyirciyi diken üstünde oturtan atmosferi ve kendisini asla açık etmeyen şaşırtıcı finaliydi. Bu filmin de birebir aynı formüle sahip olduğunu söyleyebilirim. Bir artı olarak tek, genellikle de kapalı mekânda geçmesi atmosferi koyulaştırıyor. Yakın mesafeden bozuk para ile gösteri yapan bir sihirbaz gibi iddialı bir gösteri sunmuş oluyor. İspanyol filmleriyle ilgili sevdiğim taraf, tür olarak ister polisiye gerilim, isterse de romantik komedi olsun; kesinlikle toplumsal gerçekçi bir taraflarının da olması. Şu ana kadar tanışmadıysanız, iyi ve farklı bir İspanyol yönetmenle tanışmanız için özellikle öneririm. TV+ üzerinden izleyebilirsiniz.

✨ Kapatırken

Kendimce Düşünceler, sadık bir dost gibi, iki haftada bir pazar sabahları 09:00 sularında e-postalarınızdaki yerini alıyor.

İlham veren düşünceler, film ve kitap önerileri içeren bu yazılar birikir.

Kaçırmamak için abone olabilirsiniz.

Subscribe now

Keyif aldıysanız kalp simgesine (❤️) tıklayarak beğenilerinizi gönderebilir, bültenin hemen altına yorum ekleyebilirsiniz (💬).

Paylaşmak isterseniz restack butonunu kullanarak (🔁) ve aşağıdaki butona tıklayarak Kendimce Düşünceler bültenini paylaşabilirsiniz.

Share

Görüşmek üzere, sevgiyle kalın! 👋

Kendimce Düşünceler’in 59. sayısından herkese merhaba!

“Bütün dünya bana karşı!” ruh hâli, hezeyan içerdiği kadar kibir de barındırır. Çünkü bu sözün, dile getirilmemiş bir “bütün dünyaya karşı ben!” anlamı da vardır. Kaygının türlü biçimleri, bu karşılıksız mücadelede, sizi bir yandan kahraman, bir yandan suçlu hissettirir. Oysa asıl mücadele dünyayla değil, zihninizin size kurduğu hikâyeyle. Her sayıda kaygıya karşı olan bu mücadelenin nasıl yapılması gerektiği üzerine düşünüyorum. İki haftada bir bu düşüncelere eşlik etmek isterseniz bu yayına abone olmanız beni çok mutlu eder.

Her zamanki gibi sevgi ve şans yanınızda olsun. 🍀

A.A. Milne’nin küçük oğlu Christopher Robin için satın aldığı peluş oyuncaklardan esinlenerek yazdığı Winnie the Pooh öykülerini bilirsiniz. Walt Disney lisans haklarını aldıktan sonra dünyaca ünlü bir çizgi filme de dönüşen öykülerde bence en ilginç karakter, pembe kurdeleli kuyruğu ve düşük kulaklarıyla hatırlayacağınız eski gri eşek Eeyore’dir.

Eeyore, sürekli düşüp kaybolan kuyruğu, yıkılan evi ve hep kendi üstüne yağmur yağdırıyor gibi hissettiği portatif kara bulutuyla adeta bir üzüntü abidesidir. Peki, Christopher Robin’in diğer oyuncakları genellikle mutluyken bu eşekçik neden hep üzgündür? Eeyore’un problemi mutsuz olması değil, mutsuzluğunu normal sanmasıdır. Çünkü o, kendisinin başına iyi şeylerin gelebileceğine inanmaz. Bu çoğu zaman fark etmeden benimsediğimiz bir duygu.

Olumsuzluk önyargısı, zihnimizin kötü olanı, iyi olandan daha güçlü hissetmesi, daha uzun hatırlaması ve daha çok önemsemesidir. Bu yüzden paylaştığınız bir gönderiye onlarca iyi yorum gelirken, sizin aklınız hep o tek kötü yoruma gider. Başınıza gelen en kötü olayları saymanız istense saniye düşünmezken, en iyi olayları hatırlamak için hafızanızı zorlamanız gerekir. Kötü ihtimaller daha gerçekçi gelir; oysa bu noktada büyüyen ihtimalin kendisi değil, algınızdır. Çünkü insan zihni, hayatta kalmak için iyiye değil, tehlikeye odaklanacak şekilde evrimleşmiştir. Kaygı, geleceğin değil, kontrol edememenin hikâyesidir. Peki olumsuzluk önyargısı nelerden beslenir?

İlki toplum ve birey normlarının uyuşmazlığına ve giderek normsuzluğa ilişkin Durkheim’ın ortaya koyduğu anomi kavramı. Sosyokültürel ve demografik yapısı hızlı değişmiş ve/veya büyük felaketler, krizler yaşamış toplumlar kısa sürede ahlaki, sosyal, hatta ekonomik normlarını kaybeder. Normlarını kaybetmiş toplumlarda ise bireyler tecrit, amaçsızlık, kaygı ve kırılganlık hallerine gark olur. Bunun pek çok çıktısından biri ise süregelen bir karamsarlık hâlidir. Neyin iyi neyin kötü olduğunun muğlak olduğu bir duygu-düşünce dünyasında zihnin her şeyi tehdit olarak algılamaya başlaması doğaldır.

İkincisi ise empati eksikliği ve karşılaştırma yapma yetisini kaybetme durumudur. Yaz geldiğini ve iş yerinizde klimanın çalışmadığını düşünün. Muhtemelen “İçerisi cehennem gibi oldu!” tabirini de kullanarak şikayetlerinizi bildirirsiniz. Peki yazın ortasında döner tezgâhının önünde gününü geçiren ocakçıya ne demeli? Ona sorsanız belki klimasız ofiste oturmayı daha iyi sayabilir. Şimdi, ihaleyi artırıyorum; bir çimento fabrikasında 1500 derece ısıda çimento pişiren fırının önünde duran işçiyi ne yapacaksınız? Dünyadaki cehennem denilen bu işin yerine, insana sıcak havada bile olsa döner kesmek daha cazip gelebilir. Ama mesele kimin daha kötü durumda olduğu değil. “En kötüsü hep benim başa gelir,” ruh hali sizi karamsarlık konusunda da tatminsizliğe götürür. Çünkü bu defa da size göre kötüleri yarıştırmaya başlarsınız.

Esasında her ateş farklı yakar.

Bir ateş pişirirken, diğeri dönüştürür.

İyimserliğin bir huy değil, bir tercih olduğunu düşünüyorum. İyimser benimiz, eşeğin kuyruğunu çiviyle tutturmaz, kopmasının nedenini merak eder. Yaşadığı bataklığa farklı gözle bakmayı, evini yeniden yapmayı öğrenir. Yağmur bulutları peşimizi bırakmıyorsa o zaman da belki norm karmaşasını bir yana bırakıp yağmurluğumuzu dolaptan çıkarmak gerekir.

Karamsarlığın farklı yüzlerine ışık tutmayı amaçlayan bu yazıyı okuduğunuz için teşekkürler. Hadi başlayalım.

✍️ Blogumdan

Her sayıda blogumdan bir pasaj paylaşıyorum. Bu da küçürek bir öykü.

Karadut

Küçüğün dondurması elinden kayıp yere düşmüş. Karanlığı cılız sokak lambaları aydınlatır. Hawaii gömlekli, gümbürgöbek bir adam geliyor. Adamın yüzü seçilmiyor. Hiçbir şey demeden inceliğini yapıyor ve gidiyor.

- "Küçük Bey’e bir top karadut daha çek!”

💭 Beşli Çağrışım

Her sayıda beşli çağrışım isimli bir oyun oynuyoruz. Oyunun amacı, birbiriyle başlangıçta ilintisiz görünen iki kişi veya kavramı beş maddede buluşturmak. Bu sayıda Tom Cruise’dan yola çıkarak pentatonik gama ulaşıyoruz.

1. Bu yıl Tom Cruise’a film endüstrisine on yıllar boyu yaptığı katkılardan dolayı onursal Oscar ödülü verildi. Genellikle daha yaşlı isimlere verilen bu ödüle, ünlü aktör 64 yaşında sahip oldu.

2. Bundan 38 sene önce Cruise, 1988’in en iyi filmi Rain Man’de Dustin Hoffman’a başrolde eşlik ederek bir yandan Hollywood’da saygınlık kazanırken, aynı yıl çektiği Cocktail filmindeki yakışıklı barmen rolüyle bir yandan da 80’lerin arzu nesnesi olmaya devam ediyordu.

   

3. Cocktail filminin soundtrack’indeki bir parça, o yılın Grammy ödüllerinde yılın şarkısı seçilecekti. “Don’t Worry, Be Happy” isimli şarkı, şu an bile mırıldanabileceğimiz melodisiyle akılda kalırken, böyle büyük bir ödülü kazanan ilk akapella eser oluyordu.

4. Şarkıyı yapan ve seslendiren Bobby McFerrin, sözlerini ünlü guru Meher Baba’nın popüler olmuş “endişe etme, mutlu ol” mantrasından yola çıkarak bu felsefeye göre yazmıştı. Örneğin:

   In every life we have some trouble

   But when you worry you make it double

5. McFerrin aşağıdaki TED video kesitinde pentatonik gamın gücünü kullanarak, bir salondaki insanlara nasıl doğaçlama olarak müzik yaptırabildiğini gösterirken, sinirbilimine de sürpriz bir katkı yapmıştı. 3 dakikanızı ayırarak bu videoyu izlemenizi özellikle tavsiye ederim.

Bu sayıda beşli çağrışımı şöyle yaptık:

Tom Cruise → Cocktail → Don’t Worry, Be Happy → Bobby McFerrin → Pentatonik Gam

Kaygı konusuyla açılan bir sayının “Don’t Worry, Be Happy” ile kesişebilmesi bu zincirin en ilginç yönlerinden biri.

Siz de ilk ve son adımların arasında kendi istediğiniz gibi çağrışım yaparak yorumlarda paylaşabilirsiniz. Beşli çağrışım önerileriniz için abonelere açık olan sohbet bölümüne beklerim.

📚 Okuduklarım

Her sayıda, okuduğum kitaplardan biri için Goodreads’e yazdığım incelemeyi paylaşıyorum.

Gösteri Peygamberi

Yeraltı edebiyatına ait eserleri modernizm eleştirisi sayılabilecek, sert ve bıçak sırtı bir yazar Chuck Palahniuk. İlk romanı Fight Club’ın, biraz da film uyarlaması sayesinde çok popüler olmasının ardından hızla birbirinden ilginç romanlar yayınladı, hatta yıllar sonra Fight Club’ın devamını grafik roman formatında hazırladı. Palahniuk’u severim, çünkü bir formül üzerinden giden, o yüzden herhangi bir kitabı belirli bir düzeyin altına inmeyen bilinçli bir romancı. Gösteri Peygamberi onun ikinci romanı ve Fight Club’la birebir aynı formatta, yani gerçekten birebir diyebilirim. Oradaki isimsiz anlatıcı burada Tender Branson olmuş, Tyler burada Adam, Marla Singer burada Fertility Hollis. Yine başladığı yerde biten bir hikâye ve toplumun arzularına oynayan bir tür kült lideri olan protagonist. Yanında da gereğinden fazla detay. 11 Eylül’ün hemen öncesindeki dünyayı hatırlamak için bile okunabilir. Yazarı sevenlere önerilir.

🎬 İzlediklerim

Her sayıda, izlediğim film veya dizilerden biri için yazdığım bir incelemeye yer veriyorum.

Sinners

1930’larda Jim Crow yasalarının gölgesinde Mississippi’de yaşayan siyahi bir genç, özgürlüğü ya kilisede arardı ya da blues müziğinde. Ryan Coogler’ın 2025 tarihli flaş filmi Sinners’ta, çete yaşamını geride bırakarak kasabalarına dönen ikiz kardeşler Smoke ve Stack, siyahların özgürce eğlenebileceği bir gece kulübü açar. Kasaba papazının oğlu olan kuzenleri Sammie’nin metafizik düzeye ulaşan gitar yeteneğiyle ortaya koyduğu müzik ise beklenmedik ziyaretçileri kulübe çekecektir.

Öncelikle Sinners’ın senaryosunun son derece katmanlı ve metaforlarla dolu olduğunu ifade etmek gerekiyor. Müzik filmde çok yoğun bir yer kaplıyor. Piyanist Delta Slim karakterinin dediği gibi, “blues” bu topluluğa zorla kabul ettirilmemiş tek şey. O kadar güçlü ki, farklı zamanları, dilleri ve kültürleri aynı zeminde buluşturabiliyor. Aşağıdaki harika sahnedeki gibi:

Filmde vampir folklörü üzerinden temsil edilen kültür empozisyonu (beyaz adamın dili, inançları, adetleri, nihayetinde her şeyin metaforu olan müziği) ve pusuda bekleyen Ku Klux Klan, bu topluluğa karşı iki büyük tehdit olarak seyirciye gösterilirken; Smoke’un eski eşi Annie’nin Hoodoo uygulayıcısı olması üzerinden inşa edilen köklere dönüş bunun karşısında duruyor. Filmin sonuna cesurca göz kırpan kilisedeki açılış sahnesindeki kırık gitar sapını ise yine metaforik olarak istavroz sembolüne benzetmek de olası. Kamyonette karşılaştıkları ve öldürdükleri engerek yılanı üzerinden de okursak, film boyunca asıl günahkarın kim olduğu tartışılıyor.

Coogler’ın Tarantino’dan etkilendiği, sabırlı diyalogları ve keskin karakterleriyle açıkça görülüyor. Kulüpteki kan gölü üzerinden Inglorious Basterds’tan Django Unchained’e, hatta senaryo anlamında From Dusk Till Dawn’a kadar selam çakıyor. Ancak kesinlikle ucuz film imajı vermeyen, daha çok eğlenceli bir epik olmaya soyunan orijinal bir film bu. HBO Max üzerinden izleyebilirsiniz, öneririm.

✨ Kapatırken

Kendimce Düşünceler, sadık bir dost gibi, iki haftada bir pazar sabahları 09:00 sularında e-postalarınızdaki yerini alıyor.

İlham veren düşünceler, film ve kitap önerileri içeren bu yazılar birikir.

Kaçırmamak için abone olabilirsiniz.

Subscribe now

Keyif aldıysanız kalp simgesine (❤️) tıklayarak beğenilerinizi gönderebilir, bültenin hemen altına yorum ekleyebilirsiniz (💬).

Paylaşmak isterseniz restack butonunu kullanarak (🔁) ve aşağıdaki butona tıklayarak Kendimce Düşünceler bültenini paylaşabilirsiniz.

Share

Görüşmek üzere, sevgiyle kalın! 👋

Kendimce Düşünceler’in 58. sayısından herkese merhaba! Bazen inandığımız, doğru bildiğimiz normalimizi kaybedecekmişiz gibi gelir. Sabit zihin yapısı bizi olanı korumaya iter. Oysa biz aynı kalsak bile dünya yerinde durmaz, değişir. Gelişen zihin, bir zamanlar normal olanın artık bizi taşımadığını fark edebilme cesaretidir. Her sayıda eski normallerin anormal olabilme ihtimallerinin peşine düşüyorum. İki haftada bir gelişen zihin yapısını birlikte deneyimlemek isterseniz bu yayına abone olmanız beni çok mutlu eder. Her zamanki gibi sevgi ve şans yanınızda olsun. 🍀

Allı turnam, bizim ele varırsan
Şeker söyle, kaymak söyle, bal söyle

Kırşehir yöresinden Hacı Taşan’ın derlediği Allı Turnam türküsünü çocukluğumdan beri beğenerek dinlerim. Yukarıdaki dizelerini de çok severim. Çünkü turna kuşları sembolik olarak haber getiren kuşlardır ve uzaktaysanız evinize göndereceğiniz ilk haber de selamdır. Pek çok versiyonu olan türküyü, büyük sanatçı Ruhi Su’nun öğrencisi Sümeyra Çakır’ın duru yorumundan paylaşmak istiyorum:

Turnaların popüler kültüre dahil oluşu Yeni Türkü’nün Telli Turna’sından Kung Fu Panda’nın Öfkeli Beşli’sine kadar çeşitlendirilebilse de Allı Turna’nın bir farkı var. Ülkemizde Gediz Deltası ve Tuz Gölü’nde yaşayan bir tür olan flamingoya Anadolu’da allı turna denir. İster benzetme deyin, ister yanılgı. Ancak ismi alev (ing. flame) kökünden gelen ve Batı’da değişimin sembolü olarak kabul edilen flamingoya, yurdumuzda haber taşıma sembolü eklenmesi de dikkat çekici.

Peki, değişim ile haber almanın bir bağlantısı olabilir mi? Türküden de yola çıkarak biraz derinleşelim:

Eğer bizi sual eden olursa
Boynu bükük, benzi soluk yar söyle

Boynu bükük, benzi soluk. Ne çağrıştırıyor? Hastalığı ya da ölümü çağrıştırmıyor mu? İlk bölümde şeker, bal, kaymakla haber gönderen şimdi niye ölüm haberi yollar? Belki de burada ölen, beden değil, bir fikir, bir dönem, bir gerçekliktir. Buradaki ölüm, yaşamın zıddı değildir. Yaşamda doğum ne kadar gerçekse, ölüm de o kadar gerçektir ve belki de biri olmadan diğeri mümkün değildir. Nasreddin Hoca da komşusuna “kazanın doğduğuna inandın, öldüğüne neden inanmıyorsun?” derken aslında hiçbir şeyin bitmeden başlayamayacağını anlatmaz mı? Büyük bir değişimi göze alıp yola çıkan kişilerden bazı sözler duyarız. “Bugün yeni hayatımın ilk günü” veya “Yeniden doğmuş gibiyim” veya “Bambaşka biri gibi hissediyorum” söylemleriyle, aslında bir tür ölüp yeniden doğma haline dem vururlar. Bu gerçektir, ancak tabii ki her değişim ıstıraplı olur.

Allı turnam, ne gezersin havada
Devrildi arabam, kaldım burada
Ne onmadık kulumuşum dünyada
Akşam oldu, allı turnam, dön geri

Kendi gerçekliğimde kullandığım maddi araçlar; çevrem, bedenim, düşüncelerim, bakış açım, önyargılarım beni önümdeki dağlara tırmandırmıyorsa bunları değiştirmeliyim. Onmazsam, diğer bir deyişle mevcut yolumda şifa bulamazsam, hele bir de bu gerçekliğin akşamında, sonundaysam; o vakit içimdeki alev olan allı turnamı geri çağırmaktan başka yolum olamaz. Bu defa allı turna ben olmalıyım; değişimin ateşinde yanmalı, Zümrüdüanka misali yeniden doğmalıyım.

Ben böyle gerçekliklerin sonunda inat etmemeyi, her defasında rüzgârını almış bir uçurtma gibi hafiflemeyi, dönüşmeyi tercih ettim. Her dönüşüm, her değişim zor, ıstıraplı oldu. Diğer türlüsü kişisel gelişimcilerin konfor alanı diye adlandırdığı o dar çembere kaçıp saklanmak olacaktı. Gel gör ki allı turnam o daracık çembere sığamazdı. Şeker, kaymak, bal söylenecek bizim ellere haberimi uçuramazdı.

Değişim istemek yerine, değişmeyi nasıl göze alabileceğimizi birlikte düşünmek için yazdığım bu sayıyı okuduğunuz için teşekkürler. Hadi başlayalım.

✍️ Blogumdan

Her sayıda blogumdan bir pasaj paylaşıyorum.

Yerküre

Kral kelebekleri kış uykularından uyanıp kilometrelerce öteye, yuvalarına dönecekler. Gezegenimiz uzayın içlerine şöyle bir meyledecek, biz kuzeyliler ısınacağız. Yeni yıl Orta Asyalı dostlarımıza selam ederek mavide ve yeşilde vücut bulacak. Duyabilenlere fısıldanan kelimeler kalemimizden akacak. Yağan yağmurlar bizi derinden etkileyecek. Yine bazısı dayanacak, bazısı dağılacak. Kalp kırıklıkları, hayal kırıklıkları, moral bozuklukları bahar geldi diye biter mi, yine başımıza gelecek. Fakat umutsuzluğa inat umut, zulme inat şefkat de olacak. Belki bu kaçınılmaz inatlaşmalar bizi de canlandıracak.

💭 Beşli Çağrışım

Her sayıda beşli çağrışım isimli bir oyun oynuyoruz. Oyunun amacı, birbiriyle başlangıçta ilintisiz görünen iki kişi veya kavramı beş maddede buluşturmak. Bu sayıda Arthur Miller’dan yola çıkarak Bowling for Columbine’a ulaşıyoruz.

1. Yirminci yüzyılın en önemli oyun yazarlarını saydığımızda, en çok Satıcı’nın Ölümü ve Cadı Kazanı piyesleri ile tanınmış olan Pulitzer ödüllü yazar Arthur Miller da mutlaka listeye girer.

2. Miller’ın bir başka özelliği ise 1956-1961 aralığında Hollywood’un en büyük arzu nesnesi sayılabilecek olan aktris Marilyn Monroe ile evli olması. Marilyn’ın IQ’sunun 160+ seviyesinde olduğuna dair şehir efsaneleri dolaşsa da, çizdiği kamusal portre kadar yüzeysel biri olmadığı da kesin.

   

3. İkilinin birlikte çalıştığı tek iş, senaryosunu Miller’ın yazdığı ve başrolünde Monroe’nun yer aldığı 1961 tarihli John Huston filmi The Misfits’tir. İlginç olan şu ki, film ABD’nin boşanma başkenti sayılabilecek küçük Nevada şehri Reno’da geçmektedir ve Miller-Monroe çifti de aynı yıl boşanmıştır.

4. Reno popüler kültürde Amerikan rüyasının parlaklığını yitirdiği, bir tür ucuz Vegas gibi görülür. REM’in 2001 tarihli şarkısı All The Way To Reno tam da bu konuyu anlatır. Aşağıda paylaştığım klip ise sürpriz bir isim olan Michael Moore tarafından çekilmiştir.

5. Filmografisi direkt, çoğu zaman iğneleyici ancak arı kovanına çomak sokmaktan da çekinmeyen tarzıyla çektiği belgesellerle dolu olan Michael Moore, Fahrenheit 9/11 filmiyle Altın Palmiye ödülünü kazanmadan önce, 2002 tarihli Bowling for Columbine ile Oscar heykelciğine de layık görülmüştü. Film, ABD’de 1999’da yaşanan Columbine Lisesi katliamı üzerinden ülkedeki silah yaygınlığı ve silahlı şiddet konularının üzerine cesurca gidiyordu.

   Not: Bizim ülkemizde olmaz diyeceğimiz böyle olayların geçtiğimiz hafta içinde önce Urfa, sonra da Maraş’ta üst üste yaşanması hepimizi derinden yaraladı. Silahlı saldırı sonucu hayatını kaybedenlere Allah’tan rahmet, kalanlarla baş sağlığı dilerken, sebeplerin irdelenmesi ve bu vahim hadiselerin tekrarlanmaması için gerekli aksiyonların alınmasının kamu vicdanı tarafından beklendiğini de eklemek isterim.

Bu sayıda beşli çağrışımı şöyle yaptık:

Arthur Miller → Marilyn Monroe → The Misfits → All The Way To Reno/Michael Moore → Bowling for Columbine

Siz hangi adımları buldunuz? Çağrışım önerileriniz için abonelere açık olan sohbet bölümüne, paylaşımlarınız için yorumlara beklerim.

📚 Okuduklarım

Her sayıda, okuduğum kitaplardan biri için Goodreads’e yazdığım incelemeyi paylaşıyorum.

Behice'nin Yarım Kalan İşleri

Behice’nin Yarım Kalan İşleri, önceki yaz Oksijen’de görüp kenara not aldığım romanlardandı. İsmi bir hayalet öyküsünü çağrıştırıyor. Kitabın baş karakteri Ayşe Püren de esasında bir hayaletin peşinde. Hayattayken iyi tanıyamadığı annesinin. Roman yeraltı edebiyatı tadında karakterlerle örülü. Gönderme yaptığı Dövüş Kulübü gibi bazı muziplikleri var. Hem zamanın ruhunu (sosyal medya, new age akımı konularında nokta tespitlerle, belki biraz da fazlaca) hem de Kadıköy’ün ruhunu iyi yansıtıyor. Derinlemesine tanıdığımız başkarakteri ilk yarı boyunca güzelce anlatırken, en çok merak ettiğimiz karakter olan Behice’nin hikâyesini sonunda öğreniyoruz. En beğendiğim bölüm Deniz’le Ayşe’nin atölyedeki ilk diyalogunun yaşandığı kısım oldu. Romanın sonlarında bazı yerlerde sesli güldüğümü de belirtmeliyim. Genç yazar Sinem Sal’ın diğer eserlerini de merak ettirdi. Güncel romanları sevenlere öneririm.

🎬 İzlediklerim

Her sayıda, izlediğim film veya dizilerden biri için yazdığım bir incelemeye yer veriyorum.

