Kendimce Düşünceler’in 57. sayısından herkese merhaba! Bir yere, bir kimseye, bir şeye alışmak tüy kadar hafifken, vazgeçmek çoğu zaman külçe demir gibidir. Bazen vazgeçmekten öyle korkarız ki, tahammülü konfor, yıpranmayı deneyim kazanmak zannederiz. Her sayıda dünyaya biraz daha dışarıdan bakarak, vazgeçebilme korkularımızı gidermenin yollarını arıyorum. İki haftada bir pazar sabahları, vazgeçebilme korkumuzu birlikte yenmek isterseniz bu yayına abone olmanız beni çok mutlu eder. Her zamanki gibi sevgi ve şans yanınızda olsun. 🍀

René Goscinny’nin yazıp Morris’in çizdiği Lucky Luke, namıdiğer Red Kit çizgi roman serisinin en ilginç karakterlerinden biri kasabanın cenaze levazımatçısı olan Mathias Bones’tur. Yaz kış giydiği frak ve silindir şapkasıyla, kamburunu çıkarıp gezen bu beyefendiyi hatırladınız mı?

Genellikle sırtında zar zor taşıdığı tabutla ve yanında akbabasıyla gördüğümüz Bones, kasaba meydanındaki düellolardan önce elindeki mezurasıyla düellocuların boylarını keyif içinde ölçer. Bu hayali vahşi batı kasabasında sayılı esnaftan birinin tabutçu olması beni her seferinde güldürürken, aklıma da bir şehir efsanesini getirir.

Evcil pitonu son zamanlarda hiçbir şey yemediği için endişelenen sahibi, yılanı bir veterinere götürür ve zavallı hayvanın çok hasta olduğunu, günlerdir ağzına lokma koymadığını, geceleri de halsizlikten biricik sahibinin yanına boylu boyunca uzandığını söyler.
“Yılanınız hasta değil,” diye yanıtlar veteriner.
“Sadece sizi yutup yutamayacağını anlamaya çalışıyor. Bu yüzden de kendine yer açıyor.”

Güzel Türkçemizde “boyunun ölçüsünü almak” diye hafif tehditkâr bir deyim var. İddialı olduğunuz bir konuda, koyduğunuz hedef yolunda görkemli bir başarısızlığa uğradığınız, iddianıza tezat olarak yetersizliğinizi anladığınız anlar için kullanılır. Üç kuşak ücretli işçi iken borçla balık restoranı açmak da olabilir bu, veda gecesinde İşte Öyle Bir Şey şarkısını söyleyip konservatuar sınavına girmek de; ilk başarılı projenizden sonra idareci olmaya çalışmak da olabilir, iki ay vücut geliştirip Ironman’e katılmak da. Peki boyumuzun ölçüsünü almak konusunda neden bu kadar savunmasızız? Çünkü insan bazen ufka bakmakla kalmaz, bakarken dönüşüm geçirir. Friedrich Nietzsche’nin İyinin ve Kötünün Ötesinde kitabında dediği gibi:

Uzun süre bir uçuruma bakarsan, uçurum da senin içine doğru bakar.

Bazen kendimi bir şeyi çok isterken yakalarım. O an kendi içimde şunu tartarım; bu isteğim bir hayal mi, heves mi, yoksa hedef mi? Gerçekten istiyor muyum, yoksa sadece vazgeçmek mi istemiyorum, aradaki farkı çoğu zaman ancak kaybettikten sonra mı anlıyorum? Bazen bir hayale o kadar uzun dalarız ki, hayallerimiz bize hedef gibi görünmeye başlar. Oysa bu, kamikazeliğe soyunmaktan farksızdır. Bu durumda hem düellocu biz oluruz, hem tabutçu. Koynunda yılanı besleyen de biz oluruz, aç kalan yılanın kendisi de.

Boyunun ölçüsünü almak, çoğu zaman cesaretin değil, yanlış ısrarın sonucudur.

Olgunluk da işte böyle isteklerimizi dizginleyebilmekte, enerjimizi hedeflerimize yönlendirebilmekte değil midir?

İsteklerimizi ayırt edebilmek ve yerli yersiz boyumuzun ölçüsünü almamak için bazen sadece derin bir nefes almak gerektiğini hatırlatan bu sayıyı okuduğunuz için teşekkürler. Hadi başlayalım.

✍️ Blogumdan

Her sayıda blogumdan bir pasaj paylaşıyorum.

Kitaplar Çiçek Açtı

O an sırtımı raflara dayayıp ayaklarımı uzatmış olsaydım, açtığım kitabın arasından kayan gül yaprağını dağılmadan koruyabilirdim. İhtimal bir genç kız kurutmuştu. O sıra yine ihtimal, aşk çoktan bitmişti. Unutulan genç oğlan ayakta kalırken, terk edilen çiçeğin düşüşü, narin bütünlüğünün sonu olmuştu. Ne yapalım? Kütüphanede yere oturmak sadece filmlerde yapılan bir hareketti. Gerçekler soğuktu.

💭 Beşli Çağrışım

Her sayıda beşli çağrışım isimli bir oyun oynuyoruz. Oyunun amacı, birbiriyle başlangıçta ilintisiz görünen iki kişi veya kavramı beş maddede buluşturmak. Bu sayıda bahardan yola çıkarak “O Brother, Where Art Thou?” filmine ulaşıyoruz.

1. Gün dönümü ve baharın gelişi, ilk çağlardan beri dünyanın her yerinde şenliklerle kutlanır. Cermen mitolojisinde Ostara (Easter) baharın gelişini müjdelerken, hem doğuda hem de batıda bereketi simgeleyen yumurtalar boyanır.

   

2. Bahar (ing. Spring) ABD’nin en yaygın kasaba ismi olan Springfield’a da yansımıştır. The Simpsons çizgi dizisinin geçtiği Springfield ismi de “herhangi bir kasaba” algısını vermek için bilinçli olarak seçilmiştir.

3. The Simpsons’ın başkarakteri Homer Simpson, ismini dizinin yaratıcısı Matt Groening’in babasından almıştır. İsim bildiğiniz gibi İlyada ve Odysseia destanlarının anlatıcısı Homeros’tan gelir.

   

4. Odysseia’nın başkarakteri Odysseus veya Latinleştirilmiş ismi ile Ulysses, Truva Savaşı’ndan sonra eve dönüş yolunda denizde yıllarca kaybolur. Efsanenin bu yıl gösterime girecek Christopher Nolan uyarlamasından başka, James Joyce’un başyapıtı Ulysses’te olduğu gibi daha sembolik uyarlamaları da mevcuttur.

5. Bence en ilginç Odysseia uyarlaması ise Coen Kardeşler’in çektiği 2000 yapımı “O Brother, Where Art Thou?”’dur. Eşi Penelope’ye dönmek için tayfasıyla birlikte hapisten kaçan Ulysses, yolda sirenlerden Helios’un sürüsüne, kahin Tiresias’tan John Goodman’ın canlandırdığı metaforik kiklopa kadar efsanedeki birçok engelle karşılaşır. Aşağıda filmin bizzat oyuncular tarafından seslendirilen harika soundtrack’i “I Am a Man of Constant Sorrow”’u bulabilirsiniz.

Bu sayıda beşli çağrışımı şöyle yaptık:

Bahar → Springfield → Homer/Homeros → Odysseia/Ulysses → “O Brother, Where Art Thou?”

Siz hangi adımları buldunuz çok merak ediyorum. 😇 Yorumlara ve önerileriniz için abonelere açık olan sohbet bölümüne beklerim.

📚 Okuduklarım

Her sayıda, okuduğum kitaplardan biri için Goodreads’e yazdığım incelemeyi paylaşıyorum.

Teknofeodalizm: Kapitalizmi Öldüren Neydi?