Past Lives

Romantizmin yorgan döşek yattığı, romantik filmlerin ya komik ya da saplantılı olma ikileminden pek de çıkamadığı günümüzde, hele ki 2020’lerde çekilmiş bence en doğal romantik filmi tanıtmak/hatırlatmak isterim. 2023 tarihli Past Lives, Güney Kore asıllı yönetmen Celine Song’un hem yazıp hem de yönettiği, senaryosuyla Oscar’a da aday olduğu bir yapım. Başkarakterler Hae Sung ve Nora’nın, Güney Kore’deki çocukluklarında başlayıp 24 yıl sonra ABD’ye uzanan hikâyesi, aşka olduğu kadar kadere de inanmamızı istiyor. Kore Budizmi’nin bir parçası olan In-Yun kavramını (iki insanın bu hayattaki bağlantısının karmik olarak geçmiş yaşamlarına bağlı olduğunu ifade eden bir inanış) metaforik merkezine koyuyor. Çocukluk aşkı Hae Sung ile birlikte, aslında ailesiyle terk ettiği Kore bile Nora’nın bir anlamda geçmiş yaşamı. Nora’nın kaderinde hep gitmek olmuş. Kanada’ya taşındıktan sonra, bir defa da ABD’ye göç etmiş. Orada kurmaya çalıştığı hayat ile yıllar sonra sosyal medyada bulduğu Hae Sung’un vadettiği hayat birbirinden çok farklı. Film, birinin diğerinden daha iyi ya da daha kötü olduğuna hükmetmiyor. Sonunda başkarakterlerimiz ve bu In-Yun’ın üçüncü parçası hep birlikte otururken Hae Sung’un dediği gibi Nora’nın Nora olduğunu, onun için giden biri, bir başkası için kalan biri olduğunu; Nora’nın çocukluktaki ismi, kültürü, personası olan Na Young’ın ise artık Nora’nın içinde olmasa da bir yerlerde, örneğin Hae Sung’un hatırlarında yaşamaya devam ettiğini sakince, belki Taoizm’e yaraşır bir nesnellikle öğreniyoruz. İzlerken kendi hayatlarımız, kaçırdığımızı düşündüğümüz fırsatlar, olabilme ihtimalleri, yerine koyduklarımız zihnimizden geçiyor. Yine de filmin sonu gözleri dolduruyor. Bunu da kendi tarzında yapıyor. Yani ilham kaynakları diyebileceğim Wong Kar-wai’nin In the Mood for Love’ı veya Richard Linklater’ın Before Sunrise’ı havasını veriyor, ancak hiçbirine de tam benzemeyen bir finali var. Bu güzel filmi şu aralar TV+ üzerinden seyredebilirsiniz. Kesinlikle öneririm.

✨ Kapatırken

Kendimce Düşünceler, sadık bir dost gibi, iki haftada bir pazar sabahları 09:00 sularında e-postalarınızdaki yerini alıyor. İlham veren düşüncelere, film ve kitap önerilerine eşlik etmek isterseniz ücretsiz abone olabilirsiniz.

Subscribe now

Keyif aldıysanız kalp simgesine (❤️) tıklayarak beğenilerinizi gönderebilir, bültenin hemen altına yorum ekleyebilirsiniz (💬). Paylaşmak isterseniz restack butonunu kullanarak (🔁) ve aşağıdaki butona tıklayarak Kendimce Düşünceler bültenini paylaşabilirsiniz.

Share

Görüşmek üzere, sevgiyle kalın 👋

Kendimce Düşünceler’in 57. sayısından herkese merhaba! Bir yere, bir kimseye, bir şeye alışmak tüy kadar hafifken, vazgeçmek çoğu zaman külçe demir gibidir. Bazen vazgeçmekten öyle korkarız ki, tahammülü konfor, yıpranmayı deneyim kazanmak zannederiz. Her sayıda dünyaya biraz daha dışarıdan bakarak, vazgeçebilme korkularımızı gidermenin yollarını arıyorum. İki haftada bir pazar sabahları, vazgeçebilme korkumuzu birlikte yenmek isterseniz bu yayına abone olmanız beni çok mutlu eder. Her zamanki gibi sevgi ve şans yanınızda olsun. 🍀

René Goscinny’nin yazıp Morris’in çizdiği Lucky Luke, namıdiğer Red Kit çizgi roman serisinin en ilginç karakterlerinden biri kasabanın cenaze levazımatçısı olan Mathias Bones’tur. Yaz kış giydiği frak ve silindir şapkasıyla, kamburunu çıkarıp gezen bu beyefendiyi hatırladınız mı?

Genellikle sırtında zar zor taşıdığı tabutla ve yanında akbabasıyla gördüğümüz Bones, kasaba meydanındaki düellolardan önce elindeki mezurasıyla düellocuların boylarını keyif içinde ölçer. Bu hayali vahşi batı kasabasında sayılı esnaftan birinin tabutçu olması beni her seferinde güldürürken, aklıma da bir şehir efsanesini getirir.

Evcil pitonu son zamanlarda hiçbir şey yemediği için endişelenen sahibi, yılanı bir veterinere götürür ve zavallı hayvanın çok hasta olduğunu, günlerdir ağzına lokma koymadığını, geceleri de halsizlikten biricik sahibinin yanına boylu boyunca uzandığını söyler.
“Yılanınız hasta değil,” diye yanıtlar veteriner.
“Sadece sizi yutup yutamayacağını anlamaya çalışıyor. Bu yüzden de kendine yer açıyor.”

Güzel Türkçemizde “boyunun ölçüsünü almak” diye hafif tehditkâr bir deyim var. İddialı olduğunuz bir konuda, koyduğunuz hedef yolunda görkemli bir başarısızlığa uğradığınız, iddianıza tezat olarak yetersizliğinizi anladığınız anlar için kullanılır. Üç kuşak ücretli işçi iken borçla balık restoranı açmak da olabilir bu, veda gecesinde İşte Öyle Bir Şey şarkısını söyleyip konservatuar sınavına girmek de; ilk başarılı projenizden sonra idareci olmaya çalışmak da olabilir, iki ay vücut geliştirip Ironman’e katılmak da. Peki boyumuzun ölçüsünü almak konusunda neden bu kadar savunmasızız? Çünkü insan bazen ufka bakmakla kalmaz, bakarken dönüşüm geçirir. Friedrich Nietzsche’nin İyinin ve Kötünün Ötesinde kitabında dediği gibi:

Uzun süre bir uçuruma bakarsan, uçurum da senin içine doğru bakar.

Bazen kendimi bir şeyi çok isterken yakalarım. O an kendi içimde şunu tartarım; bu isteğim bir hayal mi, heves mi, yoksa hedef mi? Gerçekten istiyor muyum, yoksa sadece vazgeçmek mi istemiyorum, aradaki farkı çoğu zaman ancak kaybettikten sonra mı anlıyorum? Bazen bir hayale o kadar uzun dalarız ki, hayallerimiz bize hedef gibi görünmeye başlar. Oysa bu, kamikazeliğe soyunmaktan farksızdır. Bu durumda hem düellocu biz oluruz, hem tabutçu. Koynunda yılanı besleyen de biz oluruz, aç kalan yılanın kendisi de.

Boyunun ölçüsünü almak, çoğu zaman cesaretin değil, yanlış ısrarın sonucudur.

Olgunluk da işte böyle isteklerimizi dizginleyebilmekte, enerjimizi hedeflerimize yönlendirebilmekte değil midir?

İsteklerimizi ayırt edebilmek ve yerli yersiz boyumuzun ölçüsünü almamak için bazen sadece derin bir nefes almak gerektiğini hatırlatan bu sayıyı okuduğunuz için teşekkürler. Hadi başlayalım.

✍️ Blogumdan

Her sayıda blogumdan bir pasaj paylaşıyorum.

Kitaplar Çiçek Açtı

O an sırtımı raflara dayayıp ayaklarımı uzatmış olsaydım, açtığım kitabın arasından kayan gül yaprağını dağılmadan koruyabilirdim. İhtimal bir genç kız kurutmuştu. O sıra yine ihtimal, aşk çoktan bitmişti. Unutulan genç oğlan ayakta kalırken, terk edilen çiçeğin düşüşü, narin bütünlüğünün sonu olmuştu. Ne yapalım? Kütüphanede yere oturmak sadece filmlerde yapılan bir hareketti. Gerçekler soğuktu.

💭 Beşli Çağrışım

Her sayıda beşli çağrışım isimli bir oyun oynuyoruz. Oyunun amacı, birbiriyle başlangıçta ilintisiz görünen iki kişi veya kavramı beş maddede buluşturmak. Bu sayıda bahardan yola çıkarak “O Brother, Where Art Thou?” filmine ulaşıyoruz.

1. Gün dönümü ve baharın gelişi, ilk çağlardan beri dünyanın her yerinde şenliklerle kutlanır. Cermen mitolojisinde Ostara (Easter) baharın gelişini müjdelerken, hem doğuda hem de batıda bereketi simgeleyen yumurtalar boyanır.

   

2. Bahar (ing. Spring) ABD’nin en yaygın kasaba ismi olan Springfield’a da yansımıştır. The Simpsons çizgi dizisinin geçtiği Springfield ismi de “herhangi bir kasaba” algısını vermek için bilinçli olarak seçilmiştir.

3. The Simpsons’ın başkarakteri Homer Simpson, ismini dizinin yaratıcısı Matt Groening’in babasından almıştır. İsim bildiğiniz gibi İlyada ve Odysseia destanlarının anlatıcısı Homeros’tan gelir.

   

4. Odysseia’nın başkarakteri Odysseus veya Latinleştirilmiş ismi ile Ulysses, Truva Savaşı’ndan sonra eve dönüş yolunda denizde yıllarca kaybolur. Efsanenin bu yıl gösterime girecek Christopher Nolan uyarlamasından başka, James Joyce’un başyapıtı Ulysses’te olduğu gibi daha sembolik uyarlamaları da mevcuttur.

5. Bence en ilginç Odysseia uyarlaması ise Coen Kardeşler’in çektiği 2000 yapımı “O Brother, Where Art Thou?”’dur. Eşi Penelope’ye dönmek için tayfasıyla birlikte hapisten kaçan Ulysses, yolda sirenlerden Helios’un sürüsüne, kahin Tiresias’tan John Goodman’ın canlandırdığı metaforik kiklopa kadar efsanedeki birçok engelle karşılaşır. Aşağıda filmin bizzat oyuncular tarafından seslendirilen harika soundtrack’i “I Am a Man of Constant Sorrow”’u bulabilirsiniz.

Bu sayıda beşli çağrışımı şöyle yaptık:

Bahar → Springfield → Homer/Homeros → Odysseia/Ulysses → “O Brother, Where Art Thou?”

Siz hangi adımları buldunuz çok merak ediyorum. 😇 Yorumlara ve önerileriniz için abonelere açık olan sohbet bölümüne beklerim.

📚 Okuduklarım

Her sayıda, okuduğum kitaplardan biri için Goodreads’e yazdığım incelemeyi paylaşıyorum.

Teknofeodalizm: Kapitalizmi Öldüren Neydi?

Ekonomi profesörü olmasının yanı sıra uzun yıllardır siyaset sahnesinde de olan Yannis Varoufakis’in 2023 tarihli kitabı nihayet dilimize de çevrildi. Varoufakis, 2013 tarihli “Kızımla Ekonomi Sohbetleri: Kapitalizmin Kısa Tarihi” kitabında olduğu gibi, yine konuşma diline yakın bir yazım dili tutturuyor. Mad Men dizisi, Einstein’ın teorileri veya mitolojiden de örnekler vererek; yani son derece zor bir konuyu herkesin anlayabileceği bir biçimde somutlaştırarak okuyucuya hitap ediyor. 2009 sonrasında Eurozone’un kırılgan ekonomili ülkelerini vuran Avrupa borç krizi kapsamında, troyka olarak anılan IMF, Avrupa Komisyonu ve Avrupa Merkez Bankası ile çetin bir müzakere yürüttüğü kısa bir maliye bakanlığı dönemi de olan yazar, akademik bilgiyi kendi deneyimleriyle harmanlayarak, kapitalizmin yaşadığı krizler neticesinde sona ermek yerine teknofeodalizm sistemi şeklinde devam ettiği analizini yapıyor. Bu analize göre piyasalar dijital platformalara evriliyor. Big tech ise yeni feodal düzenin derebeyleri olarak bu yeni düzenin içinde yer alıyor. İnsanların bilerek veya bilmeyerek paylaştığı çok yüksek oranda veri ile kullanıcıların tercih sandığı tüm davranışlarına yön verildiğini; bu yeni düzende kullanıcı pozisyonundaki herkesin esasında serf rolünü üstlendiğini anlatıyor. Yaşadığımız çağı yorumlamak için okuma listenize almanızı kesinlikle öneririm.

🎬 İzlediklerim

Her sayıda, izlediğim film veya dizilerden biri için yazdığım bir incelemeye yer veriyorum.

Weapons

Geçmişte, tekrarlı ve genellikle de muhafazakar temaları, görsel efekt teknolojisinin gelişimiyle giderek komik kalan canavarları ve ciddi yönetmenlerin nadiren tercih etmesiyle kenarda köşede kalmış olan korku türü, geçtiğimiz yirmi yılda tekrar saygınlık kazandı. Son yıllarda insanları etkileyen travma ve acı noktalarını irdelemek üzere metaforları kullanan, türü en genel anlamda korku olan çok iyi filmler izledik. 2025 tarihli Zach Cregger filmi Weapons da bunlardan biri.

Maybrook isimli bir kasabada, aynı gecede aynı sınıftan 17 öğrenci gizemli bir biçimde kaybolur ve geride yalnız tek öğrenci kalır. Hikâyenin seriminde önem arz eden karakterlerin gözünden ve bazıları zamanda geri dönüşler de içeren ayrı ayrı epizotlar biçiminde, ortadaki gizemin artan bir gerilimle çözülmesini izliyoruz filmde. Yönetmenin başlangıç ve sonuç bölümlerinde başvurduğu anlatıcı fikri çok iyi. Çok iyi olan ikinci epizottan sonra filmin atmosferi bir miktar kaysa da, tüm ipuçlarının finale bizi yavaş yavaş götürdüğünü söyleyebilirim. Filmin ana teması bana göre bağımlılık, buna bağlı olarak istismar ve silahlaşma (adı üstünde). Öylesine iyi işlenmiş ki, bittikten sonra insanın ağzında acı bir tat kalıyor. Hemen her karakterin bir tür bağımlılık içinde olduğu söyleyebileceğimiz senaryoyu, finale doğru body horror diyebileceğim türe meyletse de, özellikle kara mizah kullanımı ile başarılı buldum. 2008 tarihli Let the Right One In’den tema ve 2017 tarihli Get Out’tan atmosfer anlamında oldukça etkilendiğini düşünüyorum, ikisinin de çok kaliteli yapımlar olduğunu belirteyim. Bir eksi nokta olarak benim türde en sevmediğim öğe olan jumpscare (ani korkutma) tekniğine birkaç yerde başvuruluyor, ancak rüya şeklindeki bu sekanslar dahi karanlık olmaktan ziyade parlak ve renkli. Türün meraklıları kaçırmasın. HBO Max’tan izleyebilirsiniz.

✨ Kapatırken

Kendimce Düşünceler, sadık bir dost gibi, iki haftada bir pazar sabahları söz verdiği saat olan 09:00 sularında bülten formatında e-postalarınızdaki yerini alıyor. Size ilham vermesi, yukarıdaki gibi film ve kitap önerilerine erişebilmeniz için tek yapmanız gereken ücretsiz bir biçimde abone olmak.

Subscribe now

Keyif aldıysanız kalp simgesine (❤️) tıklayarak beğenilerinizi gönderebilir, bültenin hemen altına yorum ekleyebilirsiniz (💬). Paylaşmak isterseniz restack butonunu kullanarak (🔁) ve aşağıdaki butona tıklayarak Kendimce Düşünceler bültenini paylaşabilirsiniz.

Share

Görüşmek üzere, sevgiyle kalın 👋

Kendimce Düşünceler’in 56. sayısından herkese merhaba! “Hayat siz planlar yaparken başınıza gelenlerdir!” sözü John Lennon’a atfedilir ancak o da bunu Reader’s Digest’te bir makalede okumuştur. Tabii sözün doğruluğu su götürmez. Her sayıda bu sözü ispatlarcasına planlarımı değiştiren olayları usulca kabul etmenin yollarını keşfetmeye çalışıyorum. İki haftada bir pazar sabahları, bu yolları beraber keşfetmek isterseniz Kendimce Düşünceler’e abone olmanız beni çok mutlu eder. Her zamanki gibi sevgi ve şans yanınızda olsun. 🍀

Ceplerim çok dolu, boşaltmak gerek.

Belleğimdeki, hiç yoksa geçmişimdeki tüm filmler, kitaplar, şarkılar. Gezip gördüğüm, gidemeyip içimde ukde kalan yerler (o denizin mavisi - insanın gözleri yaşarır, otuyla beliyle toprak kokan köyler, bir gizli köşe var ki yalnız kral kelebeklerine aittir, dünya nedir - hepi topu 40.000 kilometre, dön dolaş yine gel). Öğüttüğüm buğday, su çektiğim ırmak, gezegenin tüm bitki ve hayvan çeşitleri. Hoşlandıklarım, hayranlık duyduklarım, sevdiklerim, çok sevdiklerim, beni seven, sayan, arayan, özleyen, hatırlayan tüm insanlar. Diyelim, hepsi gitsin.

Ama benim inandıklarım var. Duygularım, düşüncelerim, benden öteleri hayal eden zihnim, uzaklardan doğruyu fısıldayan iç sesim. Anlamaya çalışmaktan başka elden ne gelir? Zaman kısıtlı, nadiren dışına çıkabildiğim o duyguyla da vedalaşalım.

Sıcaklar yine gelsin, ceketi atayım. Gömlek, fanila, yeter mi? Hiçbir şey kalmasın, bedenimi saran deri, iskeletimi örten dokular, iliğim, kemiklerim yok olmuş, gezegene adım atmamış, daha önce yaşamamışım diyelim. Yani ne orada ne de buradayım.

Geriye ne kaldı? Hiç. İşte o hiçlik, gerçek benin ancak gölgesini oluşturabilir. Bir dolabı boşaltıp, eşyalardan kalma tozları da silince karşınıza çıkan o pürüzsüz cilayı, boş dolabın getirdiği olasılıklar denizini hatırlayın ve hafızanızda tutun. Peki desem ki hava buz gibi, donmak üzeresiniz. Ne yapacaksınız? O harikulade cilalı, içine dünyaları sığdırdığınız dolabı kırıp yakın. Isındığınızı göreceksiniz.

Belki de ben, sahip olduklarımızın değil, çıkarabildiklerimizin toplamıdır.

Peki, siz bugün kendinizden neyi çıkarabilirsiniz?

Fazlalıkları birlikte azaltmayı öneren bu sayıyı okuduğunuz için teşekkürler. Hadi başlayalım.

✍️ Blogumdan

Her sayıda blogumdan bir pasaj paylaşıyorum.

Yani, Duvarın Arkasındaki Dışarıyla

Upuzun bir selviye benzerdi. Öyle ki kelimeler ağzından dökülüp yere düşene dek epey vakit geçerdi. Konuşmazdı, gürlerdi. Sanki hiç küçük olmamıştı.

Kadınlar severdi onu, bebek sever, âşık sever gibi; Douglas Fairbanks'e, Errol Flynn'e, çok sonraları Brando'ya hayran olur gibi. Ki kahrederdi onları. Bırakıp giderdi. Her bıraktığını hatırlar mıydı? Tek unutmada yeteneksizdi herhal…

Atomun gölgesinde kalmış, savaşta mahpus, denizde kaçak düşmüş, insanın yanında insana, örneğin yeni boyalı bir hanenin, bir daldan doğan kardeş yediveren güllerin yanında kendi içine bakan; etinden-kemiğinden de derinde meknuz1 bir garip alem vardı. Kimseler anlamazdı, herkesler paylaşırdı. Şimdi seneler sonra bile, bir üşütüp bir ısıtan, yüreğine faça atıp tuz ile tütün basan o sözler, düşünerek bulunamazdı.

Yazı masası mı vardı, gramofona mı okurdu, balkonda sigara tellendirirken mi bulurdu bir güzel uyumu, yoksa gecelerini mi verirdi uygun düşecek kelime uğruna? Bilmem, merak ederim (orası ayrı).

💭 Beşli Çağrışım

Her sayıda beşli çağrışım isimli bir oyun oynuyoruz. Oyunun amacı, birbiriyle başlangıçta ilintisiz görünen iki kişi veya kavramı beş maddede buluşturmak. Bu sayıda bayramdan yola çıkarak Groucho Marx’a ulaşıyoruz. Siz hangi adımları buldunuz çok merak ediyorum. 😇 Yorumlara ve önerileriniz için abonelere açık olan sohbet bölümüne beklerim.

1. Kendimce Düşünceler’in bu sayısının bayrama denk gelmesi vesilesiyle herkese sağlıklı, mutlu, şanslı, güzel anılarla dolu bayramlar diliyorum.

2. Sanırım belirli bir yaşı aşmış herkesin özlediği o eski bayramlar var. Ancak harf oyunu yaparak da olsa, benim bu maddede bahsedeceğim özlenen bayram, geçen yıl kaybettiğimiz büyük sanatçı Edip Akbayram. Henüz dokuz aylıkken geçirdiği çocuk felci dolayısıyla sağ bacağındaki kalıcı hareket engeline rağmen, elli yılı aşan sanat yaşamı boyunca sahnelere çıkmayı, gönüllere girmeyi bildi.

   

3. Akbayram hayat boyu ezilenden, emekçiden, Cumhuriyet’in aydınlığından yana oldu, onları söyledi. Şarkıları on yıldan fazla yasaklı kaldı. 12 Eylül sonrası denetimden geçtiği ilk sefer 1993 yılının Temmuz ayıydı. Ankara’da kalarak, Sivas’ta davetli olduğu Pir Sultan Abdal Şenliği’ne gitmeyi iki gün erteledi. 2 Temmuz 1993 günü şans eseri Madımak’ta değildi. 1994 tarihli Türküler Yanmaz albümünde (bu arada kızının da ismi Türkü’dür) o ağıdı anlatır.

4. Edip Akbayram’ın kendine has şarkı söyleme tarzı kulağımızda yer etse de, aynı tınıyı çıkarması zor olduğundan mıdır bilinmez, geçen haftaya kadar taklidine rast gelmemiştim. Bir dönem sosyal medyada “Çözeceğiz” videosuyla çokça paylaşılan komedyen Samet Karadeniz’in sesinden, çok başarılı bir Edip Akbayram stiliyle Bohemian Rhapsody dinlemek isterseniz aşağıya buyurun:

5. Bohemian Rhapsody şarkısı ilk defa Queen grubunun dördüncü albümü olan 1975 tarihli A Night at the Opera’da yayınlandı. Albüm, ismini grubun çok sevdiği aynı adlı 1935 tarihli Marx Kardeşler filminden almıştı. Albüm yayınlandığında Groucho Marx henüz hayattaydı ve 1977’deki vefatının hemen öncesinde grubu Los Angeles’taki evinde ağırlamıştı.

   

📚 Okuduklarım

Her sayıda, okuduğum kitaplardan biri için Goodreads’e yazdığım incelemeyi paylaşıyorum.

İlber Ortaylı Seyahatnamesi

Öncelikle geçtiğimiz hafta kaybettiğimiz Prof. İlber Ortaylı'yı saygıyla yâd etmek istiyorum. Ülkemizin yetiştirdiği bu güzide aydını (bu cümleyi İlber Hoca kursa aydın yerine münevver derdi) yazdığı kitaplar, katıldığı yayınlar ve yetiştirdiği öğrenciler bünyesinde sevgiyle hatırlayacağız. Hocayı anmanın güzel bir yolu olarak, okuma seçkisine kıymet verdiğim değerli bir arkadaşımın hediye ettiği bu kitabını bir çırpıda bitirip paylaşmak istedim. İlber Ortaylı Seyahatnamesi, yazarın yıllar içinde çeşitli gazete ve mecmualarda yayınlanmış gezi yazılarının bir derlemesi niteliğinde. Yıllar önce Eski Dünya Seyahatnamesi'ni okuyup sevmiş bir okur olarak, bu kitabında da benzer tat aldım. Bu, Suriye'den başlayarak İran, Azerbaycan, Ukrayna, çok sayıda Balkan ülkesi, Avusturya-Macaristan, Akdeniz Avrupası, Baltık ve nihayetinde İskandinav ülkelerine kadar uzanan bir merak kitabı. Çok yönlü, çok bilgili insanlara has bir çeşitlilik ile anekdot üstüne anekdot, coğrafya, sosyoloji bilgileri alıyor ve tarihin farklı dönemlerine zıplamalar yaşıyorsunuz. Sonundaki uzunca bölümde ise, kendisi de bir dönem Topkapı Sarayı'nı müze müdürü olarak idare etmiş olan Ortaylı'nın dünyanın meşhur müzelerine bakışını okuyoruz. Otranto'dan Kahlenberg'e kadar tarih boyunca Türklerle karşılaşmanın Avrupalıların kolektif bilincine nasıl yansıdığını da bir miktar anlayabiliyorsunuz. Bence kitabın en duygusal kısımları, ailesinin göçmek zorunda kaldığı baba ocağı Kırım'ı ve kızına da isim olarak verdiği Tuna'yı anlattığı bölümler. Su gibi akan bu eseri tarihe merakı olan herkese rahatlıkla öneririm.

🎬 İzlediklerim

Her sayıda, izlediğim film veya dizilerden biri için yazdığım bir incelemeye yer veriyorum.

Punch-Drunk Love

Son otuz yılın en iyi yönetmenlerinden biri nihayet Oscar ödülüne kavuşmuşken kendisini filmografisinin en özgün işlerinden birisiyle hatırlamak istedim. Paul Thomas Anderson’ı Boogie Nights’tan başlayarak, Magnolia, There Will Be Blood, The Master, Phantom Thread ve son olarak One Battle After Another’la taçlanacak biçimde utangaç epik diyebileceğim bir film janrıyla özdeşleştirmek olası. Yani her açıdan görkemli, muhtemelen seyirciyi bir döneme götüren, gişe yapması da son derece olası ancak böyle bir derdi olmadığını hissettirecek kadar da havalı filmler. Punch-Drunk Love ise ne görkemli ne de bir dönem filmi, gişeye hitap etmiyor, havalı olacak bir tarafı da yok. Başrolündeki Adam Sandler’ın, filmin çekildiği 2002 yılına kadar henüz sulu zırtlaklıktan nasibini almamış bir filmi de bulunmuyor (sonradan ne kadar özel bir trajikomik oyunculuk vasfına sahip olduğunu Funny People, The Meyerowitz Stories ve Uncut Gems’de göstermişti). Anderson ise erken dönem romantik komedisine ustalık tozunu yine de serpmeyi bilmiş.

Adam Sandler’ın canlandırdığı başkarakter Barry yedi kız kardeşinin eleştiri yağmurunun eşliğinde geçirdiği hayatını, mavi takım elbisesini hiç üstünden çıkarmadan, yalnızlığının çaresini 900’lü hatlarda arayarak geçiren, pasiflikten medet uman bir genç adam. Puding kutuları biriktirerek uçuş mili kazanma hayali kurarken bir yandan da Emily Watson’ın canlandırdığı Lena’ya âşık oluyor. Barry’nin hikâyesi şu soruyu sorduruyor:“İnsan kendisini neyle tanımlar?”. Philip Seymour Hoffman’ın da yine hatırda kalacak bir kısa performans sergilediği film, yönetmenin özellikle hikâyeye hizmet eden cart renk kontrastları ve aşırı pozlama metoduyla Sandler’ı mütemadiyen gölgeler içinde göstermesiyle stilize bir tercih yaptığı, bu formülün de harika işlediği bir yapım. Punch-Drunk Love’ı iyimser finaliyle, farklı bir kendini iyi hisset filmi gibi okumak da olası. Şu sıralar Netflix ve MUBI’den izleyebilirsiniz. Öneririm.

Not: Herhalde çoğu insana göre en iyi filmi, başroldeki Daniel Day-Lewis’in de unutulmaz oyunuyla, There Will Be Blood’dır. Aşağıda paylaştığım aşırı komik Saturday Night Live skecinde Adam Driver’ı Day-Lewis’e benzer bir karakterde, oğluna kafayı takmış, hırslı bir petrol baronu rolünde, oğlunun kariyer günü etkinliği için kendi işini anlatırken izliyoruz.

✨ Kapatırken

Kendimce Düşünceler, sadık bir dost gibi, iki haftada bir pazar sabahları söz verdiği saat olan 09:00 sularında bülten formatında e-postalarınızdaki yerini alıyor. Size ilham vermesi, yukarıdaki gibi film ve kitap önerilerine erişebilmeniz için tek yapmanız gereken ücretsiz bir biçimde abone olmak.

Subscribe now

Keyif aldıysanız kalp simgesine (❤️) tıklayarak beğenilerinizi gönderebilir, bültenin hemen altına yorum ekleyebilirsiniz (💬). Paylaşmak isterseniz restack butonunu kullanarak (🔁) ve aşağıdaki butona tıklayarak Kendimce Düşünceler bültenini paylaşabilirsiniz.

Share

Görüşmek üzere, sevgiyle kalın 👋

Kendimce Düşünceler’in 55. sayısından herkese merhaba! Bazen engelleyemeyeceğimiz olaylarla karşılaşırız ve dünyamız gölgelenir. Bazen de yalnızca böyle bir karşılaşma yaşamak fikri bile bizi kaygılandırır. Bu kaygı bulutunun gölgesi çoğu zaman olayların kendisinden daha büyük olur. Her sayıda çimenlere uzanıp kaygı bulutlarını koyuna benzetiyor, dağılmaları için rüzgârları çağırıyorum. İki haftada bir çimenlere birlikte uzanmak, rüzgârlara birlikte seslenmek isterseniz Kendimce Düşünceler’e abone olmanız beni çok mutlu eder. Her zamanki gibi sevgi ve şans yanınızda olsun. 🍀

Yazılım dünyasında efsane midir bilinmez ama eğlenceli bir hikâye vardır. Tropikal meyvelerin yetiştirildiği bir çiftliğin sahibi, kendi süreçlerini yönetebilmek için özel bir yazılım sipariş eder. Ancak geliştirmekle yükümlü olan yazılımcı bir türlü işi teslim etmez. Çiftliğin sahibi çıkışır: “Nedir bu kepazeliğin sebebi?”. Yazılımcı cevap verir: “Beyefendi, ben bu tropikal meyvelerin hiçbirini daha önce yemedim ki”. Bunun üzerine çiftliğin sahibi “Bir kasa göndereyim,” der ve gerçekten de bir kasa tropikal meyveyi gönderir, yazılım da çabucak tamamlanır. Şimdi buradan işçi memnuniyeti ile iş teslim süresi arasında bir korelasyon da çıkarılabilir, üzerinde çalışılan alanda bilgi sahibi olmanın iş sonucuna olumlu etkisi de (neticede bu alanın bilgisi de papayalar ne kadar şekerlenir, hindistan cevizi neresinden delinip höpürdetilir gibi bir şeylerdir herhalde).

Ben bu hikâyeyi duyduğumda çok güldüm, çünkü aklıma bir başka sektörden benzer bir hikâyeyi getirdi. Vaktiyle bir gün bir plak şirketinin sahibi uzak bir akrabasının düğününe gider. Kalkmaya yakın, aynı masada bulundukları bir aile dostları masumca sorar, “Son zamanlarda ne tür plaklar gidiyor?”. Uzun uzadıya anlatmaya vakti, belli ki isteği de olmayan plak şirketi sahibi şöyle der: “Bir kasa göndereyim”.

Sen bize ne yap biliyor musun? Hepsinden azar azar. 😅

Tim Berners-Lee’nin World Wide Web kavramını ortaya atarken aklından geçenle, İnternetin şu an dönüştüğü küresel pazar yeri arasında dağlar kadar fark var. Sosyal medya dev bir reklam panosu gibi. Karşılaştığınız çoğu insan ya size bir şey satmaya çalışıyor ya da siz alıcı gözle bakıyorsunuz. Böyle bir ortamda gerçekten samimi etkileşimler kurmak oldukça güç. Davranışsal psikolog Dan Ariely “Predictibly Irrational” kitabında bunu piyasa normları ve sosyal normlar arasındaki bağıntı ile şöyle açıklıyor. Ailenizle yediğiniz bir yeni yıl yemeği sosyal normunuzdur. İçinde sevgi, aile bağı, karşılıksız yardım vardır. Bitirdikten sonra masadan kalkmadan önce 200 dolar çıkarıp “Yemek çok güzeldi, bunu al!” diyerek annenize para vermeye çalışırsanız buradaki ilişki artık piyasa normuna dönüşür. Piyasa normunda hizmet, bedel ve iş ilişkisi vardır. Bir başka örnek de aynı şekilde çarpıcı. Bir anaokulunda çocukları geç kalan ebeveynlere para cezası konur. Bunun üzerine geç kalmaların azalması beklenirken tam tersine artar. Çünkü daha önce sosyal norma göre “öğretmeni ve okulu zor durumda bırakıyorum” diye düşünen aileler artık piyasa normuna göre “geç kalmanın bedelini ödüyorum” diye düşünür.

Sosyal bir norm piyasa normuna son derece hızlı dönüşebilir; ama o noktadan sonra geri dönüş neredeyse imkansızdır.

Evet, tropikal meyve de yetiştirsek, müzik de yayınlasak (yani toprağı da işlesek, insan ruhunu da beslesek) piyasa normu bizi başı sıkıştığında “bir kasa göndereyim” diyen satıcı pozisyonuna sokuyor. O sebeple davranışlarımızı, piyasanın görünmez elini her şeyin üzerinde tutarak mı planlıyoruz ve genelgeçer anlatıyı mı besliyoruz, yoksa dünya için başka bir alternatif de bulunabilir mi, bunu biraz düşünelim. En azından iki ekmek bile satıyor olsak, bir tane de askıya asalım isterim.

Meyveyi birlikte yetiştirip yemeyi, müziği birlikte çalıp söylemeyi öneren Kendimce Düşünceler’i okuduğunuz için tekrar teşekkürler. Hadi başlayalım.

✍️ Blogumdan

Her sayıda blogumdan bir pasaj paylaşıyorum.

Onun Her Anı Heyecan Dolu

Güzel bakan gözleri güzeli görürdü. Aklından kim bilir neler geçerdi. Yavru kedi gibi ürkek yürürdü, adımları duyulmazdı. Her defası ayrı bir sürpriz, oysa aynı heyecandı. Uykusunda dünyayla pazarlık ederdi, o mutluyken az daha yavaş dönsün isterdi. Kelimeleri tane çilek gibi tatlı, itiraf etmek gerekir ki hitap edene afrodizyak, hitap etmeyene alerjik etkiliydi. Hem renkli hem de sade olabilirdi, gariptir bunu aynı anda da başarabilirdi. Onunla yaşam, bir Bogart/Bacall filmine benzerdi. Çekim vardı; mücadele, karizma vardı. Sonuçta güçlü bir anlaşma umudu oluşturan altruist ama adı konulmamış aşk vardı.

Film: To Have and Have Not (Howard Hawks, 1944)

💭 Beşli Çağrışım

Her sayıda beşli çağrışım isimli bir oyun oynuyoruz. Oyunun amacı, birbiriyle başlangıçta ilintisiz görünen iki kişi veya kavramı beş maddede buluşturmak. Bu sayıda Sadi-i Şirazi’den yola çıkarak Türkan Saylan’a ulaşıyoruz. Beşli çağrışım önerileriniz için abonelere açık olan sohbet bölümüne beklerim.

1. On üçüncü yüzyılın en önemli şairlerini listelemek istesek, Dante Alighieri, Emir Hüsrev, Yunus Emre ve Mevlânâ Celaleddin Rumi’nin yanına herhalde bir de kalın kabuklu nefis üzümleri ile meşhur Şiraz’da dünyaya gelen Sadi’yi eklememiz gerekir.

   

2. Sadi-i Şirazi’nin de içinde bulunduğu Farsçanın beş büyük şairinden diğerleri Şehname’siyle Firdevsi, Divan’ıyla Hafız, Rubaileriyle Hayyam ve Mesnevi’siyle Rumi’dir. Sadi’nin en önemli eserleri ise Bostan ve eşlikçisi Gülistan’dır.

3. Gülistan’ın içinde geçen Benîadem (Türkçe: Ademoğulları/İnsanlar) şiiri İsfahan işi bir halı üzerine altın harflerle işlenerek 2005 yılında kültürler arası diyalog kapsamında New York’taki Birleşmiş Milletler binasının giriş katına asılmıştır. Şiir şöyledir:

   İnsanlar birbirlerinin uzuvlarıdır,
   Tek cevherden yaratılmışlardır.
   Devran bir uzva dert verdiğinde,
   Diğer uzuvların huzuru kalmaz.
   Başkasının derdiyle gamlanmıyorsan,
   Sana insan demek yakışmaz.

4. Birleşmiş Milletler’in 2030 yılı için belirlediği 17 maddelik bir Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri listesi bulunuyor. Dünya tabii ki bu listenin çok gerisinde ancak hedeflerin her biri ayrı ayrı kıymetli. Beşinci maddesi olan Toplumsal Cinsiyet Eşitliği’ne dikkat çekmek istiyorum.

   

5. Toplumsal Cinsiyet Eşitliği’nin en önemli alt hedeflerinden biri tüm dünyada kız çocuklarının eğitimidir. Cüzzamın kökünün kurutulmasına hayatını vakfetmesinin yanı sıra, dünya çapında BM örnek proje ödülünü kazanan Kardelenler projesiyle on binlerce kız çocuğunun okula gitmesine de önayak olan, 2009’da kaybettiğimiz Dr. Türkan Saylan’ı da sevgiyle anmak isterim. Bu vesileyle tüm kadınların 8 Mart Dünya Emekçi Kadınlar Günü’nü saygıyla kutluyorum.

   

📚 Okuduklarım

Her sayıda, okuduğum kitaplardan biri için Goodreads’e yazdığım incelemeyi paylaşıyorum.

Şarkı Hikâyeleri

Müzik yazarı Yavuz Hakan Tok’un bu derlemesini, yıllar önce evde, Milliyet Yayınları’nın mor kapaklı meşhur 5000 Film kitabını karıştırırken aldığım tada benzer bir lezzetle bitirdim. Yazar 1960’lardan başlayarak yıl yıl seçilmiş birer Türkçe şarkıyı, 1990’ların ortalarına kadar getirmiş. Şarkıları anlatırken bestecilerden, söz yazarlarından, prodüktörlerden, vokalistlerden ve tabii ki solistlerden bahsetmeyi ihmal etmiyor. En bilinen sanatçılar, şarkılar için bile beklenmedik anekdotlar öğrenmek; bazı eserleri anımsamak hoşuma gitti. Okurken ne kadar fazla sayıda eserin yabancı şarkılara söz yazılarak oluştuğunu hatırladım, bilmediğim yenilerini de öğrendim. Yani kitabın içinde açıkçası ezoterik bir yan yok, hatırı sayılır bir kısmı ortada ancak dağınık olan bilgilerden oluşuyor; yine de büyük çoğunluğu sosyal medyanın bir yerlerine dağılmış olan bu bilgilerin böyle derli toplu antolojilere geçmesini değerli buluyorum. En sevdiklerim Rüçhan Çamay’ın kızı olan Melike Demirağ’ın Arkadaş şarkısını seslendirme hikâyesi, Melih Kibar, Erol Evgin, Çiğdem Talu ortaklığının oluşma hikâyesi, tabii bir de Tanju Okan’ın sesinden dinlediğimiz, ülkemizin ilk kadın söz yazarı olan Fikret Şeneş’in güftesiyle İki Yabancı’nın Strangers in the Night’tan devşirilme öyküsü oldu. Kitap bir anda bıçak gibi kesiliyor, dolayısıyla devamı da olan bir proje olduğunu düşündürüyor. Müziği, özellikle Türkçe sözlü müzik tarihini sevenlere öneririm.

🎬 İzlediklerim

Her sayıda, izlediğim film veya dizilerden biri için yazdığım bir incelemeye yer veriyorum.

Thelma

Alexander Payne’in 2013 tarihli siyah beyaz filmi Nebraska’yı seyredenler başroldeki Bruce Dern’in biraz aksi biraz da ağzı bozuk eşi Kate rolünde yer alan June Squibb’i hatırlayacaktır. Gençliğinden beri tiyatro oyunculuğu yapan Squibb 1929 doğumlu bir oyuncu, 61 yaşında ilk defa bir filmde yer aldı, Nebraska ile yardımcı kadın oyuncu dalında Oscar adayı olduğunda ise 84 yaşındaydı ve o yaşta, görece tanınmamış bir oyuncudan çıkan böyle beklenmedik bir performansın o dönem bayağı sükse yarattığını hatırlıyorum. “Hayatta hiçbir şey için geç değil,” cümlesinin canlı örneği olan June, ilk başrolünü 2024 tarihli filmimiz olan Thelma’da, 95 yaşındayken buldu ve filmin türüne aksiyon-macera desek yanlış olmaz. 😊 Torununu taklit eden bir çete tarafından telefonda dolandırıldıktan sonra parasının peşine düşmek için tüm bağlantılarını kullanan Thelma’nın hikâyesi birçok sürprizle ilerliyor. Filmin final jeneriğinden sonra yönetmenin kendi büyükannesinin gerçek bir videosunu da gördüğümüz üzere, birinci elden tecrübeyle yazılmış, son derece içten bir senaryo bu. Squibb’in karizmasıyla sürüklediği bu şaşırtıcı filmi Prime Video’dan izleyebilirsiniz.

✨ Kapatırken

Kendimce Düşünceler, sadık bir dost gibi, iki haftada bir pazar sabahları söz verdiği saat olan 09:00 sularında bülten formatında e-postalarınızdaki yerini alıyor. Size ilham vermesi, yukarıdaki gibi film ve kitap önerilerine erişebilmeniz için tek yapmanız gereken ücretsiz bir biçimde abone olmak.

Subscribe now

Keyif aldıysanız kalp simgesine (❤️) tıklayarak beğenilerinizi gönderebilir, bültenin hemen altına yorum ekleyebilirsiniz (💬). Paylaşmak isterseniz restack butonunu kullanarak (🔁) ve aşağıdaki butona tıklayarak Kendimce Düşünceler bültenini paylaşabilirsiniz.

Share

Görüşmek üzere, sevgiyle kalın 👋

Kendimce Düşünceler’in 54. sayısından herkese merhaba! Hepimizin rengârenk çiçeklerimizi yetiştirmek istediğimiz bahçelerimiz var. Bazen tohum atmayı, sulamayı, çapalamayı unutsak da, sonunda ürün verdiği o an bize iyi geliyor. Her sayıda kendi bahçemden topladığım ekinler için bir sergi kuruyorum. İki haftada bir bu sergiyi ziyaret etmek, bahçemin rengârenk çiçeklerinden siz de birer gonca almak isterseniz Kendimce Düşünceler’e abone olmanız beni çok mutlu eder. Her zamanki gibi sevgi ve şans yanınızda olsun. 🍀

Ata Demirer’in hem senaryosunu yazdığı hem de başrol oynadığı 2010 tarihli Eyvah Eyvah filminde beni her izlediğimde güldüren bir sahne var. Kendi halinde bir sahil kasabası olan Geyikli’den, hiç görmediği babasını aramak için İstanbul’a gelen Hüseyin Badem, tanışıp arkadaş olduğu şarkıcı Firüzan’la birlikte babasının izini sürmek üzere bir emlakçı bürosuna girer. Ancak emlakçının arazi mafyası tarafından yaralanmasına da istemeden şahitlik ederler. İki kafadar can havliyle görme engelli taklidi yapmaya başlarlar ve pozlarını hiç bozmadan bir alt kattaki sokak kapısına kadar giderler. Ancak Hüseyin son anda dönüp geriye bakar ve foyaları meydana çıktığı için büyük bir tehlike atlatırlar (tekrar izlemek isteyenler için sahne burada). Geriye baktığı için kaderin cezalandırdığı mitolojide de bir karakter var. Gelin beraber hatırlayalım.

Trakyalı kahin ve ozan Orfe (Orpheus), bir yılan sokması sonucu hayatını kaybedip yeraltı dünyasına giden sevgilisi Evridiki’yi (Eurydice) kurtarmak için peşine düşer. Lirinin müziğiyle Hades ve Persefoni’yi ağlatarak sevgilisinin tekrar dünyaya dönmesi için izni koparır. Tanrıların tek şartı Orfe’nin önden yürümesi ve yeryüzüne çıkana dek hiç geriye dönüp bakmamasıdır. Ancak kendisi güneşi gördüğü anda Evridiki’nin peşinde yürüdüğünden emin olmak isteyen Orfe bu şartı unutarak geriye bakar ve sevgilisini ikinci defa kaybeder. Joseph Campbell’a göre Orfe’nin ihlâl ettiği şey mitolojilerde bakma tabusu olarak geçen bir irade testidir. Peki geriye dönüp bakmanın bu tabu dışında ne sakıncası vardır?

Proje yönetiminde de sıklıkla başvurulan bir uygulama olan retrospektifin birebir karşılığı geriye bakıştır. Bunu özel hayatımızda da sıklıkla yaparız. Gece yatağa uzandığınız ve günün, geçtiğimiz dönemin, hatta bazen hayatınızın muhasebesini yaptığınız zamanları düşünün. Bu muhasebelerimizin başrolünde genellikle hatalarımız, yapamadıklarımız, söyleyemediklerimiz, yenilgilerimiz, hayal kırıklıklarımız olur. “Neden?” diye sorarız. Şimdiki zamandayken anlam arayışının olmazsa olmazı olan “neden” sorusu, geçmişe yöneltildiğinde yapısı itibarıyla yargılayıcıdır. Geriye bakmak bizi kötü hissettirir. Lâzım olmayan negatif duyguları depreştirir ve bugünümüze de yansır. “Ne yapalım Utku Cevre, geçmişten hiç mi ders almayalım, vurdumduymaz kör ayvaz mı olalım?” diye bağırdığınızı duyar gibiyim (Evet tam olarak bu kelimelerle, hep bir ağızdan ve senkronize bir biçimde).

Orantısız retrospektif yerine uygulayabileceğimiz iki yöntem var. İlki Nasreddin Hoca’nın testi kırılmadan hikâyesi gibi, pre-mortem denilen biçimde (post-mortem’in tersi) olayların istediğimiz gibi gelişmediği senaryoları potansiyel sonuçlardan geriye doğru sarmak. Yani aslında gelecekten bugüne retrospektif yapmak. Bir nevi geleceği görmeye çalışmak. Örneğin bir ilişkiye başlarken, bir yıl sonra bittiği senaryoda neden bitmiş olabileceğini düşünmek. İkincisi ise inisiyatik ölüm (veya ölümün inisiyasyonu) denilen yöntem ile geçmişteki hataları yapan düşünce biçimi, bakış açısı ya da kimlikle vedalaşmak. “Her saniye, her olasılıkla değişen ben, acaba geçmişimdeki hataları yapan eski ben miyim? Hâlâ eski ben olmak istiyor muyum?” sorularını sorabilmek. Buna göre Orfe’nin hatası geriye bakmaktan ziyade eski benini bırakamamak, ölmeden önce ölememek. Hüseyin Badem’in başını derde sokan da esasında geriye bakmak değil, geleceğin hayaletlerini geçmişte aramak oluyor. Kendi tecrübem de hayatta en büyük tuzaklardan birinin eski bende kalmak, değişememek olduğunu gösteriyor.

Şimdiyi seven Kendimce Düşünceler’i okuduğunuz için tekrar teşekkürler. Hadi başlayalım.

Blogumdan

Her sayıda blogumdan bir pasaj paylaşıyorum. Bu da bir küçürek öykü.

Namibya’nın Vahşi Atları

“Ormanın içinde ehlileştirilmemiş iki at gördük. Biri doru, diğeri kırçıldı. Herhangi bir itici güç olmadan koşuyor, koşuyorlardı. Başımız döndü. O an anladım ki, biz bu adaya kısılmış değildik. Heves edene dünya dar geliyordu. Atlar kara kıtadaki kardeşlerine koşuyordu. Biz başka alemlerdeki kardeşlere koşuyorduk.”

Beşli Çağrışım

Her sayıda beşli çağrışım isimli bir oyun oynuyoruz. Oyunun amacı, birbiriyle başlangıçta ilintisiz görünen iki kişi veya kavramı beş maddede buluşturmak. Bu sayıda Robert Duvall’dan yola çıkarak Luke Skywalker’a ulaşıyoruz. Beşli çağrışım önerileriniz için abonelere açık olan sohbet bölümüne beklerim.

1. Usta oyuncu Robert Duvall geçtiğimiz hafta 95 yaşında aramızdan ayrıldı. Eşinin tanımıyla “evinde, huzur içinde, sevgi ve teselli ile çevrili olarak” ışıklara yürümesi sevenlerinin gözlerini bulutlandırmıştır elbet.

2. Duvall’ı Francis Ford Coppola’nın The Godfather ve The Godfather Part II filmlerinde Corleone ailesinin evlatlığı ve consigliere’si, diğer bir deyişle ailenin başdanışmanı ve avukatı, Tom Hagen olarak hatırlayabilirsiniz. Aktörün 1983 yılında Tender Mercies filmindeki rolüyle layık görüldüğü Oscar ödülüne ayrıca altı defa daha aday olduğunu da belirtelim.

   

3. Ancak bence Duvall’ın en orijinal rolü, Francis Ford Coppola’nın bir başka unutulmaz filmi olan Apocalypse Now’daki Yarbay Kilgore rolüdür. Kilgore kısıtlı ekran süresine rağmen, “I love the smell of napalm in the morning. / Sabahları napalm kokusuna bayılırım.” repliği ile hatırlayabileceğiniz, Ride of the Valkyries çalarak sahili bombalatan, filmde Marlon Brando’nun canlandırdığı Colonel Kurtz’la aşık atabilecek bir delidir.

4. Vietnam filmleri alt türünün şahikası sayılacak olan Apocalypse Now’ın yapay zekâ sayesinde Harry Potter dünyası ile buluştuğu bir versiyonu var. Kulağa şaşırtıcı gelse de sizleri, 1970’lerin klasik rock stilinde yapılmış şarkısı, Kamboçya’da kendine bir krallık kurmuş olan Voldemort’u ve Vietnam köylüsü olarak yer alan Dobby’si ile benim diyen Potterhead’i1 mest edecek bu klibi izlemeye davet ediyorum.

5. Yazarı doğrudan kabul etmese de Harry Potter’ın esin kaynakları arasında Ursula LeGuin’in Yerdeniz kitaplarından Ged, Kral Arthur efsanesi, hatta Shakespeare’in Hamlet’i bile var. Bence karakter olarak en bariz benzerlik ise Star Wars filmlerinden Luke Skywalker. Büyücülerin (Jedi’ları böyle nitelendirmek mümkün) elinde yetişip sonsuz potansiyelini yakalayan yetim dahi figürlerinin en iyisi halen Luke.

   

Okuduklarım

Her sayıda, okuduğum kitaplardan biri için Goodreads’e yazdığım incelemeyi paylaşıyorum.