Ekonomi profesörü olmasının yanı sıra uzun yıllardır siyaset sahnesinde de olan Yannis Varoufakis’in 2023 tarihli kitabı nihayet dilimize de çevrildi. Varoufakis, 2013 tarihli “Kızımla Ekonomi Sohbetleri: Kapitalizmin Kısa Tarihi” kitabında olduğu gibi, yine konuşma diline yakın bir yazım dili tutturuyor. Mad Men dizisi, Einstein’ın teorileri veya mitolojiden de örnekler vererek; yani son derece zor bir konuyu herkesin anlayabileceği bir biçimde somutlaştırarak okuyucuya hitap ediyor. 2009 sonrasında Eurozone’un kırılgan ekonomili ülkelerini vuran Avrupa borç krizi kapsamında, troyka olarak anılan IMF, Avrupa Komisyonu ve Avrupa Merkez Bankası ile çetin bir müzakere yürüttüğü kısa bir maliye bakanlığı dönemi de olan yazar, akademik bilgiyi kendi deneyimleriyle harmanlayarak, kapitalizmin yaşadığı krizler neticesinde sona ermek yerine teknofeodalizm sistemi şeklinde devam ettiği analizini yapıyor. Bu analize göre piyasalar dijital platformalara evriliyor. Big tech ise yeni feodal düzenin derebeyleri olarak bu yeni düzenin içinde yer alıyor. İnsanların bilerek veya bilmeyerek paylaştığı çok yüksek oranda veri ile kullanıcıların tercih sandığı tüm davranışlarına yön verildiğini; bu yeni düzende kullanıcı pozisyonundaki herkesin esasında serf rolünü üstlendiğini anlatıyor. Yaşadığımız çağı yorumlamak için okuma listenize almanızı kesinlikle öneririm.

🎬 İzlediklerim

Her sayıda, izlediğim film veya dizilerden biri için yazdığım bir incelemeye yer veriyorum.

Weapons

Geçmişte, tekrarlı ve genellikle de muhafazakar temaları, görsel efekt teknolojisinin gelişimiyle giderek komik kalan canavarları ve ciddi yönetmenlerin nadiren tercih etmesiyle kenarda köşede kalmış olan korku türü, geçtiğimiz yirmi yılda tekrar saygınlık kazandı. Son yıllarda insanları etkileyen travma ve acı noktalarını irdelemek üzere metaforları kullanan, türü en genel anlamda korku olan çok iyi filmler izledik. 2025 tarihli Zach Cregger filmi Weapons da bunlardan biri.

Maybrook isimli bir kasabada, aynı gecede aynı sınıftan 17 öğrenci gizemli bir biçimde kaybolur ve geride yalnız tek öğrenci kalır. Hikâyenin seriminde önem arz eden karakterlerin gözünden ve bazıları zamanda geri dönüşler de içeren ayrı ayrı epizotlar biçiminde, ortadaki gizemin artan bir gerilimle çözülmesini izliyoruz filmde. Yönetmenin başlangıç ve sonuç bölümlerinde başvurduğu anlatıcı fikri çok iyi. Çok iyi olan ikinci epizottan sonra filmin atmosferi bir miktar kaysa da, tüm ipuçlarının finale bizi yavaş yavaş götürdüğünü söyleyebilirim. Filmin ana teması bana göre bağımlılık, buna bağlı olarak istismar ve silahlaşma (adı üstünde). Öylesine iyi işlenmiş ki, bittikten sonra insanın ağzında acı bir tat kalıyor. Hemen her karakterin bir tür bağımlılık içinde olduğu söyleyebileceğimiz senaryoyu, finale doğru body horror diyebileceğim türe meyletse de, özellikle kara mizah kullanımı ile başarılı buldum. 2008 tarihli Let the Right One In’den tema ve 2017 tarihli Get Out’tan atmosfer anlamında oldukça etkilendiğini düşünüyorum, ikisinin de çok kaliteli yapımlar olduğunu belirteyim. Bir eksi nokta olarak benim türde en sevmediğim öğe olan jumpscare (ani korkutma) tekniğine birkaç yerde başvuruluyor, ancak rüya şeklindeki bu sekanslar dahi karanlık olmaktan ziyade parlak ve renkli. Türün meraklıları kaçırmasın. HBO Max’tan izleyebilirsiniz.