Biçem Alıştırmaları

Fransız yazar Raymond Queneau bu en meşhur eserinde, basit bir metnin 99 ayrı stil ile nasıl yeniden yazılabileceğini göstermiştir. Anlatıcı her seferinde S otobüs hattında tuhaf şapkalı bir gencin bir başka yolcuyla tartışmasını gördüğünden bahseder ve 2 saat sonra aynı kişinin Saint-Lazare garında bir başkasından düğme dikimi tavsiyesi aldığına şahit olur. Queneau’nun tarzı mizaha çok yakın olmakla beraber, bu kitabı yazmasının esbabımucibesi2, emir şeklinde farklı biçimleri denetmesidir. Yani bunun içinde şive de var, kuş dili de, kapak arkası yazısı da, taraf tutmak da. Biçem Alıştırmaları bu bakımdan okunması zor bir kitap. Ancak yazar adayı biri için, yakınında bir defter bulundurup yazı temrini için meydan okumalar alabileceği bir başvuru kitabı olarak çok faydalı, geliştirici. Çevirmen Armağan Ekici için de bir not, kitabın doğası itibariyle bence yarısı çeviriden ziyade yeniden yazma. Elinden geleni yapmış, ellerine sağlık. Niş bir eser olduğu için herkese önermem, ilgilisine öneririm.

İzlediklerim

Her sayıda, izlediğim film veya dizilerden biri için yazdığım bir incelemeye yer veriyorum.

İlk ve Son

İyi yazılmış Türkçe işleri izlemek bir başka oluyor. Şu sıralar kopan Masumiyet Müzesi fırtınasının gölgesinde, üçüncü sezonu sessiz sedasız süren antoloji dizisi İlk ve Son’u tam da böyle iyi yazılmış bir iş olarak örnekleyebilirim. Her sezonunda, bir kadın ve bir erkeğin, karşılaşma, âşık olma, evlenme ve çocuk sahibi olma, nihayetinde de ayrı düşme hikâyesini, on yıllık bir periyoda yayarak anlatıyor (Dilimizde on yıl için özel bir sözcük olmaması ne tuhaf). Bunu yaparken de, her seferinde birer sene olmak üzere zamansal olarak ilişkinin ilk evresinden ileriye ve son evresinden geriye doğru yıl yıl gidiyor. Dizinin isminin buradan geldiğini de anlamışsınızdır. Bu özel yapımın başarısında senaryonun yanı sıra başrol oyuncularının da büyük katkısı var. 2021’de yayınlanan ilk sezonunda Özge Özpirinçci ve özellikle Salih Bademci’nin oyunu bir harika. 2024 tarihli ikinci sezonunda Hazal Subaşı ve Ulaş Tuna Aştepe başrolleri alırken, 2026 tarihli üçüncü sezonda Timuçin Esen ve Bergüzar Korel yine keyifle izletiyor. Sinema tarihinin benzer tada sahip çift dramalarından Who’s Afraid of Virginia Woolf, Scenes from a Marriage, Before Midnight ve Blue Valentine’ı her hâliyle andırıyor. Yani bu filmlerden birini seviyorsanız koşun ve diziyi HBO Max’tan izleyin derim. Önerilir.

Kapatırken

Kendimce Düşünceler, sadık bir dost gibi, iki haftada bir pazar sabahları söz verdiği saat olan 09:00 sularında bülten formatında e-postalarınızdaki yerini alıyor. Size ilham vermesi, yukarıdaki gibi film ve kitap önerilerine erişebilmeniz için tek yapmanız gereken ücretsiz bir biçimde abone olmak.

Subscribe now

Keyif aldıysanız kalp simgesine (❤️) tıklayarak beğenilerinizi gönderebilir, bültenin hemen altına yorum ekleyebilirsiniz (💬). Paylaşmak isterseniz restack butonunu kullanarak (🔁) ve aşağıdaki butona tıklayarak Kendimce Düşünceler bültenini paylaşabilirsiniz.

Share

Görüşmek üzere, sevgiyle kalın 👋

Kendimce Düşünceler’in 53. sayısından herkese merhaba! Bilginin her yerde olduğu, gerçek duygu ve orijinal düşüncelerin ise sahne bulmakta zorlandığı bir çağda yaşıyoruz. Duygulardan çok dirençler, düşüncelerden çok safsatalar revaçta. Her sayıda, bilgiyle yoğrulmuş düşünceleri kelime baharatıyla pişirerek duygu kaplarında servis ediyorum. İki haftada bir pişen bu yemekte tuzunuz olsun isterseniz abone olmanız beni çok mutlu eder. Her zamanki gibi sevgi ve şans yanınızda olsun. 🍀

Atletizmde 100, 200 ve 400 metre koşularına sprint denir. Çevik proje yönetimi metodolojisine de devşirilen bu sözcük, temelde kısa mesafeyi hızlı koşmak anlamına gelir. Peki Olimpiyatlar ve Dünya Atletizm Şampiyonaları tarihinin en başarılı sprinteri kimdir? Az çok olimpiyat haberi izlemiş birisi buna herhalde Usain Bolt der. Lakabıyla anmak gerekirse Lightning Bolt (ing. yıldırım) 100, 200 ve 4x100 metrede kolay kolay kırılamayacak gibi görünen dünya rekorlarının sahibi olarak akla gelen en doğal aday olsa da, GOAT (tüm zamanların en iyisi) yarışında masada bir kişi daha var. Kadınlar ve erkekler fark etmeksizin tüm zamanların en çok altın madalya kazanan atleti olan, 200, 400, 4x100 (dünya rekorunun da sahibi) ve 4x400 metrede yarışmış, 2004’ten 2021’e kadar tam 5 olimpiyatta madalya kürsüsüne çıkmış olan Allyson Felix, GOAT yarışının diğer en doğal adayıdır. 2018’deki hamileliğinde, kızı Camryn’i zorunlu sezaryen ile 32 haftalık prematüre dünyaya getirdikten sonra, 2019’da ilk defa koşulan kadın-erkek karışık 4x100 metre yarışında altın madalya alması başlı başına bir geri dönüş hikâyesidir. Siyahi annelerin hastanelerde yaşadığı kötü muameleye dikkat çekmek için Amerikan Kongresi’nde ifade vermesiyle, hamile kalan atletlere yapılan ayrımcılığa dikkat çekmek için dünyanın en büyük ayakkabı firmalarından birini karşısına alabilmesiyle de her anlamda saygıyı hak eden bir devdir Felix.

Ancak ben şimdi size tarihin en iyisini değil, en çok isteyenini anlatacağım.

Aşağıdaki fotoğraf 2016 Rio olimpiyatları kadınlar 400 metre finalinden. 4 numaralı parkurda kılpayı ikinci olan atlet yukarıda genişçe bahsettiğim Allyson Felix. 7 numaralı kulvarda ise yarışı yatay olarak tamamlayan bir atlet var. İsmi Shaunae Miller. Atletizm kuralları dahilinde bitiş çizgisine dalmak (diving) serbest. Pek çok atletin çizgiyi önce geçmek için son anda başını ileri attığı görürsünüz. Ancak sprinterler genellikle büyük sakatlanma riskinden ötürü, Miller’ın yaptığı gibi çizgiye doğru yatay zıplamazlar. Felix bile gümüş madalyaya üzülmesine rağmen “ben asla dalmazdım,” demiştir. İzlemek isteyenler için videosu da burada.

Hayatta da çoğumuz bir şeyi, bir hedefi, bir sonucu, bir başarıyı istediğimizden bahsederiz. Ancak pek azımız bunu yaparken yerlere kapaklanmayı, kahkaha konusu olmayı veya en basit haliyle sevimli görünmemeyi göze alırız. Adil bir takas mı, ne dersiniz? (Tabii ki davranışlarımızın sonuçları ahlak ve vicdana sığmıyorsa o zaman çok istemenin sınırlarını da aşmışız, kim olduğumuzu unutmaya, şahsiyetimizi kaybetmeye yaklaşmışız demektir. Eşkıya filminde arkadaşına ihanet etmesinin nedenini aşık olmasına bağlayan Berfo karakteri gibi, bir ömrü vicdanımızın protestosuyla geçirmek de var. Burada paranteze elveda diyelim.)

Bahamalı atlet Shaunae Miller sadece çizgilere zıplayan değil, branşında gerçekten başarılı bir sprinter olsa gerek ki, 2020 Tokyo Olimpiyatları’nda da 400 metre altın madalyasını kimselere bırakmadı. Sakatlanmasaydı belki 2024’te de kazanacaktı. Bu arada 2023’te oğlu Maicel Uibo Jr.’ı kucağına aldığını da belirtmeden geçmeyeyim. Acaba hastalığıyla, uykusuzluğuyla, doydu mu, tuvaletini yaptı mı, yeterince büyüdü mü, başına bir şey geldi mi, iyi bir anne-baba mıyım endişeleriyle bir nevi fedakarlık kokteyli olan çocuk büyütme sprinti de (sprint diyorum çünkü çok hızlı büyüyorlar) bir olimpiyat altını kadar olmasa da, madalyayı hak eder mi? 😊

Başarının tanımını hayatın her yönünde arayan Kendimce Düşünceler’i okuduğunuz için tekrar teşekkürler. Hadi başlayalım.

Blogumdan

Her sayıda blogumdan bir pasaj paylaşıyorum.

Denklemi Sağlayın

Saate bakıyorum. Onu gösteriyor. Parmağa değil, işaret ettiği şeye bakacaksın akıllı! Dönüyorum, geç kaldım, artık orada yok. Zamanla yarışmak bu olsa gerek.

Apartmanların arasında kendiliğinden oluşmuş dar bir sokak. Sokakta avare dolaşan iki kişi. Kişilerin erkek çocukluğu; sesleri yuvarlak ve kararsız. Dışarıda onların değer yargılarına göre şekillenmiş bir dünya. Öyle köşelidir ki bu dünya, kurnaz bir yargıç Galileo Galilei'ye engizisyonun ellerinde Stockholm sendromu yaşatabilir. Sonra her yer grileşir. Köpeklerde de renk körlüğü ergenlikten sonra mı başlıyor?

Beşli Çağrışım

Her sayıda beşli çağrışım isimli bir oyun oynuyoruz. Oyunun amacı, birbiriyle başlangıçta ilintisiz görünen iki kişi veya kavramı beş maddede buluşturmak. Bu sayıda Karayipler’den yola çıkarak Maraş’a ulaşıyoruz. Beşli çağrışım önerileriniz için abonelere açık olan sohbet bölümüne beklerim.

1. Karayipler, Disney eğlence parkı olarak başlayan, daha sonra ise epik film serisine dönüşen Karayip Korsanları ile bilinse de, esasında yedi binden fazla adadan ve on üç egemen devletten oluşan önemli bir dünya bölgesi.

   

2. Karayiplerin en büyük üçüncü ülkesi olan Haiti’yi en çok, 2010’da yaşadığı ve üç yüz binden fazla insanın ölümüyle sonuçlanan deprem felaketiyle hatırlıyoruz. 1804’te Fransa’dan koparak bağımsızlığını kazanan ülke, 1915’te bu defa Woodrow Wilson başkanlığındaki ABD tarafından işgal edilse de, 1934’te ikinci defa bağımsızlığını ilan etmişti.

3. Yaklaşık 400 yıllık esaretten sonra elde ettikleri bağımsızlığı, paralarının üstüne, Fransız İhtilali’nden sonra Fransa’nın da ulusal mottosu olan liberté, égalité, fraternité (özgürlük, eşitlik, kardeşlik) sözcüklerini basarak kutlayan Haitililerin Wilson’un self-determination politikası altında işgale uğraması da hem ironik hem de trajik.

   

4. Fransa bayrağındaki renkler üzerinden bu ulusal mottodaki kavramları sinemaya uyarlayan Polonyalı usta yönetmen Krzysztof Kieślowski’nin Üç Renk üçlemesini anmadan geçmeyelim. Üçlemenin görece en popüler filmi olan Mavi’nin başrolünde Juliette Binoche’un kahvenin yanında dondurma ısmarladığı ve dışarıdan gelen flüt melodisini dinlediği meşhur sahneyi aşağıda paylaşıyorum.

5. Dondurma denince akla tabii ki Maraş gelir. Maraşlı Osman Ağa’nın, bölgesine göre değişen isimleriyle kar helvası / bici bici / karsambaç tatlısına salep ekleyerek ürettiği, orijinal adıyla “salepli karsambaç” bugün coğrafi işarete aday olan Maraş Dondurması’na evrildi. Maraş’ı keşke hep dondurmasıyla ansak, ancak bundan 3 yıl önce 6 Şubat 2023’te, tıpkı Haiti’nin 2010’da yaşadığı gibi ülkemiz de Pazarcık ve Elbistan merkezli üst üste iki büyük deprem felaketiyle sarsıldı ve etkilenen Maraş, Hatay ve Adıyaman illerimizde başta olmak üzere, resmi rakamlara göre 53 binden fazla yurttaşımızı yitirdik. Depremde hayata gözlerini yumanları rahmetle anarken, yakınlarını kaybedenlere baş sağlığı, bölge halkı başta olmak üzere tüm ulusumuza tekrar geçmiş olsun demek istiyorum.

   

Okuduklarım

Her sayıda, okuduğum kitaplardan biri için Goodreads’e yazdığım incelemeyi paylaşıyorum.

Çıplak Ceset

Daha önce “Genç Yazarlar İçin Hikâye Anlatıcılığı Kılavuzu” isimli, yazarlık eğitimi türündeki kurgu dışı kitabını okuduğum ve dilini samimi bulduğum yazar Celil Oker 2019 yılında aramızdan ayrıldı, ancak geride Türkçe polisiye edebiyat için önemli dedektiflerden birini bıraktı: Remzi Ünal. Emekli bir pilot olan Remzi Ünal, adeta bir kara filmden çıkmış serinlik düzeyiyle edebiyatımızın diğer bilindik dedektiflerinden, söz gelimi Ahmet Ümit’in Başkomiser Nevzat’ından ayrılıyor. Remzi Ünal, boş zamanlarında bilgisayarında Flight Simulator oynayan, buzluktaki pizzasını mikrodalgada ısıtan, kendini savunmak için ileri yaşında başladığı (pek de uzman olmadığı) aikidoya güvenen, ayakları yere basan, son derece hayatın içinden bir karakter. İlkelerinin yanında küçük hesapları da var, konforlarının yanında korkuları da. Başkarakteri olduğu sekiz Celil Oker polisiyesi de, öncelikle isminden başlayarak ucuz romanlara benziyor. Ancak türün sevenleri için lafı dolandırmamasıyla, iyi sakladığı finaliyle, akıp giden anlatımıyla okunması arzu edilecek bir dizi. Serinin bu ilk kitabı, milenyumun eşiğinde, Boğaziçi Üniversitesi ekseninde geçiyor. O yılları nostaljiyle ananları da gülümsetiyor. Polisiye sevenlere rahatlıkla öneriyorum.

İzlediklerim

Her sayıda, izlediğim film veya dizilerden biri için yazdığım bir incelemeye yer veriyorum.

Field of Dreams

Iowa’lı bir çiftçi olan Ray Kinsella bir gün mısır tarlasındayken, ona bir beyzbol sahası inşa etmesini, eğer inşa ederse “o”nun geleceğini söyleyen bir ses işitir. Tarlasının bir kısmını iptal edip sahayı inşa ettiğinde, o yıl final maçlarında şike yaptıkları gerekçesiyle spordan men edilen 1919 Chicago White Sox beyzbol takımının, takım kaptanı “Pabuçsuz” Joe Jackson başta olmak üzere, sekiz oyuncuyla birden sahaya geldiğini görür. Hikâye bundan sonra dallanıp budaklanıyor tabii. 1982 tarihli aynı adlı romandan uyarlanan Field of Dreams (Düşler Tarlası), ilk defa yıllar önce video oynatıcımızdan izlediğim, sinema tarihinin en büyüleyici deneyimlerinden biri.

Sene 1989, başroldeki Kevin Costner’ın kariyer zirvesi Dances with the Wolves’tan bir yıl önce. Ray Kinsella karakterinin arayıp bulduğu inzivaya çekilmiş yazar Terence Mann rolünde (filmin uyarlandığı kitapta bu yazar J.D. Salinger’dır) Darth Vader’ın davudi sesi James Earl Jones, bu inançlı şüpheciye (oksimoron alarmı) ince ince hayat veriyor. Joe Jackson rolünde kariyerinin başlarındaki Ray Liotta çok iyi. Eski beyzbolcu ihtiyar doktor rolünde, kariyerinin sonlarında, efsanevi Burt Lancaster dalyan gibi heybetli.

Field of Dreams ilginç bir biçimde kadere de ikinci şanslara da yürekten inanan bir film. Durduğu nokta, babalar ve oğullar hakkında bir Salinger öyküsünü fanteziyle bütünleştirdiğinizde elde edeceğiniz nokta. Klasik Amerikan yazınının, doğayı ve duyguları bütünlüklü bir biçimde uzun uzun tasvir etme niteliği, filmin uyarlandığı kitapta da şaşmamış olsa gerek. Bu film, vaktiyle söylenmemiş, söylenememiş sevgi sözcüklerinin, birlikte geçirilememiş zamanın, hiç unutulmamış bir güzel güne ait hatıranın, tepilmiş fırsatların hayaletlerinin, belki doğuştan alın yazında olan o ulvi yola gitmek için bilerek tercih etmediklerinin filmi. İşittiğin doğruyu inkar etmemenin cesareti, inançla desteklemenin ve coşkuyla sevmenin filmi. Apple TV’den kiralayarak izleyebilirsiniz. Öneririm.

Kapatırken

Kendimce Düşünceler, sadık bir dost gibi, iki haftada bir pazar sabahları söz verdiği saat olan 09:00 sularında bülten formatında e-postalarınızdaki yerini alıyor. Size ilham vermesi, yukarıdaki gibi film ve kitap önerilerine erişebilmeniz için tek yapmanız gereken ücretsiz bir biçimde abone olmak.

Subscribe now

Keyif aldıysanız kalp simgesine (❤️) tıklayarak beğenilerinizi gönderebilir, bültenin hemen altına yorum ekleyebilirsiniz (💬). Paylaşmak isterseniz restack butonunu kullanarak (🔁) ve aşağıdaki butona tıklayarak Kendimce Düşünceler bültenini paylaşabilirsiniz.

Share

Görüşmek üzere, sevgiyle kalın 👋

Kendimce Düşünceler’in 52. sayısından herkese merhaba! Yaşamımız boyunca bazı kapıları açar, bazılarını da kaparız. Zaman zaman öyle kapılar olur ki içeri adımımızı atmaya çekiniriz. Her sayıda eşikleri geçebilmemiz için düşünceler derliyorum. İki haftada bir zihinlerimizi birleştirmek, eşikleri birlikte geçmek isterseniz abone olmanız beni çok mutlu eder. Her zamanki gibi sevgi ve şans yanınızda olsun. 🍀

2001 tarihli Serendipity filminde başkarakterler Sara ve Jonathan (Kate Beckinsale ve John Cusack) aşk hikâyelerini kaderin ellerine bırakırlar. Sara telefon numarasını, Gabriel Garcia Marquez’in Kolera Günlerinde Aşk kitabının içine yazar. Jonathan ise bir banknotun üstüne. “Kısmet olacaksa olur,” fikriyle hem kitabı hem de parayı New York şehrinde dolaşıma sokar, sonra da rüzgârda uçuşan yapraklar gibi yıllarca oradan oraya savrulurlar. Tesadüf eder mi?

Serendipity kelimesi, Serendip’in Üç Prensi isimli masaldan türetilmiştir (Serendip, Sri Lanka’nın eski isimlerinden biri. Bu masal da polisiye türünün atası sayılır). Bence en güzel çevirisi “Anlamlı Rastlantı”. İlk bakışta bu da bir oksimoron gibi duruyor esasında. Tesadüflerin anlamı olabilir mi? Filmde Jonathan on yıl boyunca her gördüğü kitapçıda bıkıp usanmadan Kolera Günlerinde Aşk’ın, içinde Sara’nın telefon numarası olan cildini arar. Tam da o romanın başkarakteri Florentino Ariza’nın sevdiği kadına ulaşmak için yarım yüzyıl beklemesi gibi. Şimdi bu sabırlı arayışların sonucunda olmayacakların olmasının tesadüfler dışında bir anlamı yok mudur?

Marcus Aurelius’u hiçbir yerden duymadıysanız bile Gladyatör filminin kötü adamı Commodus’un bilge babası olarak hatırlarsınız. Roma İmparatorluğu’nun en uzun süreli barış dönemi olan Pax Romana’nın son imparatoru olan Aurelius, aynı zamanda Kendimce Düşünceler’in harf oyunuyla adını miras aldığı “Kendime Düşünceler” isimli Stoacı felsefi eserin de yazarıdır. Orada şöyle diyor:

Yazgının sana ayırdıklarını hoş gör; alın yazısının sana arkadaş olarak verdiği insanlara gelince, sev onları, hem de olanca gücünle.

Tanıdığımız bir Marcus Aurelius daha var. O da Türk vatandaşlığına geçtikten sonra adını Mehmet olarak değiştiren Brezilyalı orta saha Marco Aurelio. A Milli Futbol Takımı için ilk devşirildiği dönem tartışmaların odağı olan Mehmet, üçüncü olduğumuz 2008 Avrupa Futbol Şampiyonası’nda takımın değişmez bir parçasına dönüşmüştü. Kaderin karşısına çıkardığı arkadaşları sevmişti. Peki onu takımda tutan şey ismindeki değişiklik miydi, yoksa anlam arayışında gösterdiği sebat mı?

Hayat sizi her zaman adınızla çağırmaz, bazen sizi Marco’yken Mehmet yapar. Bazen gönlünüzden çıkmayacak biriyle karşılaştırır, harekete geçmezseniz burnunuzun ucuna kadar getirir ama gizler. Bazense tek yapmanız gereken şey beklemektir, sabırla beklemek. Hayatın küçük şiirselliklerini fark etmek, uygun düşen anlamları görmek için doğru durmak, her şeye rağmen kendin olmaya, kendini bulmaya çalışmak ne iyidir! Adımız bizde saklı; yazgıya kollarımızı açarken yaşamaya emek vermek ne kadar iç rahatlatıcıdır!

Anlamlı rastlantılar için gözünü dört açmayı seven Kendimce Düşünceler’i okuduğunuz için tekrar teşekkürler. Hadi başlayalım.

Blogumdan

Her sayıda blogumdan bir pasaj paylaşıyorum.

Eve Dönüş

Ne zamandır ayaktayım bilmiyorum. Sabah ayazı içimi ürpertiyor, sık örgülü bir yeleğim olsun isterdim. Boş bir mutfak balkonundan geriye, kiremitsiz binaların örttüğü kente bakıyorum. Yağmur geceden yağmış, demirlerin eskiliğinde paslı sular birikmiş, kokuyor. Martılar kıyıdan bu denli içeri girmeye tenezzül etmiyor. Dar sokaklar topuk ve çıngırak seslerini geç gelen bir duygusallıkla yankılıyor. Oysa bebeklerin ve terk edilmişlerin göz yaşları donmuş, kirpikleri yanıyor. Parmak uçlarım, yalın ayak olma ihtimalim, cepsizliğim, artan aydınlıkla bağdaştıramadığım sessizlik, seslisizliğim, parmak uçlarımdaki hissizlik… Soğuk galiba, içeri giriyorum. Yalnızlığın formları arasında dolaşmış oluyorum.

Beşli Çağrışım

Bu sayıda ne zamandır yapmadığımız beşli çağrışım oyununa geri dönüyoruz. Oyunun amacı, birbiriyle başlangıçta ilintisiz görünen iki kişi veya kavramı beş maddede buluşturmak. Bu sayıda Haldun Dormen’den yola çıkarak Harper Lee’ye ulaşıyoruz. Beşli çağrışım önerileriniz için abonelere açık olan sohbet bölümüne beklerim.

1. Türk tiyatrosunun çınarı Haldun Dormen’i geçtiğimiz hafta ışıklara uğurladık. Kendisini 90 yaşında sahneye çıktığı Gogol’ün Müfettiş oyununda izlerken, nasıl da replik atlamadan oynadığına hayret etmiştim. Görünen o ki sanat insanı yaştan bağımsız tutuyor.

2. Dormen, 1986-1993 yılları arasında TRT’de Kamera Arkası isimli kült bir program sundu. Sosyal medyada bu ara sıkça dolaşan Audrey Hepburn röportajı (ben de hemen aşağıda paylaşıyorum), Hepburn’un UNICEF iyi niyet elçisi olarak ülkemizi ziyaret ettiği 1988 yılındandır ve bu programda yayınlanmıştır.

3. Audrey Hepburn’ün yer aldığı yapımlardan en meşhuru herhalde Oscar kazandığı Roma Tatili filmiyle birlikte, hem aktris hem de trendsetter olarak 60’lara damga vurduğu Tiffany’de Kahvaltı (Breakfast at Tiffany’s) filmidir. Tiffany & Co. mücevherat dükkanının önündeki ikonik Holly Golightly karakterini kolayca hatırlarsınız.

   

4. 1961 tarihli filmin senaryosu, uyarlandığı 1958 tarihli novellanın da yazarı olan Truman Capote’a aittir. 20. yüzyılın nevi şahsına münhasır kişiliklerinden Capote’yi, dilimize de çevrilen erken dönem romanı “Başka Sesler, Başka Odalar” ve en önemli eseri sayılacak bir kurgudışı roman olan “Soğukkanlılıkla" (In Cold Blood) ile tanıyoruz.

5. Capote’un Alabama’daki çocukluğunu ve daha sonra yetişkinliğinin büyük kısmını beraber geçirdiği en yakın arkadaşlarından biri Harper Lee’dir. Lee’yi, sinema uyarlamasında Gregory Peck tarafından canlandırılan Atticus Finch karakterini hafızamızdan çıkaramadığımız, aynı zamanda da tek yayınlanmış romanı olan, 1960 tarihli unutulmaz “Bülbülü Öldürmek” (To Kill a Mockingbird) ile tanıyoruz.

   

Okuduklarım

Her sayıda, okuduğum kitaplardan biri için Goodreads’e yazdığım incelemeyi paylaşıyorum.

Prokrastineyşın

Öncelikle kitabın tam başlığını yazmak istiyorum. İngilizcesi şöyle “Solving the Procrastination Puzzle: A Concise Guide to Strategies for Change”. Türkçesi ise böyle: “Prokrastineyşın: Başlanıp Bitirilmesi Gereken İşleri İnatla Erteleme, Savsaklama ve Oturup Çalışmak Yerine Ivır Zıvır Şeylerle Oyalanma Alışkanlığıyla Mücadele Kılavuzu”. 120 sayfalık bir eserin ismi için haddinden fazla uzun olması küçük bir şaka gibi olsa da, kitabın şakası yok, yaydan fırlamış bir ok gibi net ve hedef odaklı. Timothy Pychyl, yıllardır erteleme davranışı üzerine çalışan bir akademisyen ve bu kitapta da akademik bilgiyle gündelik dili dengede tutuyor. Yani bilimsel deneylere yer verdiği gibi, insan hikâyeleri de anlatıyor. Bölümler kısa, doğrudan ve gereksiz motivasyon cümlelerinden arındırılmış. Özellikle bölüm sonlarındaki takip çizelgeleri, “hadi değiş” demektense, okuru aktif farkındalığa davet ediyor. Kitap büyük mesajlar vermiyor, hayat dersi dağıtmıyor. Kitabın sonlarında yazar şöyle diyor:

Nihayetinde savsaklamayla ilgili bir kitap okumakta olduğunuzu da göz önüne alarak dirençten ziyade risk tarafında olduğunuzu varsayıyorum.

Bu tespit beni çok güldürdü. Özellikle spora başlamayı ertelemeyle ilgili örnek verdiği ve çözüm önerileri sunduğu bölümü çok beğendim. Çalışan, ebeveyn veya bunların kombinasyonu olan 30 yaş üstü herkesi ilgilendireceğini düşünüyorum. Kitabı rahatlıkla öneriyorum.

İzlediklerim

Her sayıda, izlediğim film veya dizilerden biri için yazdığım bir incelemeye yer veriyorum.

Sentimental Value

Yirmi birinci yüzyılın en iyi yönetmenleri arasına adını şimdiden ekleyebileceğimiz Joachim Trier’in 2025 tarihli filmi Sentimental Value (Affeksjonsverdi) Cannes’daki ikincilik başarısından sonra geçen hafta açıklandığı üzere 9 dalda da Oscar adayı olmuş vaziyette. 4 başrol oyuncusunun yanında senaryo, yönetmen ve film dallarında da adaylık aldığını belirteyim; yani şansları yaver giderse belki bir büyük beşliyle (en önemli 5 kategorideki ödüle de layık görülen film) daha karşılaşabiliriz. Trier’in bir önceki filmi olan The Worst Person in the World’ü 39. sayıda değerlendirmiştim, arzu edenler ona da göz atabilir.

Şimdi, yine metaforik ve katmanlı bir filmle baş başa olduğumuz için film okumasından spoiler almak istemeyenleri önceden uyarmış olayım. Film farklı okumalara açık, ancak ben iki çekirdek buldum, ikisini de ayrı ayrı rasyonalize edebiliyorum. O sebeple yorumu size bırakıyorum.

İlki biraz daha bariz olacak biçimde, parçalanma/bozulma ve (dikkat) tamir olma. Harika başlangıçta ileri düzey bir sahne korkusu geçiren Nora’nın kostümünü parçalaması ve terzilerin bantlaması ilk örneğim. Başlı başına bir karakter gibi olan o görkemli konağın duvarındaki çatlak ve filmin sonunda renove olması. Agnes’in çocukken canlandırdığı film karakterinin Nazilerden kaçarken trajik bir biçimde kardeşinden ayrılması, ancak buna zıt olarak Agnes’in büyüdüğünde bir aile kurması, sonunda da ablasıyla duygu birliğine varması. Nora’nın evli erkek arkadaşının parçalanan ailesi, ilişkisi ve manevi anlamda Nora’dan aldığı yük. Gustav’ın evi terk ettikten yıllar sonra büyük kızı Nora için yazdığı senaryo ile ilişkisini tamir etmesi. Gustav’ın kalp krizinden dönmesi ve filmini çekebilmesi. Gustav’ın Amerikalı aktris Rachel’ı önce manipüle ederek çevresinden koparması, sonra ise kızı yerine koyup azat ederek iyileştirmesi. Bir çırpıda aklıma gelen hepsi güçlü metaforlar üzerinden çekirdeği bu şekilde yorumlayabiliyorum.

İkincisi ise bence biraz daha gizli bir çekirdek. Buna da özetle geç kalma, faz farkı yaratma diyebilirim. Filmin görkemli açılışı metafor anlamında bu yola da çıkıyor. Nora’nın sahne arkasında yaşadığı kriz dolayısıyla geç başlayan oyunu (Ibsen’in Bebek Evi), Gustav’ın torunu Erik’e getirdiği The Piano Teacher, Irreversible gibi çocuğun yaşına uygun olmayan filmler ve metafor içinde metafor olarak zaten Agneslerin evinde DVD oynatıcı olmaması (yani geçmişten kalma bir teknolojinin geç kalması), Gustav’ın çok başarılı filminden sonra ikinci film için 20 yıl beklemesi, bu arada beraber çalıştığı ekibin yaşlanması, Nora’nın senaryoyu geç okuması, Agnes’in canlandırdığı karakteri yıllar sonra anlaması, Rachel’ın canlandırmaya çalıştığı karakterin hep bir adım gerisinde olduğunu iletmesi, film içindeki filmin final sahnesinde intihar ihtimalinin çalan kapı ziliyle ertelenmesi bu noktada aklıma gelen örnekler. Kızların evde terapi veren annelerini dinlemek için ısıtma borularını kullanmaları bile bence bu anlamda önemli bir metafor, zira hem alt kat - üst kat arası bir faz farkı yaratıyor, hem de sesler bu borudan geldiği için bir miktar gecikmeli ulaşıyor. Yıllar sonra Gustav’ın eve gelişini bile geç fark ediyorlar.

Filme adını veren Sentimental Value’yu bünyesinde toplayan metaforik obje, yani Agnes’in Nora’ya alması için ilettiği manevi değeri olan vazo ise bu iki çekirdeğin bence birleşimi gibi. Vazoyu aldıktan sonra Amerikalı aktris Rachel’ın geleceğini fark eden Nora, evden hızla kaçarken neredeyse vazoyu düşürüyor, ancak vazo kırılmıyor; yani bir nevi parçalanmaya ramak kalmışken tamir oluyor. Bu şekilde kaçınca Rachel ile karşılaşmaları da ertelenmiş oluyor.

Kuvvetli çekirdeğini metaforlarla böyle bezeyen filmler nadir geliyor. Şu an sinemalarda gösterimi devam ederken kesinlikle öneriyorum.

Kapatırken

Kendimce Düşünceler, sadık bir dost gibi, iki haftada bir pazar sabahları söz verdiği saat olan 9:00 sularında bülten formatında e-postalarınızdaki yerini alıyor. Size ilham vermesi, yukarıdaki gibi film ve kitap önerilerine erişebilmeniz için tek yapmanız gereken ücretsiz bir biçimde abone olmak.

Subscribe now

Keyif aldıysanız kalp simgesine (❤️) tıklayarak beğenilerinizi gönderebilir, bültenin hemen altına yorum ekleyebilirsiniz (💬). Paylaşmak isterseniz restack butonunu kullanarak (🔁) ve aşağıdaki butona tıklayarak Kendimce Düşünceler bültenini paylaşabilirsiniz.

Share

Görüşmek üzere, sevgiyle kalın 👋

Kendimce Düşünceler’in 51. sayısından herkese merhaba! Zihnimizin odalarının bazılarının kapısı kilitli, öyle ki odada ne olduğunu bile unutmuşuz. Her sayıda, ardındaki güzellik ve derinliği görebilmek için bu kilitli odalardan birini açacak bir anahtar yontmaya çalışıyorum. İki haftada bir bu kapıları beraber açmak isterseniz abone olmanız beni çok mutlu eder. Her zamanki gibi sevgi ve şans yanınızda olsun. 🍀

Bir işe başlarken sonucuyla ilgili beklentinizi düşük mü tutarsınız, yoksa yüksek mi? Aslında soruyu şöyle de sorabilirim, kayıplara üzülmemeyi kazançlara sevinmeye yeğler misiniz? Belki kayıp ve kazanca bakışımızla ilgili olarak önce işin bilimsel yanına göz gezdirmek doğru olacak.

Davranışsal ekonominin kurucusu sayılan Nobel ödüllü Daniel Kahneman’ın beklenti teorisinde yer verdiği bir bilişsel ön yargı var: kayıptan kaçınma (loss aversion). Bu ön yargıya göre insanlar kayıplara kazançlara oranla daha yüksek tepki veriyor. Yani bir işin içinde yüzde bir bile kaybetme ihtimali varsa, kazancı çok daha az olan garanti alternatifini tercih ediyorlar. Yine Kahneman’ın çalıştığı bir başka ön yargı olan batık maliyet yanılgısı (sunk cost fallacy) daha da ilginç. Bu ön yargıya göre, insanlar kaybetmeye başladıklarında telafisi mümkün olmayan yatırımları boşa gitmesin düşüncesiyle kaybettiren işten vazgeçmek de istemiyorlar. İronik olan şu; insanlar en çok kaçındıkları kayıpla bir kez karşılaşınca, kaybetmeyi de durduramıyorlar.

Yalnızca ekonomik de değil, her yaptığımız işte içten içe bize çelme takan sabotajcılarımız olur. Metaforik bir yüzme müsabakasında olduğunuzu düşünün. Bileklerinize ağırlıklar bağlayarak havuza atlıyorsunuz. Buradaki düşünceniz şu; hedefinize ulaşamazsanız bahaneniz hazır, bileklerinizde ağırlıklar vardı ve başaramamanın sorumluluğu size ait değil. Diyelim ki bir şekilde hedefinize vardınız. O zaman da işin gururu artacak. Bileklerinizdeki ağırlıklara rağmen hedefinize ulaştınız, herkesten daha zor şartlardaydınız, gururlanmak hakkınız. Kulağa nasıl geliyor? Her durumda kazanıyorsunuz değil mi? Beklentiyi düşük tutmak gibisi yok. Gerçekten öyle mi? Artık şu bileklerimizdeki ağırlıkları çıkarsak mı?

Epiktetos’un bilgece sözünün tam yeri:

İnsanları üzen olayların kendisi değil, sadece olaylar hakkındaki yargılarıdır.

Beklentimizi düşük tutup sonunda üzülmemeye çalışmak bizi mutlu etmez. İyiyi, güzeli, yükseği kuvvetlice hayal etmek, çaba göstermek ve nihayetinde bunlara ulaşamamak bizi ancak anlık olarak üzebilir. Bu yolda kazandıklarımızı ise kaybetmemizin olanağı yoktur. Asıl mücadelemiz zaten dışarıyla değil içeriyledir. Kabullendiğimiz gerçekliğin sıkıcı maskesini, benliğimizdeki ejderlerle savaşarak hareketlendirebiliriz.

Suya atlarken giydiğiniz bir can yeleği gibi sizi kollayan Kendimce Düşünceler’i okuduğunuz için tekrar teşekkürler. Hadi başlayalım.

Blogumdan

Her sayıda blogumdan bir pasaj paylaşıyorum. Siz de eski yazılarınızın üzerinden geçerken minik değişiklikler yapıyor musunuz?

Soylu Hayaller

Gerçekten saygıdeğer hayaller; ortada belirgin bir olasılık yokken, yazı tura atılan para havada asılı kalmışken; henüz o, peri masallarında veya zekâ oyunlarında sıkça karşına çıkan ikiye ayrılmış yola gelmemişken, duble yolda, öyle pek de trafik olmayan saatlerde ilerlerken; ne tan doğarken, ne güneş batarken; terlemezken ve de üşümezken; yani normalde hayal kurmana sebep olacak şartlar oluşmamışken ortaya çıkanlardır. Bu çoğu zaman kendinle ilgili değildir, ihtimal bir kişiyle bile ilgisi yoktur. Soylu bir hayal, bir babanın çocuğunun istikbaline ilişkin kurduğu zararsız hayaldir. Bir tuğla binaya bakarken, insanın gözünde çakan gelecek düşleridir. Otobüsle Manisa'ya bile gitmezken, uzaya gitmeyi beklemektir. Çok tanımadığın, öyle görür görmez de vurulmadığın bir yüzü özlemektir. Çölün ortasındayken, kapalı kutudaki koyunun nefes aldığından emin olabilmektir.

Beşli Liste

Bilmek, öğrenmek, ilgi duymak bence bir iştah meselesi. Kültürel sermayenizi arttırmak, yelpazenizi ve bakış açınızı geliştirmek için her yere bakmanız gerekiyor. Belki o yüzden Bergman’ın Persona’sını da seviyorum, söz gelimi Michael Bay’ın The Rock’ını da. Çocukluğumdan beri izlediğim animelerin ise yeri ayrı. Televizyonda çizgi film kuşağında yayınlanan Dragonball’dan, evde Betamax video kaseti olan They Were Eleven’a (hemen aşağıda Youtube’dan paylaşıyorum, 1986 tarihli çok iyi bir sci-fi), daha geçen yaz senelik iznime eşlik eden Attack on Titan’a kadar her imkân ve dönemde animeleri severek tükettim. Sonunda belki bir tür hegemonya aracı olduğunu akıldan da çıkarmayarak, Japon kültürü hakkında birçok şey öğrendim.

Meraklısına, Japonya’nın hangi dönemini anlattığı bilgisiyle beraber öyle yüzlerce bölüm ve bir ton filler içermeyen, film ve dizi formatlarında anime önerileri bu sayıdaki beşli listenin konusu.

1. Samurai Champloo: Feodal yapının iyice kuvvetlendiği ve samurayların uzun süre itibar gördüğü ancak sonlara doğru dara düşmeye başladıkları Tokugawa Şogunluğu, diğer bir deyişe Edo döneminde (1603-1868) geçen 26 bölümlük bir dizi.

2. Rurouni Kenshin: Edo dönemi sonrası ülkenin izolasyonist politikasını bırakıp hızla dış ticarete açılarak kapitalistleşmeye başladığı, efendisiz samuraylar olan roninlerin ise sosyal hayattaki değişimi takiben birçok insanla beraber zorluk yaşadığı İmparator Meiji döneminde (1868-1912) geçen 95 bölümlük bir dizi.

3. Kaze tachinu - The Wind Rises: Askeri anlamda kuvvetlenmeye başlayan Japonya’nın katılmadığı Birinci Dünya Savaşı’nı uzaktan gözlemleyip uçak ve havacılık sektörüne yatırım yapmasını genç bir mühendis üzerinden anlatan, İmparator Taisho döneminde (1912-1926) geçen, usta yönetmen Hayao Miyazaki’nin 2013 tarihli filmi.

4. Hotaru no haka - Grave of the Fireflies: İmparator Hirohito, diğer bir deyişle Showa döneminde (1926-1989) geçen, 1945’teki atom felaketinin hemen ardından barınma ve yiyecek sıkıntısı yaşayan bir ağabey ve kız kardeşin hüzünlü hikâyesini anlatan 1988 tarihli film.

   

5. Hadashi no Gen - Barefoot Gen: Oldukça grafik bir biçimde resmedildiği üzere 1945’te atom bombasının düşme anından başlayarak geçen üç yılı anlatan, yine Showa döneminde geçen 1983 ve 1986 tarihli iki filmlik bir seri.

Okuduklarım

Her sayıda, okuduğum kitaplardan biri için Goodreads’e yazdığım incelemeyi paylaşıyorum.

Ötekiyle Konuşmak

Malcolm Gladwell’i Blink, Outliers ve Tipping Point gibi kitaplarından tanıyanlar yazarın temel meselesine aşinadır. Gladwell incelikli seçilmiş konu başlıklarıyla, sezgilerimizin, ön yargılarımızın ve bağlamı okuma biçimimizin bize etkilerini anlatır her seferinde. Ötekiyle Konuşmak (Talking to Strangers) aynı telden çalmaya devam ediyor ve “insanları neden yanlış anlıyoruz?” sorusunu güç, güven, beden dili ve sosyal varsayımlar üzerinden örneklerle yanıtlamaya çalışıyor. Kitapta özellikle ilgimi çeken bölümler, casusluk yaptığı yönündeki kuvvetli delillere rağmen güvenilir görünümüyle insanların yıllarca sorgulamadan kabul ettiği Ana Montes vakası ve Ponzi numarasının mucidi Bernie Madoff’un kurduğu sahte düzeni yıllarca ifşa etmeye çalışan ancak ciddiye alınmayan Harry Markopolos vakası oldu. Kitabın finalinde yer alan, Sandra Bland’ın iç burucu tutuklanma hikâyesi ise Blink’te anlatılan ve yalnızca evinin önünde otururken ön yargıların kurbanı olarak vurulan Amadou Diallo vakasını hatırlattı. Kitabın bazı bölümlerini Gladwell’in ele alış tarzı cesur olsa da, konuların hassasiyeti açısından rahatsız edici bulanlar olabilir (okurken anlarsınız). Bunun dışında yine öğretici ve zihin açıcı bir kitap olarak öneriyorum.

İzlediklerim

Her sayıda, izlediğim film veya dizilerden biri için yazdığım bir incelemeye yer veriyorum.

Wake Up Dead Man

Daniel Craig’in canlandırdığı film karakterlerinden favorim olan James Bond değil, az bir farkla Benoit Blanc, bunu artık net olarak söyleyebilirim. 2019’da başlayan Rian Johnson imzalı Knives Out (Bıçaklar Çekildi) serisinin üçüncü filmi Wake Up Dead Man: A Knives Out Mystery, seriyi biraz daha atmosferik bir tona taşırken, polisiyenin en eğlenceli alt türü olan whodunnit (katil kim?) janrının edebiyattaki ustalarından John Dickson Carr’a da açıkça gönderme yapıyor. Türün canlanmasında elbette Shakespeare uyarlamalarından tanıdığımız Kenneth Branagh’ın 2017’den itibaren üç klasik Agatha Christie polisiyesini, pek tabii ki dedektif Hercule Poirot’ya da bizzat can vererek beyaz perdeye taşımasının etkisi büyük. Netflix orijinal yapımı olan Knives Out ise “keşke her yıl yeni bir tane çıksa” denecek düzeyde eğlenceli. İkinci film Glass Onion’dan üç yıl sonra gösterime giren 2025 tarihli Wake Up Dead Man, merak uyandıran senaryosunun çekirdeğine inanç ve siyaset ilişkisini koyuyor. Tümü çok iyi olan oyunculardan Glenn Close’a ayrı bir parantez açmak gerekiyor. Usta aktris sekiz defa ıskaladığı Oscar heykelciğine belki bu performansıyla kavuşur. Netflix’ten izleyebileceğiniz filmi, türün hayranlarına keyifle öneriyorum.

Kapatırken

Kendimce Düşünceler, sadık bir dost gibi, iki haftada bir pazar sabahları söz verdiği saat olan 9:00 sularında bülten formatında e-postalarınızdaki yerini alıyor. Size ilham vermesi için tek yapmanız gereken ücretsiz bir biçimde abone olmak.

Subscribe now

Keyif aldıysanız kalp simgesine (❤️) tıklayarak beğenilerinizi gönderebilir, bültenin hemen altına yorum ekleyebilirsiniz (💬). Paylaşmak isterseniz restack butonunu kullanarak (🔁) ve aşağıdaki butona tıklayarak Kendimce Düşünceler bültenini paylaşabilirsiniz.

Share

Görüşmek üzere, sevgiyle kalın 👋

Kendimce Düşünceler’in 50. sayısından herkese merhaba! Yılı kapatırken bazen durup düşünüyorsunuz. Ne aradık ne bulduk? Nereden geldik nereye gidiyoruz? Ne hissettik ne umuyoruz? Bu soruları yalnızca yıl sonunda değil, iki haftada bir ben de soruyorum. Cevapları beraber aramak isterseniz bu yayına abone olmanız beni çok sevindirir. Şimdiden yeni yılınızı kutlarken, her zamanki gibi sevgi ve şans yanınızda olsun. 🍀

Özleye özleye kavuştuk birbirimize
Birbirimize vitaminler, moraller verdik

MFÖ’nün az bilinen “Gözyaşlarımızı Bitti mi Sandın?” şarkısında geçer bu sözler. Hadi yeri gelmişken hem şarkıyı hatırlayalım hem de 2023’te aramızdan ayrılan Özkan Uğur’u analım (babaların gençliğini görmek için video oldukça zengin):

Konserlerinde pek çalmazlardı ama ilk duyduğumdan beri, sakinliğiyle, buruk sevinçleriyle, umuduyla hayata benzeyen, benim de en sevdiğim MFÖ şarkısı buydu. “Seni sevmeler cumhuriyetinde,” sözünden hareketle bir aşk şarkısı zannederdim. Aşkların en büyüğü karşılıksız olandı. “Seni unutmak mecburiyetindeyim,” deyince Alanson, “ne soylu aşk!” diye düşünürdüm, sonunda ödülünü bulacak. Öyle miydi?

Modern İngilizce’de harf oyunlu, “cancel elation / iptal sevinci” diye çok ilginç bir tabir var (okunuşu “cancellation / iptal” kelimesiyle cinaslı). Gitmenin zor geldiği veya gitmeyi zül addettiğiniz, ancak iptal etmeye bir nedenle cesaret edemediğiniz bir davet veya sosyal etkinliğin karşı tarafça iptal edilmesi sonucu duyulan sevinç ve rahatlama hissini ifade etmek için kullanılıyor. İçedönüklerde daha çok olmak üzere, bu duyguyu herkes hatırlayacaktır. İçimizdeki mağara insanı, yuvasından uzaklaştığında üşümeye, tedirgin olmaya başlar; bazen yuvamızda kalmak sevindirir bizi. Bazense kendi hayatımızın başrolünden çıkıp yardımcı role düşeceğimizi hissettiğimiz anları bertaraf etmekten ötürü huzur buluruz. Kimi zaman da oyunbozan olma sırasını tıpkı elim sende oyununda bir başka arkadaşına kakalayan çocuk gibi kahkahalar atarız içimizden. Peki acaba sadece sosyal etkinlikler değil, bazı ilişkiler de böyle midir?

Seneca bir mektubunda diyor ki:

Sen aslında başkasıyla birlikte olmak istemiyordun, yalnızca kendinle olmayı beceremiyordun.

Sadece romantik ilişkiler de değil, zorundaymış gibi hissettiğin, bitirmeye cesaret edemediğin duygusal, sosyal, toplumsal ilişkilerin olur bazen. Bir arkadaş, bir topluluk, belki de bir coğrafya. Oysa biten ilişkilerin yasını tutmak da sevince giden bir yoldur.

MFÖ’nün şarkısı bir ilanıaşk değildi. Sevinç umudu içeren bir yas şarkısıydı aslında. Yası tutulan ayrılık için emek harcanmıştı. İçlerindeki şeytanlara Zülfikarlarla saldırmışlardı, evet. Ama en çok birbirlerine vitaminler, moraller verişleri güzeldi. Şimdi 2025 bitiyor. Evet bu da bir ayrılık. Yasını tutarken de sevmek lazım. 2026’nın deus-ex machina gibi sahneye çıkışına sevinmek, 2025 senesiyle aramızda ne yaşandıysa, karşılıklı biraz vitamin, biraz moralle teselli etmek lazım. Her yıl geçişinde şimdi hissettiklerimiz de farklılaşıyordur belki, ne dersiniz?

Kafiye olsun diye değil, samimiyetle yanınızda olan Kendimce Düşünceler’i okuduğunuz için tekrar teşekkürler. Hadi başlayalım.

Blogumdan

Yaşamın ve zamanın göreceliliği üzerine vaktiyle yazdığım şiir temposunda bir yazı. Buyurunuz:

Uzak Ufuklar

Gazetenin verdiği bir kara yolları haritasında on dört santim ilerdeler. Mavi gökyüzünün maverasında, lacivert uzayda aydınlık senelerle ölçülen mesafelerdeler. Bir romanda fersah fersah, bir filmde parsek parsek ötede; bir idealde daha ırak, fakat bırakılmayacak kadar sıkı sarılmış; hafıza yollarına yapılacak yolculuk ne kadar kısa, oysa o anılar hepsinden uzaktalar. Bir zamanlar gereğinden çok ortadaydılar, şimdi neredeler? Gecelerimi alan silüetler, şimdi bir telefondan bir hayli dışarda, bir mektup için fazlaca kayıp, teknolojiyse içimi üşütüyor, aslında bir kulak çınlamasında yaşamaktalar. Sabah altı, sokak lambaları sönüyor, özlemler karanlığı bile uzatıyor. Bir binanın üst katından büyüteçle yolu izlemeye çalışan çocuk, yanılma, insanın gözünde büyüyen dünya ancak yaşamaya karar verince küçülüyor.

Geçirdiğin hayat mı, yoksa geriye bakıp yaptığın muhasebe mi daha uzun sürüyor? Bir yerlerde, farklı seviyelerde meraktalar. Şu garip merdivenin basamakları bir değil, iki ayağım bile birbirine eş değil, belki bu yüzden dura dura çıkmaktalar. Ufka odaklanan gözlerim, azıcık yerküreye bakın, delik deşik kaldırımlar. Eskittiğim yollara sorulsun, komşunuz denizi nasıl bilirdiniz, uzatmadan söyleyiniz. Çocukken Asya’yı, Avrupa’yı gönyeyle ölçebilmek gibisi var mıdır dediniz? Alıcılarınızla oynamayın, gayet net seçiliyor algınız, sezginiz. Bu denli uzun konuşanlar, lafı dolandırmamayı nasıl beceriyorlar? Galiba asıl cevaplar, doğru sorularda saklılar.
- Nerelisiniz?
- Görece.
- İçinden mi?
- Bazen... Bazen.