✨ Kapatırken

Kendimce Düşünceler, sadık bir dost gibi, iki haftada bir pazar sabahları söz verdiği saat olan 09:00 sularında bülten formatında e-postalarınızdaki yerini alıyor. Size ilham vermesi, yukarıdaki gibi film ve kitap önerilerine erişebilmeniz için tek yapmanız gereken ücretsiz bir biçimde abone olmak.

Subscribe now

Keyif aldıysanız kalp simgesine (❤️) tıklayarak beğenilerinizi gönderebilir, bültenin hemen altına yorum ekleyebilirsiniz (💬). Paylaşmak isterseniz restack butonunu kullanarak (🔁) ve aşağıdaki butona tıklayarak Kendimce Düşünceler bültenini paylaşabilirsiniz.

Share

Görüşmek üzere, sevgiyle kalın 👋

Kendimce Düşünceler’in 56. sayısından herkese merhaba! “Hayat siz planlar yaparken başınıza gelenlerdir!” sözü John Lennon’a atfedilir ancak o da bunu Reader’s Digest’te bir makalede okumuştur. Tabii sözün doğruluğu su götürmez. Her sayıda bu sözü ispatlarcasına planlarımı değiştiren olayları usulca kabul etmenin yollarını keşfetmeye çalışıyorum. İki haftada bir pazar sabahları, bu yolları beraber keşfetmek isterseniz Kendimce Düşünceler’e abone olmanız beni çok mutlu eder. Her zamanki gibi sevgi ve şans yanınızda olsun. 🍀

Ceplerim çok dolu, boşaltmak gerek.

Belleğimdeki, hiç yoksa geçmişimdeki tüm filmler, kitaplar, şarkılar. Gezip gördüğüm, gidemeyip içimde ukde kalan yerler (o denizin mavisi - insanın gözleri yaşarır, otuyla beliyle toprak kokan köyler, bir gizli köşe var ki yalnız kral kelebeklerine aittir, dünya nedir - hepi topu 40.000 kilometre, dön dolaş yine gel). Öğüttüğüm buğday, su çektiğim ırmak, gezegenin tüm bitki ve hayvan çeşitleri. Hoşlandıklarım, hayranlık duyduklarım, sevdiklerim, çok sevdiklerim, beni seven, sayan, arayan, özleyen, hatırlayan tüm insanlar. Diyelim, hepsi gitsin.

Ama benim inandıklarım var. Duygularım, düşüncelerim, benden öteleri hayal eden zihnim, uzaklardan doğruyu fısıldayan iç sesim. Anlamaya çalışmaktan başka elden ne gelir? Zaman kısıtlı, nadiren dışına çıkabildiğim o duyguyla da vedalaşalım.

Sıcaklar yine gelsin, ceketi atayım. Gömlek, fanila, yeter mi? Hiçbir şey kalmasın, bedenimi saran deri, iskeletimi örten dokular, iliğim, kemiklerim yok olmuş, gezegene adım atmamış, daha önce yaşamamışım diyelim. Yani ne orada ne de buradayım.

Geriye ne kaldı? Hiç. İşte o hiçlik, gerçek benin ancak gölgesini oluşturabilir. Bir dolabı boşaltıp, eşyalardan kalma tozları da silince karşınıza çıkan o pürüzsüz cilayı, boş dolabın getirdiği olasılıklar denizini hatırlayın ve hafızanızda tutun. Peki desem ki hava buz gibi, donmak üzeresiniz. Ne yapacaksınız? O harikulade cilalı, içine dünyaları sığdırdığınız dolabı kırıp yakın. Isındığınızı göreceksiniz.

Belki de ben, sahip olduklarımızın değil, çıkarabildiklerimizin toplamıdır.