Beşli Liste

Katherine Rundell’in “Neden Çocuk Kitapları Okumalıyız? (Ne Kadar Büyük ve Bilge Olursak Olalım)” diye uzun isimli, 2019 tarihli bir kitabı vardır. Tatlı kırmızı ciltli, boyut olarak ufacık bir uzun denemedir esasında. Orada Rundell “Hayal gücü, her şeyin kalbindedir. Dünyayı başkalarının gözünden deneyimlememize izin veren şeydir,” der. Ben bu yıl Goodreads’ten beyan ettiğim 65 kitaplık okuma iddiamı 68 kitapla tamamladım.

Ancak bundan da fazla sayıda çocuk kitabını oğlumuza severek okudum. Çocukların sonsuz hayal güçlerini hafife almayan iyi çocuk kitapları en zor konuları bile kolaylıkla anlatabiliyor. Bu sayıdaki beşli listede, okuduğum ve ciddi konulardan bahseden çocuk kitaplarından seçtiğim beşine, konu ettikleri kavramla birlikte yer vermek istedim.

1. Bavulumdaki Kırık Fincan: Göçmenlik ve Yabancı Korkusu.

2. Dedemin Adası: Yaşlanma ve Ölüm.

3. Molly ve Şekerli Kurabiye: Sosyal Yardımlaşma ve Gıda Güvenliği.

4. Pezzettino: Varoluş ve Kimlik Bunalımı.

5. Memo ve Ahtapot: Otizm.

Okuduklarım

Her sayıda, okuduğum kitaplardan biri için Goodreads’e yazdığım incelemeyi paylaşıyorum.

Tarihimizde Garip Vakalar

İstanbul Ansiklopedisi ile bir şehir hakkında yazılmış en büyük külliyatlardan birini kaleme almış, ülkemizin yirminci yüzyıldaki en önemli tarihçi ve vakanüvislerinden olan Reşad Ekrem Koçu, 1952’de ilk baskısını yapan Tarihimizde Garip Vakalar isimli eserinde, tarih kitaplarında pek yer bulamayacak gerçek insan öyküleri anlatıyor. Tabii ki büyük çoğunluğu Osmanlı döneminden seçilen konu başlıkları, bir zamanlar bopstillerinden Kaçıkçı Elması’nın maceralarına, tütün ve alkol yasağı gibi bilinen yasak türlerinden, 7 çeşit yemekten fazlasını pişirme veya ata binme gibi daha alışılmadık yasak dönemlerine, dalkavukluk, esircilik, cellatlık gibi mesleklerin detaylarına kadar uzanıyor. Hele usta tarihçinin bir sınıfa koyamadığı ve “Küçük Notlar” adını verdiği son bölüm, kendi başına sayfalarca anekdot içeriyor. Koçu’nun anlatımı sürükleyici, dili net ve eğlenceli. Bilginin büyüğü küçüğü olmaz diyenlere zevkle öneriyorum.

İzlediklerim

Her sayıda, izlediğim film veya dizilerden biri için yazdığım bir incelemeye yer veriyorum.

Marvel Zombies

Kendimce Düşünceler’in 18. sayısında Marvel Sinematik Evreni’nin en sevdiğim uzantısının “What If…” serisi olduğunu, özellikle de tüm karakterlerin zombiye dönüştüğü bölümde çok eğlendiğimi belirtmiştim. 2025 tarihli 4 epizotluk mini animasyon dizisi Marvel Zombies işte o bölümdeki fikri alıyor ve çılgın bir şekilde genişletiyor. Geek dünyasının benzersiz işlerinden Robot Chicken ve Deadpool & Wolverine’in oyunbaz yazar ekiplerinde yer almış Zeb Wells’in yaratıcısı olduğu dizi, coğrafyası, dinamikleri ve yaşam tarzıyla adeta yeni bir dünya kuruyor. Bunu yaparken de en popülerlerinden en kıyıda köşede kalmışlarına kadar birçok kahramanı dengeli ve mantıklı bir biçimde karşımıza çıkarıyor. Bölümler antoloji şeklinde değil, klasik dizi formatında birbirini takip ediyor, heyecan verici sonlarla bitiyor. Dizi yayınlandığı andan itibaren farklı yorumlar aldı ve anlaşılan ikinci sezonu gelmeyecek, ancak Marvel kahramanlarının alternatif maceralarını sevenlerin ilgisini hak ediyor. Disney+’tan izleyebilirsiniz.

Kapatırken

Kendimce Düşünceler, sadık bir dost gibi, iki haftada bir pazar sabahları söz verdiği saat olan 9:00 sularında bülten formatında e-postalarınızdaki yerini alıyor. Size ilham vermesi için tek yapmanız gereken ücretsiz bir biçimde abone olmak.

Subscribe now

Keyif aldıysanız kalp simgesine (❤️) tıklayarak beğenilerinizi gönderebilir, bültenin hemen altına yorum ekleyebilirsiniz (💬). Paylaşmak isterseniz restack butonunu kullanarak (🔁) ve aşağıdaki butona tıklayarak Kendimce Düşünceler bültenini paylaşabilirsiniz.

Share

Görüşmek üzere, sevgiyle kalın 👋

Kendimce Düşünceler’in ikinci sezonunun beşinci sayısından herkese merhaba! İki haftada bir, hayatın akışının içinde beni durduran bir cümleyi, bir anıyı, bir duyguyu ya da bir fikri buraya bırakıyorum. Bu bazen bir film sahnesi oluyor, bazen bir kitap cümlesi, bazense kendi tecrübemden bir tereddüt. Eğer bu küçük düşünce durakları sizin de hoşunuza gidiyorsa, bu yayına abone olup onların size de uğramasına izin verebilirsiniz. Her zamanki gibi sevgi ve şans yanınızda olsun. 🍀

Aydınlanma Çağı’nın öncülerinden Fransız düşünür Voltaire’in klasik romanı Candide ya da İyimserlik, başkarakter Candide’in, filozof Pangloss’un etkisiyle benimsediği iyimserlik öğretisinin, kaderini aramak üzere dünyanın dört bir yanına savrulduğu bir yolculuk boyunca sınanmasını konu alır. Vestfalya’da başlayıp, bir dönem fantastik El Dorado kentini bile ziyaret ettiğimiz bu heyecanlı romanın finalinde İstanbul’da küçük bir çiftliğe yerleşen kahramanımız, olasılıkların en iyisinde yaşadıkları ve başlarından geçen her şeyin onları bu noktaya getirdiği argümanına karşı şu cevabı verir:

Cela est bien dit, répondit Candide, mais il faut cultiver notre jardin.

Güzel söz, diye yanıtladı Candide, ama bahçemizi ekip biçmemiz gerek.

Alman hezârfen1 Gottfried Leibniz, Isaac Newton’la aynı anda calculus’u bulmasının yanı sıra, romanda Pangloss ile temsil edilen, her şeyi olağanlıkla rasyonalize etme akımının da fikir babasıdır. Voltaire, Candide’in ağzından bu akıma eleştiri getirerek, çevrenin genişliği fark etmeksizin çabalamak suretiyle bir anlam arayışına girmeyi, kuru bir iyimserlik veya kötümserlikle beklemeye yeğlediğini ifade eder.

Tüm dünyada mühendislerin saygısına mazhar olan Sırp asıllı Amerikalı mucit Nikola Tesla sanıyorum Voltaire’in önerdiği yaklaşımın en nadide örneği. Tesla’nın ekip biçme hayalini kurduğu bahçesi gezegenimizin ta kendisi, yetiştireceği ürünü ise insanlığı bir araya getireceğine inandığı kablosuz vericisiydi. 1919 tarihli “İcatlarım / My Inventions” isimli otobiyografisinde ayrıştırmaya dayalı olan atom enerjisi gibi sınırsız güç elde etme çabalarının felaketten başka bir şeye yol açmayacağını belirtirken, maddi faydadan ziyade birleştirmeye ve uyuma yönelik icatlar için emek harcamayı önemsediğini şöyle anlatıyor:

Ben, bir telafi yasasına kesin olarak inanırım. Gerçek ödüller, daima harcanan emek ve yapılan fedakârlıkla orantılıdır.

2016’da aramızdan ayrılan David Bowie 20. yüzyılın en önemli çok yönlü sanatçılarından biri. Hem müzisyen hem de beyazperde personası olarak benzersiz olduğu kesin. Nolan, The Prestige’deki Tesla rolü için Bowie’nin peşinden koşmasının nedenini, sanatçının 1976’da başrol oynadığı The Man Who Fell to Earth (Dünyaya Düşen Adam) filmine gönderme yaparak şöyle aktarıyor:

Tesla, başka bir dünyadan gelmiş gibi, zamanının çok ötesinde biriydi. Bir noktada fark ettim ki o, aslında “Dünyaya Düşen Adam”ın ilk haliydi.

Bu vesileyle, hayalleri uzaya uzanan tüm ustaları Bowie’nin 1969 tarihli unutulmaz şarkısı Space Oddity ile analım.

Hayallerinizin emeklerinizle süslendiği bu yolculukta yanınızda olan Kendimce Düşünceler’i okuduğunuz için tekrar teşekkürler. Hadi başlayalım.

Blogumdan

“Macerayı mı yoksa huzuru mu tercih ederiz?” ikilemi üzerine geçmişte yazdığım fantastik kurgu türünde bir kısa öykü. Buyurunuz:

Veda

Kötü ejderhayı yendik, altınlarını aldık, kuleyi kuşattık, prensesi kurtardık. “Şimdi ne yapacağız, yeni bir maceraya atılacak mıyız?” diye sordu keskin gözlü elf. Yeşil, üzeri yaldızlı mintanı ejder alevinden paralanmıştı. Etleri görünüyordu. “Altınlavı paylaştıvalım, hile yapanı gövüvsem kellesini uçuvuvum!” diye gürledi cüce. Başına okkalı bir gürz darbesi yedikten sonra sesi bir ton tizleşmiş ve “r” harfini söyleyememeye başlamıştı. Dış görünüşü pis sakallı, korkutucu bir savaşçıyken, konuşmaya başladığında sesi kulağa sevimli bir bahçe cücesi gibi geliyordu. “Önce prensesi ustama götürelim,” diye önerdi genç büyücü. “Üzerindeki lanetin önümüzdeki dolunaya kadar kalkması gerekiyor,” diye de önemle ekledi. Manda derisinden komik bir zırha bürünmüştü, meyve bıçağıyla bile deşilebilir bir şeydi.

Sorarken de, seçenekler sunarken de hepsi benden onay ister gibi bakıyordu. Liderleri olarak onların zorlu şartlarda hayatta kalması için elimden geleni yapmıştım. İleride ozanlar bir elf okçu, bir cüce savaşçı, genç bir büyücü ve bir insan şövalyenin kahramanlık öykülerini anlatacaklardı. Benimse aklımda ne yeni bir macera ne kazandığımız hazine ne de prensesin sağlık durumu vardı.

O an arzu ettiğim tek şey bir bardak çaydı.

Omuzlarımda, kollarımda ve bacaklarımda yer alan çelik zırhları çıkardım. Ufak bir kamp ateşi yaktım ve bakır kabıma temiz su doldurup, her zaman yanımda bulundurduğum yasemin çayını demlemeye koyuldum.

Gruba döndüm. “Bu sondu arkadaşlar, sizlere veda vaktim geldi,” dedim. İtirazlarına kulaklarımı tıkayarak oturdum ve çayımı içtim. Altınlardan bir keseyi kemerime takıp, prensesi yanağından öptüm. Atım yolda çatlamıştı. Elfin elini sıkıp batan güneşe doğru yürüdüm. Ardıma da hiç bakmadım.

Beşli Liste

Bir toplumun kültür ve bilgi düzeyinin gelişmesinde, eğitimle beraber en önemli rol oynayan erklerden biri de basın-yayındır. Basın, haber verir. Bir yerde olan bitenden haberdar olmak önemli bir şeydir. Haberdar olmadığınız, bilginizin olmadığı konuları hasbelkader uzaktan izlediğinizde bağlamdan kopacağınız için, sade benzerlik ön yargıları üzerinden hareket etmeye başlarsınız. Yani temel olarak habere konu olması gereken olaylar ve kişiler, sizin için birer stereotipe dönüşür. Hangi cinsiyetten, memleketi neresi, hangi politik görüşten, hangi sosyal statüden gibi sınıflandırmalar üzerinden bir yorum yapmaya başlarsınız. Oysa bir toplum aynılaşarak ayrışmamalı, tam tersine farklılarıyla birleşmelidir. Bu haftanın beşli listesinde gerçek hayattaki gazeteciler üzerine önemli filmlere yer vermek istedim.

1. All the President’s Men: 1973’te kazandığı seçimlerin ardından Richard Nixon’ın istifasıyla sonuçlanan Watergate skandalını ortaya çıkaran The Washington Post gazetesi muhabirlerinin müthiş hikâyesi. Robert Redford tarafından canlandırılan Bob Woodward ve Dustin Hoffman tarafından canlandırılan Carl Bernstein gazetecilik başarılarıyla artık tüm skandalların sonuna gate eki eklenmesini sağladı.

2. Spotlight: The Boston Globe gazetesinde 2002’de çıkan, dünya çapında sistematik çocuk istismarı haberinin öyküsünü izliyoruz.

3. The Killing Fields: Kamboçya’da 1975-1979 yılları arasında hüküm süren Kızıl Kmerler rejimi sırasında, milyonlarca insanın çalışma kamplarına gönderilmesini de içeren büyük trajediyi dünyaya duyuran The New York Times muhabiri Sydney Schanberg ve foto muhabiri Dith Pran‘ın bölgede yaşadıkları hakkında.

4. Salvador: 1979-1992 arasında süren El Salvador İç Savaşı sırasında orada olan foto muhabiri Richard Boyle’ın kaleminden, iç savaşın çarpıcı etkilerinin anlatıldığı bir Oliver Stone filmi.

5. She Said: 2017’de The New York Times gazetecileri Jodi Kantor ve Megan Twohey’in, Miramax film stüdyosu sahibi Harvey Weinstein‘in hüküm giymesi ile sonuçlanan geniş kapsamlı cinsel saldırı suçlamalarını ilk defa ortaya çıkarmasını anlatıyor.

Okuduklarım

Her sayıda, okuduğum kitaplardan biri için Goodreads’e yazdığım incelemeyi paylaşıyorum.

Eve Dönmenin Yolları

Şilili yazar Alejandro Zambra’nın 2011 tarihli kısa romanı Eve Dönmenin Yolları’nın favori kitaplarınız arasına girecek ölçüde iyi olduğunu ifade ederek söze başlamak istiyorum. Özellikle 1985 Santiago depreminin hemen ertesinde, Pinochet diktatörlüğünün gündelik hayata sinen gölgesi altındaki ülkeyi, çocukluğun saf bakışıyla anlattığı ilk ve üçüncü bölümleri çok etkileyici. Büyüyüp yazarlık yapmaya çalıştığı bölümler de dahil olmak üzere otobiyografik olduğu ayan beyan ortada ancak sıradanlaşmamış, çünkü bu kurmaca eser hem hikâyeyi hem de hikâyenin nasıl yazıldığını anlatıyor, yazarın samimiyeti her halinden hissediliyor. Tek yönlü aşk, bitmiş aşkın kalıntıları, orada bir yerlerde olan aile ve nihayet eve dönme fikri, yalın ama vurucu bir biçimde anlatılıyor. Zambra’yı çok beğenince ilk romanı olan Bonsai’yi de okudum sonradan ancak aynı tadı alamadım, onu da belirteyim; yani bu özel bir roman. Ayrıca kendi okurluk geçmişimde de eksik olan klasiklerden Madam Bovary’yi okumak için güçlü bir istek uyandırdığını da söylemem lazım. Kitabı herkese öneririm.

İzlediklerim

Her sayıda, izlediğim film veya dizilerden biri için yazdığım bir incelemeye yer veriyorum.

500 Days of Summer

Romantik komedi türü meğerse bir insan olsa, kalbinde hafif bir yanma hissedip doktora gitse ve ona ekokardiyografi çekseler çıkan grafik şöyle olur:

1. Rastlantı sonucu hayatının aşkı olabilecek o kişiyle karşılaşma ve mutluluk.

2. Yanlış anlaşılma, üzüntü ve kısa ayrılık.

3. Arkadaşlarla ya da aileyle konuşma ve farkındalık.

4. Tekrar birleşme ve mutluluk.

Tutan bir formül, yüzlerce kanıtı var.

500 Days of Summer (Aşkın 500 Günü) ise üstteki reçeteye uyar gibi başlayıp, hınzır bir çocuk gibi yaramazlık yapan bir film. Bana kalırsa özelliği ve kendini tekrar tekrar izlettirmesi de burada gizli. O yıla kadar (ne de sonrasında) müzik videolarından başka bir marifeti bulunmayan yönetmen Marc Webb’den şaşırtıcı orijinallikte bir yapım izliyoruz. Başrolümüz Tom (Joseph Gordon-Levitt) mesleğini yapmayan bir mimardır. İşi gücü Summer’a (Zooey Deschanel) abayı yakmaktır.

Film bu âşık olma hâline gerçekçi bir mercek tutuyor, bunu da iki süper yöntemle birden yapıyor. İlki, aşkı şimdiki zamanda değil hatıralarda arıyor. Cidden arıyor; çünkü bu aşk “armut piş ağzıma düş!” değil. Aşk olup olmadığı bile belli değil. İnsan beyninin hatırlama şekline ithafen, film bu sembolik beş yüz günde bir ileri iki geri gidiyor. İkincisi ise, masalsı birkaç anına rağmen (Disney kuşlarının Tom’un başında dolandığı ve halkın galeyana gelip dans ettiği o unutulmaz sahne gibi), acımasızca gerçekçi bir bakış açısıyla sorularını soruyor. Yine unutulmaz bir başka sahnede beklentilerle gerçekleri hakikaten yan yana koyuyor (videosu aşağıda). Hepsini toparlamak ve doğruları yüzümüze vurmak adına, filmi seslendiren o dostane anlatıcı ve yerinde giren nefis müzikler de adeta anılara altyazı oluyor.

Beklediğimiz, o her neyse, gibi bir film değil bu. Komik, heyecanlı, üzücü, romantik, oyunbaz, depresif, olgun, çocuksu, hayalci, gerçekçi, her duyguya her hâle gark eden bir film. Başkarakterini aptal yerine koymaktan çekinmiyor, öyle de cesur. Türü sevenler için de sevmeyenler için de tavsiye listelerinin başına yaraşır. Yaza yaza yaz gelsin diyerek 2009 tarihli filmi Disney+ platformundan izleyebileceğinizi belirteyim.

Kapatırken

Kendimce Düşünceler, sadık bir dost gibi, iki haftada bir pazar sabahları söz verdiği saat olan 9:00 sularında bülten formatında e-postalarınızdaki yerini alıyor. Size ilham vermesi için tek yapmanız gereken ücretsiz bir biçimde abone olmak.

Subscribe now

Keyif aldıysanız kalp simgesine (❤️) tıklayarak beğenilerinizi gönderebilir, bültenin hemen altına yorum ekleyebilirsiniz (💬). Paylaşmak isterseniz restack butonunu kullanarak (🔁) ve aşağıdaki butona tıklayarak Kendimce Düşünceler bültenini paylaşabilirsiniz.

Share

Görüşmek üzere, sevgiyle kalın 👋

Kendimce Düşünceler’in ikinci sezonunun dördüncü sayısından herkese merhaba! Hayatın içinde dikkatimizi vermezsek fark etmediğimiz küçük anlar var. Her sayıda bu küçük anlara dikkat kesilip, bunların çağrıştırdığı soruları arıyorum. Bakış açınızı iki haftada bir bu şekilde genişletmek hoşunuza gidiyorsa, bu yayına abone olmanızı çok isterim. Her zamanki gibi sevgi ve şans yanınızda olsun. 🍀

Romalı Stoacı filozof Seneca, bundan neredeyse iki bin yıl önce kaleme aldığı Yaşamın Kısalığı Üzerine isimli denemesinde, asıl önemli olanın dolu dolu yaşanmış bir ömür olduğunu anlatmak için bir deniz yolculuğu metaforunu şöyle kullanır:

Güçlü bir fırtınanın limandan koparıp oradan oraya sürüklediği veya farklı yönlerden esen çılgın rüzgârların etkisiyle aynı yerde dönüp duran bir adamın, uzun bir deniz yolculuğu yaptığını düşünmenin ne anlamı var? Uzun bir deniz yolculuğu yapmadı, sadece uzun süre fırlatıldı durdu.

Seneca, Roma’nın en karışık dönemlerinden birinde, milat sonrası Sezarlarını sırasıyla Augustus, Tiberius, Caligula, Claudius ve Neron olmak üzere görmüş bir hatip. Zenginlik içinde yaşamış, ancak Mutlu Yaşam Üzerine isimli denemesinde de söylediği gibi, zenginliğiyle ne övünmüş ne de bu durumu gizlemiş, değişken ve her an kaybedilebilecek bir özellik olduğunu bilmiş. Bir süre öğretmenliğini ve danışmanlığını da yaptığı Neron’un yanından ayrılıp kendini iyice felsefeye verdiği sıralar, bir komplo sonucu ölüme mahkûm olan, bunu da Stoacılara özgü bir tür ölüm kabullenişi ile karşılayan güçlü bir ruh. Şans ile gelen maddi-manevi kazancın erdemli olduğuna inanmasa da, şimdi buradan bakınca kötü şans ile kaybettiği şeyler olduğu görülüyor. Elbette bu da erdemsizlik değil.

2007 tarihli The Man From Earth filminde başkarakter John Oldman (soyada dikkat), profesör olarak çalıştığı üniversitedeki meslektaşlarına veda ettiği bir gün ortaya çıktığı üzere, doğrusu tek mekânda geçen film boyunca enine boyuna tartışıldığı üzere, Yontma Taş Devri’nde dünyaya gelmiş ve genetik bir anomali dolayısıyla 14 bin yıl hayatta kalmayı başarmış biridir. Kanıt göstermesini isterler, ancak oradan oraya geçen uzun bir ömürde yanında herhangi bir hatıra eşya taşıyamadığından bahseder. Sahip olduğumuz eşyalardan fazlasıyız.

Semavi dinlerdeki tufan öncesi atalardan biri kabul edilen, Nuh’un dedesi Metuşelah’ın 969 yıl yaşadığına inanılır. California’da ismini bu uzun ömürden alan bir ağaç var. 4857 yıllık yaşam süresiyle, dünyanın en yaşlı ağacı. Heybetli bir fotoğrafı aşağıda.

Şimdi, bu örneklerden ne çıkarmak gerekiyor? Yaşamın kendisi değerli bir armağan. Bu yaşamı nasıl geçireceği yüzde elli insanın kendi tercihlerine, yüzde elli de şansa bakıyor. Mühim olan, içten içe hissettiği kendi yaşam planına uyması. İmkânı varsa bir nesil bırakması, karşılık beklemeden sevgi ve mutluluk vermeyi tatması. Hiç yoksa toprağa bir çekirdek serpmesi, bir su vermesi. Şairin dediği gibi:

Böylesine sevilecek bu dünya
”Yaşadım” diyebilmen için…

Anlamlı bir yaşam yolculuğunda yanınızda olan Kendimce Düşünceler’i okuduğunuz için tekrar teşekkürler. Hadi başlayalım.

Blogumdan

Yıllar önce, kendi yaşamına dönüp bakmak üzerine yazdığım bir küçürek öykücük. Buyurunuz:

Hayat Güzel, Sadece Elleri Üşüyordu

“Yine o uçtuğun rüyayı görsen,” dedi. Parmaklarıyla sehpaya üç defa dokundu, ardından söylediğini yineledi. “Görsen keşke,” demedi. “Görsene!” diye buyurmadı. “Görsen nasıl olurdu?” diye sormadı. Görsem şaşıp kalmazdım, belki tekrar anlatırdım, bu defa başka türlü uçardım. Ellerini izliyordum, pütürlüydü, kaba sabaydı. İnsanın elleri yüzündeki çizgilerden az mı yaşardı? Onu tanıyalı seneler olmuştu, onun beni tanıdığına eşit ama sanki daha çok o yaşlanmıştı. Dışarısı ince ince yağıyordu. Ne tuhaf, yağmur yıllar önce de aynı bu şekilde düşüyordu. Bulutlar ve damlalar kaldırımda çıkan silüetimi odaksızlaştırıyordu. Az önce aynaya baktım, bulanıktı. Galiba yanlış gözlüğü takmışım. Kapıya üç kere vurulmuştu, uzaklardan sesler duyulmuştu. Gözlerimi açtım. O var mıydı? Ceplerimi yokladım, ceplerim yerindeydi. Yakam kavuşmuyordu, bu beni belli belirsiz rahatlatıyordu. “Kim bilir,” dedim. Gözlerim ağrırken cümleleri uzatmaya gücüm yetmiyordu. Yalnızca olacaklara seviniyordum. Kalbim vurunca, bazen kaşını gözünü yarsam da yaşadığımı hissediyordum.

Beşli Liste

Tiyatro ve sinema, dramatik yapıları benzese de farklı maharetlerin konuştuğu sanatlar. Tiyatro, tabiri caizse aktörlüğün er meydanı, sinema ise çok net bir yönetmenlik sanatı. Peki yazar? Tiyatroda da sinemada da aslan payının en az yarısını alması gereken kişi esasında yazardır. Yazarın eseri türler arası gezinebilir ve uyarlanabilir. Hollywood’daki yazarlar grevi döneminde gördüğümüz gibi, yapay zekâ ile bu işin yürümesi imkânsızdır. Bu sayıdaki beşli listeyi, film uyarlaması da olan ve ülkemizde tiyatro oyunu olarak sergilenmiş unutulmaz eserlere ayırdım (İsimlerine tıklayarak film uyarlamalarının IMDB sayfalarına da ulaşabilirsiniz).

1. Equus (Küheylan) - Peter Schafer: İngiltere’de küçük bir kasabada yaşayan, çalıştığı ahırdaki atlardan altısını kör eden 17 yaşındaki başkarakter Alan Strang’i inceleyen bir psikiyatrist, Alan’ın Equus ismindeki yağız ata saplantısını fark ediyor.

2. Inherit The Wind (Maymun Davası) - Jerome Lawrence: 1925, Tennessee. Yasak olmasına rağmen öğrencilere evrim teorisini anlatan lise öğretmeni John Scopes, hakkında açılan kamu davasında usta avukat Clarence Darrow tarafından ateşli bir biçimde savunuluyor. Film uyarlamasında Spencer Tracy müthiş.
3. Incendies (Yanık) - Wajdi Mouawad: 1975-1990 arasında yaşanan Lübnan İç Savaşı’nda başlayıp Kanada’ya kadar uzanan acı bir vasiyeti anlatıyor.

4. Flowers For Algernon (Algernon’a Çiçekler) - Daniel Keyes: Piyes olarak yazılmamış bir bilim kurgu eseri, ancak çok defa başarıyla sahneye uyarlandığı için aldım. IQ skoru 68 olan 37 yaşındaki çiçekçi Charlie Gordon’ın, Algernon isminde bir laboratuvar faresinin zekâsını dahi düzeyine geliştiren yeni bir bilimsel yöntemin ilk insan deneği olmasını konu ediyor.
5. Zengin Mutfağı - Vasıf Öngören: Bir köşkün mutfağında, iyi niyetli ancak sınıf bilincinden yoksun bir biçimde aşçılık yapan başkarakter Lütfü Pehlivan’ın, 15-16 Haziran 1970 mitinglerinin odağında yaşadığı değişimi anlatıyor.

Okuduklarım

Her sayıda, okuduğum kitaplardan biri için Goodreads’e yazdığım incelemeyi paylaşıyorum.

Beş Sevim Apartmanı

Akran tavsiyesi üzerine kitap okuduğum enderdir. Ancak fikirlerine değer verdiğim genç bir arkadaşımın “Bir oturuşta bitirdim,” demesi üzerine, daha önce hiç kitabını okumadığım Mine Söğüt’ün bu eserine bir cumartesi öğleden sonrası başladım ve gerçekten de birkaç saat içinde tamamladım. 2003 tarihli kitap roman türünde, ancak adeta bir kısa öyküler bileşkesi desem yeridir, çünkü sırayla anlattığı karakterlerin her birinin öyküsü kendi içinde bütünlüklü bir başlangıç ve sona sahip. Temaları ortak. Hepsi dışlanmış, bir şekilde doğa üstüyle ilişkilendirilmiş bireyler. Anlatımı kentli masalcı diyebileceğim bir tarzda. Bu yıl okuduğum Latife Tekin romanı Berci Kristin Çöp Masalları’nın havasını aldım. Beş Sevim Apartmanı’nın, diğer eserlerini okumamış olsam bile tahminen yazarın da, alametifarikası sürükleyicilik. Bunun da nedeni sanırım, yazarın ana duyguya hizmet etmeyen cümleleri eleme başarısında. Kitabı tam oturan bir kıyafet gibi düşünebiliriz. Öneririm.

İzlediklerim

Her sayıda, izlediğim film veya dizilerden biri için yazdığım bir incelemeye yer veriyorum.

Furiosa: A Mad Max Saga

Bazı yönetmenlerin potaniyelinin sınırı yok. Nereye koysan oluyor. Teknoloji ne kadar gelişirse, hayallerini o kadar güzel beyazperdeye döküyorlar. George Miller’a bakın. Genç bir sinemacı olarak iki Mad Max filmi çekiyor, post-apokaliptik Avustralya çöllerinde geçen bir dünya kuruyor. Sonra gidiyor, çoban köpeği olmak isteyen bir domuzcuğun (Babe) maceralarını anlatıyor. İki Neşeli Ayaklar filmi çekiyor, biriyle de animasyon film dalında Oscar ödülü alıyor. Yirmi yıl sonra çocuk filmleri çekmeyi bırakıp Mad Max: Fury Road ile seriye geri dönüyor ve çölde geçen bitmeyen takip sekansı ile sinema tarihine damgasını vuruyor. 2015 tarihli Fury Road bence içine bulunduğu on yılın en iyi filmlerinden biriydi. Miller, o filmden sonra hem de çoğunluğunu İstanbul’da çektiği büyülü yapım Three Thousand Years of Longing’de kısa bir mola verip, yine kendisini var eden seriye geri dönüyor ve Fury Road’da tanıştığımız Furiosa karakterinin başrolde olduğu bir prequel’e imza atıyor. Detayına geçmeden ilk filmin alevli gitarcısını da aşağıdaki kısa video ile hatırlatayım.

Max’in yokluğunda, ilk filmdekinden daha genç, daha sert ve tutkulu bir Furiosa var burada. Petrol, kurşun ve tarım derebeylerinin güç dengeleri, buradaki dengeye ortasından dalan motosiklet çeteleri (başlarında alışılmadık bir Chris Hemsworth), bir intikam ve bir de aşk öyküsü var filmde. Orijinal dünyalar yaratmak gibi zor bir işi bu seriyle iki defa başarmış Miller. Görsel efektlerin de yardımıyla serinin bu yeni filmleri çok daha görkemli, daha net ve derinlikli. Epik aksiyon filmlerini sevenler başta olmak üzere mutlaka öneririm. 2024 tarihli yapımı TV+ ve Apple TV’den izleyebilirsiniz.

Kapatırken

Kendimce Düşünceler, sadık bir dost gibi, iki haftada bir pazar sabahları söz verdiği saat olan 9:00 sularında bülten formatında e-postalarınızdaki yerini alıyor. Size ilham vermesi için tek yapmanız gereken ücretsiz bir biçimde abone olmak.

Subscribe now

Keyif aldıysanız kalp simgesine (❤️) tıklayarak beğenilerinizi gönderebilir, bültenin hemen altına yorum ekleyebilirsiniz (💬). Paylaşmak isterseniz restack butonunu kullanarak (🔁) ve aşağıdaki butona tıklayarak Kendimce Düşünceler bültenini paylaşabilirsiniz.

Share

Görüşmek üzere, sevgiyle kalın 👋

Kendimce Düşünceler’in ikinci sezonunun üçüncü sayısından herkese merhaba! Yeni sayıları sizlerle buluştururken niyet ettiğim şey, zihinlerimiz arasında bir köprü kurmak. Her başlangıcı, önemli bir soru için kafa yoran sessiz bir ortaklık gibi görüyorum. Bu yolculuğa iki haftada bir dahil olmak isterseniz abone olmanız beni çok mutlu eder. Her zamanki gibi sevgi ve şans yanınızda olsun. 🍀

Çağan Irmak’ın 2008 tarihli melodramı Issız Adam’da dananın kuyruğunun koptuğu nokta herhalde Alper’in “Ada ben ayrılmak istiyorum!” dediği sahne. Mizanseni hatırlatayım. Alper’in annesini yeni uğurlayıp eve gelmişler. Ada, çocuksu bir hevesle kadının gitmeden pişirip dolaba koyduğu bir tencere yaprak sarmasına, bütün tencereyi yeme parolasıyla yumulmuş, içecek olarak da şeftali suyu tercih etmiş, hararetle bir şeyler anlatıyor. Duvara sırtını dayamış Alper, görünüşte her şey yolunda gibiyken, işte o sırada bir çuval inciri berbat ediyor. Ada elindeki sarmayı bırakıp şeftali suyundan küçük bir yudum alıyor ve “Neden hiç şaşırmadım diye düşünüyorum!” ile başlayan konuşmasını yapmak için kameraya dönüyor. Ayağa kalkarken bardağı görüyoruz, neredeyse bomboş. Neden? Çünkü Ada en başında bardağa çok az meyve suyu koymuştu. Bir tencere yaprak sarmasına yetecek kadar değil. Yıllar önce sinemada izlerken de bana tuhaf gelen bu detayı gelin biraz açayım.

1980’de sosyal psikolog Neil Weinstein’ın ortaya koyduğu, 2010’larda ise bilişsel nörobilim profesörü Tali Sharot’un deneyle pekiştirdiği bir bilişsel önyargı var. İsmi iyimserlik önyargısı. Weinstein’ın çalışması insanların kötü olayların kendi başlarına gelme ihtimalini sistematik olarak çok düşük, iyi olayların başlarına gelme ihtimalini ise çok yüksek tahminlediklerini ortaya koyuyor. Sharot ise bunu bir adım daha ileri götürüyor ve MR cihazıyla da izleyerek, insanlara başlarına gelebilecek kötü olayların olasılığı ile ilgili tahmin yaptırdıktan sonra gerçek istatistikleri de onlara iletiyor ve yeni bir tahmin yapmalarını istiyor. Riskin ilk tahminlerinden daha düşük olduğunu duyduklarında, yani olumlu bir bilgi aldıklarında, insanlar hızla tahminlerini değiştiriyorlar. Ancak riskin ilk tahminlerinden daha yüksek olduğunu duyduklarında, yani olumsuz bir bilgi aldıklarında ise tahminlerini hemen hemen hiç değiştirmiyorlar. Beynin hata farkındalığını işleyen kısmı Anterior Singulat Korteks (ACC), olumsuz haberlerde neredeyse hiç aktivite göstermiyor. Yani gerçekten de “good vibes only” biçiminde programlıyız.

Matematiksizliğin dayanılmaz hafifliği dışında insanların böyle davranmasına sebep olan şey tabii ki umut. Dünyayı ileriye götürenler, geleceğe yatırım yapanlar, olmazları olduranlar ve bir tencere yaprak sarmasını bir oturuşta yiyebileceğini düşünenler işte bu umutlu insanlar. Stephen King’in kısa öyküsünden uyarlanan 1994 tarihli Esaretin Bedeli’nde başkarakter Andy, Red için o siyah taşın altına gizlediği mektupta ne demişti?

“Unutma Red, umut iyi bir şeydir, belki de en iyi şeydir ve iyi şeyler asla ölmez. Umarım bu mektup sana ulaşır ve seni sağlıkla bulur.”

Bu çok doğru sözden önceki 19 yıl boyunca bir keskiyle tünel kazan, tünelin girişini bir metrelik bir posterle kapatan ve kaçış planını ince ince dokuyan Andy, bir tencere yaprak sarmasının yanına iki parmak şeftali suyu koyan Ada ve doymak bilmeyen bir narsisizmden muzdarip olan Alper’i de son olarak karşılaştıralım mı? “Evet!” diye bağırdığınızı duyar gibiyim. Üçü de iyimser olan karakterlerimizden Andy haksız yere hapse düşünce her şeyini kaybetti ve kendine yeni bir dünya kurmanın planını yaptı, tek eksiği bir keski, bir poster ve biraz zamandı. Alper’in zaten her şeyi vardı, tek eksiği onu iyileştirecek bir yürekti, onu da elinden kaçırdı. Ada’nınsa bir tencere dolusu yaprak sarması ve eşikte bekleyen bir kalp kırıklığı vardı, tek eksiği yeteri kadar meyve suyu ve azıcık duygusal bağ kurmaktı, o da kısmet olmadı. Umudu da çaba, moral ve şansla beslemek gerekiyor demek ki.

Umudunuzu hep yüksek tutmanızı salık veren Kendimce Düşünceler’i okuduğunuz için tekrar teşekkürler. Hadi başlayalım.

Blogumdan

Bu yazı yine geçmişten, günlük tutma üzerine bir çeşitleme. Buyurunuz:

Saf ve Düşünceli Günlükçü

Günlük tutmanın iki türü vardır:

1. Adına yakışır biçimde, tarihi de sakınmayıp, günü gününe veya neredeyse günü gününe; normal bir deftere, ajandaya ya da tercihen asıl işi kırtasiyecilik olmayan kitapçılarda satılan tarz ciltli defterlere; o gün ne yaşandıysa olay atlamadan ve fakat duyguları, yargıları da işin içine katarak - yani bir nevi dış zamanın nesnelliğiyle, iç zamanın öznelliğini tanıştırıp çöpçatanlık yaparak; başka bir nevi yıldızları kararlılıkla sayan adamın ciddiyetiyle, sabah olduğunda sokak lambalarını dolaşıp söndüren adamın gizli heyecanını aynı mimiğe yorarak - aktarmak.

2. Görev kabilinden uzak, hayatın pik ve dip noktalarına varmaya az kaldığında veya duygu patlaması, düşünce bombardımanı, olayların fişeklemesi, insanların fişteklemesi gibi bir değişkenin etkisiyle veya yazmazsam çıldıracağım haklı algısına gark olunan zamanlarda veya (örneğin) on beş gün önce vuku bulan bir anıyı tekrar değerlendirip, şimdi belleğin - ders çalışsın diye yanına gönderilen bir komşu çocuğu gibi tembel ve umursamaz olan belleğin - unutma özgürlüğünden, tükenmez kalemin bir de uzayda çalışsa tam olacak gaddarca kalıcılığına taşıma isteği söz konusu olduğunda; vazgeçilmez biçimde yine tarz bir ciltli deftere; peşin hükümlerden, önyargılardan, yanlış çıkarılan sonuçlardan, yanlış anlaşılan davranışlardan, yanlış hatırlanan gerçeklerden bolca katılan et suyuna çorbaları içerek büyüyen koskoca değerler okyanusunu kusmak.

   

Bunların hangisinin doğru olduğuna kimse karar veremez. Doğrusu, aşık değilseniz, zaten büyük ihtimalle günlük tutmayla çoktan yollarınızı ayırmışsınızdır. Vakit olmayabilir, ilham gelmeyebilir, günleriniz yazmaya değecek kadar ilginç geçmiyordur, fiziksel olarak yazma uzvunuzu yitirmişsinizdir veya çok ekstrem de olsa, gece çalışıp gündüz uyuyor olabilirsiniz (soru: bu neden engeldir? cevap: çünkü bütün günlükler gece yazılmalıdır). Bunun haricinde hala günlükçü tayfadaysanız, hele hele birinci tip kâtip günlüğünü tercih ediyorsanız, ya çok azimlisiniz ya da istisna olmaya heveslisiniz. Buna karşın şunu da kabul etmek gerekir ki, günlük tutmayıp da ne yapacaksınız? Kendi beyninizin içi, duvara dert anlatmak gibidir, yankı yapar. Bazı olasılıklar konuşulmaz, konuşunca gerçek olacağından en ilkel korkularla korkulur, dolayısıyla çoğu zaman başkaları da çözüm değildir. Anonim bir alıcıyı sürekli garanti eden sosyal medyada, gizemsiz yaşamına sıklıkla ve bayağılıkla değinmek, entipüften bir kitaptan veya araba camı çıkartmasından alınma feylesofluğu inanarak - isteyerek paylaşmak yetmez. Yazmak, çizmek gerekir. Sanat, yüksek sanatlar, bir çok kökeninin bir yerinde yalnızlığı da barındırmaz mı zaten?

Beşli Liste

Savaş filmleri aslında insan ve insanlık öyküleridir. İnsansız film olur, örnekleri de vardır ancak insansız savaş filmi olmaz. Genellikle tarih janrıyla da kol kola verdikleri için, savaş filmi izlerken tarihle ilgili de birçok şey öğrenebilirsiniz. Bu sayıda az bilindiğini düşündüğüm 5 adet savaş filmine yer vermek istedim.

1. Human Condition - Ningen no jôken (1959) - İkinci Dünya Savaşı esnasında Japon işgali altındaki Mançurya. Toplama kampında görevlendirilmiş bir pasifist olan Kaji’nin gözünden savaşın insanlık dışılığını üçleme biçiminde izliyoruz.

2. Judgment at Nuremberg (1961) - İkinci Dünya Savaşı’nın sonunda Nazilere mensup subayların ve yargıçların yargılanması için Nürnberg kentinde büyük bir mahkeme kuruldu. “Bir aksiyonun yasal olması, yapan kişiyi aksiyonun sonuçlarına karşı sorumlu kılar mı?” sorusunun cevabını arıyoruz.

3. The Battle of Algiers (1966) - Cezayir’in 1954-1962 arası Fransa’ya karşı yürüttüğü ve bağımsızlıklarına kadar süren direniş hareketini yarı belgesel formatında izliyoruz.

4. Aguirre, the Wrath of God (1972) - Hande Yener’in “İki Deli” şarkısı yönetmen Werner Herzog ile bir dönem devamlı başrolü olan Klaus Kinski (aşağıda videoda) için yazılmış sanki. 16. yüzyılda Güney Amerika’yı işgal eden İspanyol kolonicilerin efsanevi El Dorado şehrini arama hikâyesi.

5. Empire of the Sun - 2. Dünya Savaşı sırasında Japonya’nın Şangay’ı işgal etmesiyle kendini toplama kampında bulan bir zengin çocuğunun kampta geçen büyüme öyküsü. Tüm eserleri teknoloji ve metal nesnelere (bu eserde savaş uçakları) karşı bir tür fetişizm içeren J.G. Ballard’ın romanından uyarlama.

Okuduklarım

Her sayıda, okuduğum kitaplardan biri için Goodreads’e yazdığım incelemeyi paylaşıyorum.

Akıldışı Sevgilerimle: Kayıp Çoraplar ve Diğer Varoluşsal Muammalar

Davranışsal psikoloji, daha da spesifik olarak davranışsal ekonomi konusunda Kahneman ekolünün popüler temsilcisi Dan Ariely’yi, insanların kararlarının neden çoğu zaman mantığa aykırı olduğunu açıklayan harika kitabı Akıldışı Ama Öngörülebilir ile tanımıştım. 2012-2022 yılları arasında The Wall Street Journal’da okurların günlük hayattaki tuhaf sorularına mizahi, bilimsel ve çoğu zaman şaşırtıcı şekilde cevap verdiği “Ask Ariely” köşesinden 2015’te derlenmiş Akıldışı Sevgilerimle (Irrationally Yours) kitabında da çok eğlendiğimi söylemem lazım. Çorapların çamaşır makinesinde neden kaybolduğundan flörtte reddedilme korkusuna, küçük hilelerin psikolojisinden e-posta beklerken yaşanan anlamsız kaygıya, iş toplantılarında neden fazla özgüvenli insanların daha ikna edici göründüğünden marketteki fazla seçeneklerin karar verme sürecimizi nasıl felç ettiğine, hediye verirken neden pahalı olanı değil de anlam yüklediğimizi seçtiğimizden motivasyonun parayla ne ölçüde artıp ne ölçüde düştüğüne kadar hayatın içinden birçok konuya muzip cevaplar veriyor, aynı zamanda da düşündürüyor. Bölümleri kısa ve okuması kolay. Psikolojiyle ilgilenen herkese keyifle öneririm.

İzlediklerim

Her sayıda, izlediğim film veya dizilerden biri için yazdığım bir incelemeye yer veriyorum.

The Royal Tenenbaums

Minimalizm deyince kafamızda bir şeyler canlanmaya başladı, günlük hayatta pek çoğumuz asgari düzeyde uygulasak da, yalınlık, sadelik, fazlalıklardan arınmışlık gibi fikir yürütmeleri kolaylıkla yapabiliyoruz. Sinemada minimalizm ise minimum kamera hareketi demektir. Minimalist bir yönetmen sahnesini kurar, gözünü bir o yana bir bu yana çevirmez; doğru anda doğru aktör ve aktrisler, doğru bir sinematografi çerçevesinde rollerini yapar, filmin hikayesini oluşturan olaylar doğru sırayla gelişir; sonunda da sevenleri için tadından yenmez bir eser oluşur. Bu akımın babaları Robert Bresson ve Yasujiro Ozu ise, modern temsilcisi de kesinlikle Wes Anderson’dır. Martin Scorsese’nin yıllar önce bir röportajında, yeni yönetmenlerden yerinizi kim alabilir sorusuna çok net bir şekilde “Wes Anderson” cevabını vermesi boşa değildir. Anderson’ın başarısını şöyle örneklemek lazım; iyi bir sinema izleyicisi, iyi bir yönetmenden tek bir kareyi gördüğünde filmi tanıyabilir; Andersonesk diyebileceğimiz, çokbilmiş, geveze ve biraz da uyanık baş karakter, inadına yapay setler ve karton zeminler, ekranda gördüğümüz nesnelerin metinler ve panolar ile açıklamaları gibi öğeler sayesinde, bir Wes Anderson filmini, henüz görmemiş olsanız dahi tek karesinden tanıyabilirsiniz.

“Hepsi birbirinden yetenekli ve eksantrik tipler olan Tenenbaumlar ve dostları, yıllarca uzak yaşadıktan sonra, ailenin babası Royal’ın uydurma bir bahaneyle geri dönmesi üzerine tekrar bir araya gelirler,” şeklinde konusunu özetleyebileceğim The Royal Tenenbaums (Tenenbaum Ailesi) filmini çok seviyorum. Tüm oyuncuları ayrı ayrı nefis (hele hele başroldeki Gene Hackman ve hayatının oyununu çıkaran Luke Wilson). Senaryodaki incelikler her zamanki gibi üst düzey. 2001 tarihli filmin en sevdiğim bölümleri:

1. Elliott Smith’in Needle in the Hay parçası eşliğinde (şarkıyı aşağıda paylaşıyorum) Richie’nin intihar girişiminde bulunduğu sahne.

2. Hayat boyu üçkağıt peşinde koşan Royal’ın, “burada kötü adam gibi göründüğümü biliyorum ama geçirdiğim son 6 gün muhtemelen hayatımın en iyi günleriydi” demesinden sonra, dış sesin söylediği şu söz:

   “Royal, bu açıklamayı yaptığı anda, söylediklerinin doğru olduğunu fark etti”.

Tabii ki Ben Stiller’ın oynadığı Chas karakterinin oğullarıyla birlikte giydikleri Badi Ekrem eşofmanlarının filmin sonunda siyaha dönmesi gibi, filmin detay zenginliğine sadece bir misal olabilecek, gizem türünde olmayan bir yapıt için (sözgelimi The Sixth Sense gibi bir sır tutma tandansı olmasa da) üst düzey bir tekrar seyir potansiyeli içeriyor, gönül rahatlığıyla öneririm. Yönetmenin diğer birçok yapıtıyla birlikte Disney + platformundan izleyebilirsiniz.

Kapatırken

Kendimce Düşünceler, sadık bir dost gibi, iki haftada bir pazar sabahları söz verdiği saat olan 9:00 sularında bülten formatında e-postalarınızdaki yerini alıyor. Size ilham vermesi için tek yapmanız gereken ücretsiz bir biçimde abone olmak.

Subscribe now

Keyif aldıysanız kalp simgesine (❤️) tıklayarak beğenilerinizi gönderebilir, bültenin hemen altına yorum ekleyebilirsiniz (💬). Paylaşmak isterseniz restack butonunu kullanarak (🔁) ve aşağıdaki butona tıklayarak Kendimce Düşünceler bültenini paylaşabilirsiniz.

Share

Görüşmek üzere, sevgiyle kalın 👋

Kendimce Düşünceler’in ikinci sezonunun ikinci sayısından herkese merhaba! Bir hatırlatma, pazar kahvelerinize eşlik eden en sevdiğiniz kültür-sanat-felsefe fanzini bu sezon iki haftada bir yayınlanıyor. Film ve kitap önerileri kesintisiz devam ederken, beşli listeler, beşli çağrışımlar, blog yazıları ve başlangıç yazıları için önerilerinizi ilgiyle takip ediyorum. Sohbet bölümünde bununla ilgili bir başlık açacağım. Bültene abone olanları beklerim. Her zamanki gibi sevgi ve şans yanınızda olsun 🍀

Fransız oyun yazarı Edmond Rostand’ın en meşhur eseri 1897 tarihli Cyrano de Bergerac’tır. Başkarakterini hepimiz koca burnuyla tanırız, ancak gerçek hayatta 17. yüzyılda yaşamış olan Cyrano’nun burnunun oyundaki gibi dev olduğuna dair bir kanıt yoktur. Kurmacanın güzelliği bu ya. Yoksa mağrur vikont De Valvert “Burnunuz ne kocaman!” dediğinde Cyrano bin türlü yaratıcı cevabıyla nasıl rezil ederdi rakibini? Kendi burnunu benzettiği türlü nesneden sonra, eldiveni bile olmadığına dem vuran vikonta şöyle cevap verir kahramanımız:

Yoksa eldivenim ne çıkar!
Bir tanecik kalmıştı babamızdan yadigâr,
Yanımda bulunsaydı yine kullanacaktım;
Ne çare birisinin suratında bıraktım!

Burun tiradı çok meşhurdur ancak orijinalinde “Non, merci! / Hayır, teşekkürler!” olarak geçen bir başka tiradı, Cyrano de Bergerac’ı dilimize ilk defa kazandıran Prof. Sabri Esat Siyavuşgil çeviride şu tabiri kullanarak adeta yeniden yazmıştır: “İstemem, eksik olsun!” (Maalesef Siyavuşgil çevirisi yeniden basılmıyor, ancak sahaflardan bulmak mümkün, bu da bir not olsun). Cyrano’nun çok sayıda sinema uyarlamasından en bilineni Jean-Paul Rappeneau’nun yönettiği ve başrolünde Gerard Depardieu’nun yıldızlaştığı 1990 tarihli aynı adlı film. Vaktiyle televizyonda izlerken Rüştü Asyalı’nın harika seslendirmesiyle akıllara kazınan bu tiradı aşağıda paylaşmak istedim:

En yakın dostu Le Bret’e attığı tiradın sonunu şöyle bitirir Cyrano:

Velhasıl bir tufeyli (asalak) sarmaşık zilletiyle (hor görülecek davranışıyla)
Tırmanma! Varsın boyun olmasın söğüt kadar,
Bulutlara çıkmazsa yaprakların ne zarar?
Kavaklar sıra sıra dikilse de karşına
Boy ver, dayanmaksızın, yalnız ve tek başına!

Bunca beylik söze rağmen sevdiği kadın Roxanne’e aşkını ilan edemez Cyrano. Rostand’ın güzel söylemiyle, Roxanne’e yıllardır bir başkası yazmış gibi götürdüğü mektupların altında adı yoktur belki ama bütün bu göz yaşları onundur. Bu denli gururlu, özgüveni yüksek bir karakter sevdiği kadına onu istediğini neden söyleyemez? Burnundan utandığı için olamaz herhalde.

Şimdi Cyrano örneğini düşünüp bu sayının sorusunu soralım. İnsan bir hayat boyu heybesindekilerin tamamını elde etmeye çalışmalı mıdır? Alçak daldaki elmaları toplamamak kaba tabirle enayilik midir? Yoksa, bazen her şeyi istememek, eksik olsun diyebilmek bir erdem midir? Öz varlığını tutarlı, yüksek karakterli tutmanın ödünü isteklerini dizginleyebilmekten mi geçer? Yorumlara beklerim.

İçinde burun geçen deyimleri saysak sayfalar tutacakken, iki haftada bir burnunuzda tütmeyi bir borç bilen Kendimce Düşünceler’i okuduğunuz için tekrar teşekkürler. Hadi başlayalım.

Blogumdan

Bu yazı geçmişten, uykusuz geçen bir gecenin sabahından. Buyurunuz:

Uykuya Dalıp Dipten Düş Çıkarmak

Uykusuzluğun da REM evresi vardı. Sırasıyla uykuya direnme, uykusuzluğu açlıkla karıştırma, bezme, durgunlaşma ve sinirlerin laçka olması evrelerinden sonra geliyordu. Bolca göz kırpma içeriyordu.

Gariptir, hayatının bir döneminde herhangi bir sebeple nöbet beklemiş olanlarda bu biyolojik durum yüzeyin çok altında gözlenirdi. Velâkin bastırılmış uykusuzluk (bastırılmış yalnızlıkla bir örnek), fi tarihinde kişinin karşısına dikilerek, her kötüden bir iyi çıkacağı gibi, doğrusu her işin olması gerektiğine varacağı gibi, kişiyi göz altı torbaları denizinden mutlu rüyalar okyanusuna taşıyacaktı.

Uzun yoldan eve dönende, emek isteyen bir işi bitirende, bir daha uyanmayacak olanda bir de gerçekten ihtiyaç duyanda öyle yoğun bir uyku olurdu ki, çok yaklaşsan o bulut diyarında süregidenleri duyabilirdin bile.

Nitekim henüz doğmamış güneşe uyanmak, belki bu döngünün en güzel bombesiydi. Kim bilir oralardaki ruhlar, ilk neyi görmeye bu denli sevinirdi?

Beşli Liste

Grafik roman tabiri sanırım artık otursa da ilk kullanılmaya başladığı dönemlerde kulağıma çok tuhaf geliyordu. Çocukluktan beri çizgi öykü ve karikatür okuma alışkanlığındaki birisi olarak, kültür büfesinden aldığım Laurel & Hardy çizgi roman kitaplarıyla, evde bulduğum Tenten ciltleri veya bir önceki kuşağın da favorisi olan Teksas Çelik Bilek, Kaptan Swing gibi İtalyan çizgi romanlarını birbirinden ayırmak içimden gelmiyordu. Marvel çizgi roman fasiküllerini düzenli olmasa da takip ederken, lise ikide bir anda Dream of the Endless‘in maceralarıyla tanıştım ve grafik romanın farkının ne olduğunu anladım. Her cilt, (toplu izlenen dizi sezonları gibi) sayıların birleşimi şeklinde olsa da belirli bir temaya ulaşmanın adımlarını oluşturuyordu. Aynı hızla Watchmen, V for Vendetta, The Killing Joke gibi birçok klasiği keyifle tükettim. Üniversiteden itibaren İtalyan çizgi geleneğinden Martin Mystere ve Dylan Dog‘u tercih etmeye başladım. Sinema yazıları kadar öykü ve romanlarını da severek okuduğum Mehmet Açar‘ın Hayatın Anlamı ya da Akhisarlı Hasan Tütün’ün Maceraları isimli eğlenceli romanında bu çizgi romanları yetişkinlik düzeyine göre sıralayan güzel bir pasaj var. Alıntılamayacağım, hatırladığım kadarıyla aktaracağım üzere, Açar karakterlerinden birine kabaca şunu söyletiyor:

“Tommiks, çizgi romanların içinde en masumları. Tabancasıyla kimseyi öldürmüyor, suçluları kementle yakalıyor. Ona hep yakıştırdığımız Suzi’yle el ele bile tutuşmuyor, Suzi ona her maceranın sonunda turtasını sunsa da. Zagor ergenlik gibi, yanında kadın göremiyorsunuz ancak baltası hep elinde, doymak bilmeyen iştahıyla Çiko da hep yanında. Martin Mystere ise bir yetişkin. Cebindeki silahını gerektiğinde kullanmaktan çekinmiyor. Sembolik olarak değil, gerçekten sevgilileri oluyor.”

Şahsen ülkemizde ve dünyada daha ciddi bir grafik roman geleneği olduğunu sonradan fark ettim. Bunlar birer kitap okumakla eşdeğer lezzet veriyordu. Bu sayıda bahsettiğim ciddi, yani fantastik ve gerçeküstü öğe içermeyen, grafik romanlardan beşine yer vermek istedim.

1. Emanet Şehir - Levent Cantek

2. Maus - Art Spiegelman

3. Persepolis - Marjene Satrapi

4. Logicomix - Apostolos Doxiadis

5. Pyongyang - Guy Delisle

Okuduklarım

Her sayıda, okuduğum kitaplardan biri için Goodreads’e yazdığım incelemeyi paylaşıyorum.

Başarısızlığa Övgü

Dr. Mahfi Eğilmez, geçmişte hazine müsteşarlığı da yapmış önemli bir bürokrat. Karmaşık ekonomik kavramları bu konuda tecrübesi olmayan kişilerin de anlayabileceği şekilde aktarmak için rahmetli Prof. Güngör Uras’la birlikte (Uras’ın radyoda “Ayşe Teyze Ne Yapsın?” ismiyle günlük yaptığı yayın dün gibi kulaklarımda) var güçleriyle çalışıp çabaladılar. Örneklerle Kolay Ekonomi kitabı herkesin okuması gereken minik bir ekonomi sözlüğü gibidir mesela. Başarısızlığa Övgü ise Eğilmez’in öğrencilik ve ekonomiye giriş serüvenini anlatıyor. Matematikle arasını nasıl düzelttiğini anlattığı bölümler ilgi çekici. Yani aslında kitabın bir nevi kısa bir otobiyografi niteliği de var. Özellikle kamu sektöründe çalışmak isteyenler için mülakatlara nasıl hazırlanılacağı konusunda ilk elden tavsiyeler içeriyor. Bu konu planları arasında olanlara kesinlikle öneririm.

İzlediklerim

Her sayıda, izlediğim film veya dizilerden biri için yazdığım bir incelemeye yer veriyorum.

The Ugly Stepsister

Külkedisi masalının tarihçesi MÖ 1. yüzyılı buluyor. İlk versiyonunda sonradan prenses olan kız ve prensten çok sihirli ayakkabılara rol verilirken, Grimm Kardeşler tarafından meşhur edilen versiyonu Aschenputtel (Kelimenin tam anlamıyla “küçük kül kız”, Türkçemizdeki ismine şapka çıkarıyorum), bugün bildiğimiz masalın konusuna çok yakın ancak oldukça vahşi bir metin. Buradan İngilizce olarak okuyabilirsiniz.

Norveçli yönetmen Emilie Blichfeldt’in 2025 tarihli uyarlaması The Ugly Stepsister (Den stygge stesøsteren), masala ters köşe yaparak, bütün olaya Sindirella’nın çirkin üvey kız kardeşlerinden büyük olanının gözünden bakıyor. Bunu yaparken de modern toplumun kadına bakışı, belirli bir idealize kadın bedeni yaratması ve bu beklenti üzerinden genç kadınların davranışlarını şekillendirmesi konularına güzelce neşter vuruyor. Filmin türü temel olarak kara komedi, ancak masalın orijinal halini bilenlerin tahmin edebileceği gibi body horror alt türüne de giriyor. Çirkin üvey kız kardeşin zayıflamak için bulduğu formülü midesi hassas olanlara önermiyorum. The Ugly Stepsister tür, tema, anlatım yapısı ve baş kadın oyuncuları arasındaki gerilim üzerinden yürüyen dramatik kurgusuyla geçen yılın flaş filmlerinden The Substance’ı ister istemez andırıyor. The Substance’ı beğendiyseniz bu filmi de seyredebilirsiniz. MUBI’den izleyebilirsiniz.

Kapatırken

Kendimce Düşünceler, sadık bir dost gibi, iki haftada bir pazar sabahları söz verdiği saat olan 9:00 sularında bülten formatında e-postalarınızdaki yerini alıyor. Size ilham vermesi için tek yapmanız gereken ücretsiz bir biçimde abone olmak.

Subscribe now

Keyif aldıysanız kalp simgesine (❤️) tıklayarak beğenilerinizi gönderebilir, bültenin hemen altına yorum ekleyebilirsiniz (💬). Paylaşmak isterseniz restack butonunu kullanarak (🔁) ve aşağıdaki butona tıklayarak Kendimce Düşünceler bültenini paylaşabilirsiniz.

Share

Görüşmek üzere, sevgiyle kalın 👋

Öncelikle bir not: Kendimce Düşünceler’in ikinci sezonundan herkese kocaman bir merhaba! Yazmak öyle bir eylem ki, uyguladıkça yeni kelimeler zihninizden kaleminize dökülmeye başlar, imtina ettikçe ilham musaları da göçmen kuşlar gibi güneye uçar. İlk sezondan sonra eylül başına kadar verdiğim ara, iş yoğunluğundan ekim ayı ortasını buldu. Bekleyenlere, mesaj gönderip soranlara, bu periyotta eski sayıları okuyanlara çok teşekkürler. Okuduğunuz 45. sayıyı oldukça kısıtlı, yoğun bir zamanda hazırlıyorum. Ancak yazarak yazar olunacağını bildiğim için aksiyon almanın önemli olduğunu düşünüyorum. Kendimce Düşünceler’in ikinci sezonunu iki haftada bir yayınlama niyetim var. Böylece hem kalitesini koruyabilir hem de sürpriz başka yayınlar için de alan açabilirim sanıyorum. Hem bu konuyla hem de formatla ilgili görüş bildirmek isteyenleri sohbet bölümüne beklerim. Girizgâhı daha fazla uzatmadan sizlere keyifli bir sezon diliyorum. Sevgi ve şans herkesin yanında olsun 🍀

Dilimizde Gülay ve Sibel Can da söyledi ama Sen Gelmez Oldun şarkısının en iyi yorumu herhalde 1982 yılında çıkardığı Yedi Renk plağından Neşe Karaböcek’e aittir. Hatırlayalım mı eseri?

Ünlü Azeri besteci Alekber Tağıyev’in yaptığı şarkının sözleri ise yine Azeri şair Medine Gülgün’e aittir. Şarkının orijinal ismi (Sən gəlməz oldun) ve sözlerinin çoğu da Türkçeye çevirince aynı, Azerice ve Türkçe’nin benzeştiği de malum. Bu şarkıda en sevdiğim mısrada ise ufak bir değişiklik var. İkinci nakaratın hemen girişindeki mısra dilimizde şöyleyken:

Taşlara mı döndü kalbin? Gelmedin.

Orijinalinde şöyle:

Daşlaramı dəydi, sındı əhdimiz? / Taşlara mı çarptı, bozuldu sözümüz.

Bu değişiklik ilginç, çünkü taşlara çarpıp paramparça olma metaforuyla anlatılan, iki kişi arasındaki antlaşmanın bozulması olayı, bize kalbin taşlaşması metaforuyla anlatılan, birinin merhameti bırakması ve katılaşması olarak tercüme olmuş. Şimdi bu girizgahtan yola çıkarak sorumuzu soralım. Günümüzün popüler kavramlarından Ghosting (Açıklama Yapmadan Ortadan Kaybolma), buna maruz kalan kişiyi asıl neden üzer? İlkesiz olmasından mı, yoksa gaddarca olmasından mı?

Şimdi antlaşma argümanı haksız olmasa da kökeni çok eski değil. Amerikalıların “a deal is a deal / anlaşma anlaşmadır” özdeyişine göre, kontratın varsa, söz verdiysen, bir defa laf ağızdan çıktıysa, şartları senin için ne denli dezavantajlı olursa olsun anlaşma süresi boyunca bozamazsın. Bozarsan da ne olacağı yine kurallarla bellidir. Bu anlaşma biçiminde insanlar birbirine tahsil edilebilir şekilde ve hiyerarşik olarak borçlanır. Oysa David Graeber’ın Borç kitabında belirttiği gibi, biraz daha geriye gittiğimizde borç kavramının böyle bir hiyerarşik ilişkisi yoktur. Ödeneceği garanti değildir ve bağışlanma ya da karşılıklı hediyeleşme gibi süreçler sonucu çoğunlukla da silinir. Tahirle Zümre Meselesi’nde ne diyordu Nâzım?

Yani elmayı seviyorsun diye
Elmanın da seni sevmesi şart mı?

Bu yüzden bence gaddarlık argümanı ghosting anlamında daha kuvvetli. Her şeyin mümkün ve erişilebilir olduğu, ne yaptığınızın değil nasıl yaptığınızın önemli olduğu bir çağdayız. Düşüncenin bardaklardan taştığı, duyguların ise karışık olduğu bu devirde sanırım insan ilişkilerini en iyi özetleyen söz yine Maya Angelou’dan geliyor:

İnsanların senin söylediklerini unutacağını, senin yaptıklarını unutacağını, ama senin onlara nasıl hissettirdiğini asla unutmayacağını öğrendim.

Hem antlaşma hem de anlaşma yolculuğunda yanınızda olan Kendimce Düşünceler’i okuduğunuz için tekrar teşekkürler. Hadi başlayalım.

Blogumdan

Bu yazı 2011’den. İzmir’de bir vapur yolculuğu üzerine yazıldı. Buyurunuz:

İskeleden Esen Rüzgar

Şehir içi vapurla seyahat talimatnamesi üç maddeden oluşur: kendi kıyında bekleme, yolculuk, karşı kıyıya varış. Bu süreçte seni uğurlamaya gelen, arkandan mendil sallayan, ufukta kaybolurken izleyenler olacağı gibi; karşı kıyıda senin yolunu gözleyen, göresin diye uzaktan el eden, kıyıya çıkarken kolundan tutanlar da olacaktır. Fakat asıl olan yine de yolculuğun kendisidir. Giderken bağıl hızlarda seyredeceğin martılar, adeta dev bir gezegenin uyduları gibi görünecektir. Zaman zaman mevsimsiz portakal suları ve çaylar gelecektir. İçlerinde tuttukları tuhaflıkları o (enine çizgili bir kazak gibi şişman gösteren) salondakilerden gizleyemeyen insanlar olacaktır. Dışarda otururken denize doğru mu karaya doğru mu döneceğini bilemeyen, uzaktaki merakla yakındaki heyecanın arasında kalan, ilk rüzgârı yiyince her şeye rağmen umuttan şaşmayan insanlar da olacaktır. Gidişat kaptanın elinde olabilir, elbet bu işin nereden başlayıp nerede biteceğini belirleyen bir yasa koyucu da vardır. Gocunmak hata olur, denizi yarıp geçmek bir akış işidir. Hem mükemmel bir uyumu hem de geliştirici isyanı içerir. Konsantre olup hızla yol almaya bakmak gerekir.

Beşli Liste

2000’lerin başında “NTV izlerim, Radikal okurum, Caz dinlerim,” mottosu ile ünlenmiş bir “kaliteden anlarım” trendi olduğunu hatırlarsınız. Şimdinin NTV’si o zamandan biraz daha farklı ama kaliteli video içeriklere ulaşmak artık işten bile değil. Radikal gazetesi artık yok ama online içi dolu yayınlar veya haftalık Oksijen gazetesi seçeneği var. Caz hep aynı. Sevenlerine ayıp olmasın ama özellikle canlı izlerken caz gruplarının sırayla solo çaldığı kısımlar, bana sanki şarkıyı aralarına alıp sıra dayağı atıyorlar gibi geliyor. Bir kontrbas vuruyor, bir saksafon, piyanodan bir tekme; bazen şarkı “Yeter artık vurmayın ağabey” deyip yalvarıyor. Caza pek ısınamadım belki ancak enstrümental müzik, özellikle de klasik müzik, listemin ilk sırasında. Bence klasik müziğin günümüzde iki varisi var. İlki David Guetta, Calvin Harris, Swedish House Mafia gibi house müzik ikonları. Elektronik müzik yapı itibariyle önümüzdeki yüzyıllara pop türevi müziklerden daha kolay taşınabilir diye düşünüyorum. İkincisi ise film ve dizi müzikleri yani soundtrackler. John Williams (John Williams is the Man videosunu keyifle izleyebilirsiniz), Ennio Morricone (Danimarka Ulusal Senfoni Orkestrası’ndan The Good, The Bad and The Ugly‘yi dinleyebilirsiniz.) gibi ordinaryüslerin dışında Hans Zimmer (Interstellar), Howard Shore (The Lord of the Rings), Danny Elfman (bilumum Tim Burton filmi) gibi bestecilerin eserlerini olumlu anlamda klasik müzikten ayırt etmek çok zor. Bu beşli listede, benim dinlemekten bıkmadığım, besteledikleri müzikler bilinse de kendileri pek bilinmeyen 5 adet film müziği bestecisine, müziğini yaptıkları mutlaka hatırlayacağınız eserlerle yer vermek istedim.

1. Ramin Djawadi → Games of Thrones

2. Bear McCreary → Battlestar Galactica

3. Eleni Karaindrou → Theo Angelopoulos filmleri, mesela Eternity and a Day

4. Alexandre Desplat → Wes Anderson filmleri, mesela The Grand Budapest Hotel

5. Alan Silvestri → Robert Zemeckis filmleri, mesela Forrest Gump

Not: Bu sayıda beşli çağrışım yerine beşli liste formatını bir hatırlamış olduk. Ne de güzel oldu :)

Okuduklarım

Her sayıda, okuduğum kitaplardan biri için Goodreads’e yazdığım incelemeyi paylaşıyorum.

Yeni Dünya Yeni Kurallar

Vedat Milor’un sosyoloji doktorası olduğunu, bir dönem Dünya Bankası’nda raportörlük yaptığını, üstüne bir de hukuk fakültesine gidip Silikon Vadisi’nde yazılım hukukuyla ilgilendiğini biliyor muydunuz? Milor’un Yenal Bilgici ile yürüttüğü nehir söyleşi bu kitabı doğuruyor. Tespitleri gerçekten dolu dolu, aynı şeyleri düşündüğümüzü fark ettim bazen. Bazılarını birebir aynı kelimelerle Milor’dan dinleyince şaşırdım. Gurmeliğinin yanında ne kadar önemli bir aydın olduğunu görebilirsiniz. Özellikle Bilgici’nin en büyük sorunla ilgili yönelttiği bir soruya verdiği “kaynakların verimsiz kullanımı” cevabı bir harika. Bu kadar spoiler vereyim ve kitaba davet edeyim. Gönül rahatlığıyla tavsiye ediyorum.

İzlediklerim

Her sayıda, izlediğim film veya dizilerden biri için yazdığım bir incelemeye yer veriyorum.

Big Fish

2000’li yılların başında TRT 2’de Cuma akşamları yayınlanan Beyazperde isimli bir sinema programı vardı, hatırlayanlar çıkacaktır. Bu programda Mehmet Açar, Ali Hakan, Alin Taşçıyan ve Tuna Erdem (Programın son döneminde de Yeşim Tabak) dört ayrı ekolden gelme sinema eleştirmeni olarak, haftanın filmlerini, DVD’si çıkan klasikleri ve zaman zaman da unutulmaz filmleri masaya yatırıyor, bir saatlik kısa süresi zarfında tadına doyulmaz bir sohbet gerçekleştiriyorlardı. Ben kendime en çok Mehmet Açar’ın yorumlarını yakın bulurdum. Kendisini hem Sinema dergisi yayın yönetmenliğinden hem de Anarşik Rehavet isimli hikaye kitabı ile Siyah Hatıralar Denizi isimli romanından (Tahminen son otuz yılda yazılmış en iyi Türkçe bilim kurgu kitaplarından biri) tanıyordum. Tuna Erdem’in bilim kurgu ve fantastik kurguyu seven tarzı da bana çokça hitap ediyordu, programdan ayrılacağı ortaya çıktığı zaman üzüldüğümü anımsıyorum. Program maalesef yıllar önce hiçbir açıklama yapılmadan yayından kaldırıldı, fakat tabii biz izleyiciler için alıp sindirebildiğimiz genel kültür yanımıza kar kaldı. 2003 tarihli Big Fish (Büyük Balık) filmi Türkiye’de gösterime girmediği zaman, Mehmet Açar’ın bu film yerine gösterime sokulan kalitesiz filmlerle ilgili esprilerini dinlemek lazımdı. Programdaki pek çok eğlenceli andan biriydi.

Dediğim gibi, Big Fish ülkemizde gösterime girmedi, ama anlatılmaya değer bir film, o sebeple birkaç cümle de ben etmek istedim. Tim Burton’ın nispeten az popüler olmuş filminin konusu kısaca, uzun yıllardır uzak kaldığı babasını ölümüne kısa bir süre kala ziyaret eden bir gazeteci, gençliğinde bir gezgin satıcı olan ve hayat boyu kendi başından geçtiğini iddia ettiği yer yer fantastik hikâyeler anlatan bu ilginç adamı daha yakından tanımaya çalışır, sonuçta hikayelerin doğru olup olmadığını ve ne anlama geldiğini keşfedecektir. Tim Burton’ın 1988 tarihli Beetlejuice ve 1990 tarihli Edward Scissorhands filmleri ile yakaladığı büyük şöhret onun günümüze kadar olan bütün kariyerine mükemmel bir temel oluşturdu diyebiliriz. Sonrasında çektiği filmlerin kimisi daha başarılıydı, kimisi çuvallamaya daha yakın, fakat ortak özellikleri hiçbirinin sıradan filmler olmamasıydı. Big Fish için, yönetmenin kullanmayı sevdiği klasik öğeleri olan, eksantrik dışlanmışlar, prenses diye tabir edebileceğimiz genç bir kadın başrol, canavarlar, cadılar ve flashback sahneleri ile dolu olmasına rağmen, bunların yanına bir de duyguları ekleyen, Tim Burton’ın en kişisel filmi dememiz mümkün.

Aynı karakterin gençliği rolünde Ewan McGregor, ihtiyarlığı rolünde Albert Finney çok iyi. Yönetmenin 2001 tarihli Planet of The Apes filmi sırasında tanışıp evlendiği ve Johnny Depp ile birlikte en favori iki oyuncusundan biri olan Helena Bonham Carter, birden fazla rolde çok iyi. Bu filmle ilgili, ilk izlediğim dönemde okuduğum bir anekdot, Tim Burton Big Fish’in çekimleri sırasında olabildiğince az bilgisayar efekti kullanmak istemiş. Dolayısıyla, filmdeki dev de dahil olmak üzere birçok efekt aslında klasik yöntemler, optik oyunlar ve kamerayı ustaca kullanmak suretiyle hayata geçirilmiş. Bu durumun, hikâyenin konusu olan mübalağalı anlatımı desteklediğini ve ayaklarını yere basmasını sağladığını rahatlıkla söyleyebiliriz. Ek olarak, Big Fish’in Tim Burton’ın en romantik filmi olduğunu da belirtebiliriz. Hele aşk ile zamanın geçme hızı ilişkisini anlattığı bölüm akıllardan çıkmayacak cinsten. Beetlejuice ve henüz Disney’de isimsiz bir animatörken çektiği, kendini 50 ve 60’ların kült korku filmlerinin yönetmeni Vincent Price zanneden ufak bir çocuk hakkındaki kısa metrajlı animasyon filmi Vincent ile birlikte (YouTube üzerinden bulmak mümkün), benim de en sevdiğim Tim Burton filmi Big Fish. Tim Burton’ın gençliğinden itibaren animasyon ve sinemaya tutkusu ayrı bir yazının konusu, ayrı bir zaman anlatılmalı. Filmi Apple TV+’tan kiralayarak ya da satın alarak izleyebilirsiniz.

Kapatırken

Kendimce Düşünceler, sadık bir dost gibi, iki haftada bir pazar sabahları söz verdiği saat olan 9:00 sularında bülten formatında e-postalarınızdaki yerini alıyor. Size ilham vermesi için tek yapmanız gereken ücretsiz bir biçimde abone olmak.

Subscribe now

Keyif aldıysanız kalp simgesine (❤️) tıklayarak beğenilerinizi gönderebilir, bültenin hemen altına yorum ekleyebilirsiniz (💬). Paylaşmak isterseniz restack butonunu kullanarak (🔁) ve aşağıdaki butona tıklayarak Kendimce Düşünceler bültenini paylaşabilirsiniz.

Share

Görüşmek üzere, sevgiyle kalın 👋