Peki, siz bugün kendinizden neyi çıkarabilirsiniz?

Fazlalıkları birlikte azaltmayı öneren bu sayıyı okuduğunuz için teşekkürler. Hadi başlayalım.

✍️ Blogumdan

Her sayıda blogumdan bir pasaj paylaşıyorum.

Yani, Duvarın Arkasındaki Dışarıyla

Upuzun bir selviye benzerdi. Öyle ki kelimeler ağzından dökülüp yere düşene dek epey vakit geçerdi. Konuşmazdı, gürlerdi. Sanki hiç küçük olmamıştı.

Kadınlar severdi onu, bebek sever, âşık sever gibi; Douglas Fairbanks'e, Errol Flynn'e, çok sonraları Brando'ya hayran olur gibi. Ki kahrederdi onları. Bırakıp giderdi. Her bıraktığını hatırlar mıydı? Tek unutmada yeteneksizdi herhal…

Atomun gölgesinde kalmış, savaşta mahpus, denizde kaçak düşmüş, insanın yanında insana, örneğin yeni boyalı bir hanenin, bir daldan doğan kardeş yediveren güllerin yanında kendi içine bakan; etinden-kemiğinden de derinde meknuz1 bir garip alem vardı. Kimseler anlamazdı, herkesler paylaşırdı. Şimdi seneler sonra bile, bir üşütüp bir ısıtan, yüreğine faça atıp tuz ile tütün basan o sözler, düşünerek bulunamazdı.

Yazı masası mı vardı, gramofona mı okurdu, balkonda sigara tellendirirken mi bulurdu bir güzel uyumu, yoksa gecelerini mi verirdi uygun düşecek kelime uğruna? Bilmem, merak ederim (orası ayrı).

💭 Beşli Çağrışım

Her sayıda beşli çağrışım isimli bir oyun oynuyoruz. Oyunun amacı, birbiriyle başlangıçta ilintisiz görünen iki kişi veya kavramı beş maddede buluşturmak. Bu sayıda bayramdan yola çıkarak Groucho Marx’a ulaşıyoruz. Siz hangi adımları buldunuz çok merak ediyorum. 😇 Yorumlara ve önerileriniz için abonelere açık olan sohbet bölümüne beklerim.

1. Kendimce Düşünceler’in bu sayısının bayrama denk gelmesi vesilesiyle herkese sağlıklı, mutlu, şanslı, güzel anılarla dolu bayramlar diliyorum.

2. Sanırım belirli bir yaşı aşmış herkesin özlediği o eski bayramlar var. Ancak harf oyunu yaparak da olsa, benim bu maddede bahsedeceğim özlenen bayram, geçen yıl kaybettiğimiz büyük sanatçı Edip Akbayram. Henüz dokuz aylıkken geçirdiği çocuk felci dolayısıyla sağ bacağındaki kalıcı hareket engeline rağmen, elli yılı aşan sanat yaşamı boyunca sahnelere çıkmayı, gönüllere girmeyi bildi.

   

3. Akbayram hayat boyu ezilenden, emekçiden, Cumhuriyet’in aydınlığından yana oldu, onları söyledi. Şarkıları on yıldan fazla yasaklı kaldı. 12 Eylül sonrası denetimden geçtiği ilk sefer 1993 yılının Temmuz ayıydı. Ankara’da kalarak, Sivas’ta davetli olduğu Pir Sultan Abdal Şenliği’ne gitmeyi iki gün erteledi. 2 Temmuz 1993 günü şans eseri Madımak’ta değildi. 1994 tarihli Türküler Yanmaz albümünde (bu arada kızının da ismi Türkü’dür) o ağıdı anlatır.

4. Edip Akbayram’ın kendine has şarkı söyleme tarzı kulağımızda yer etse de, aynı tınıyı çıkarması zor olduğundan mıdır bilinmez, geçen haftaya kadar taklidine rast gelmemiştim. Bir dönem sosyal medyada “Çözeceğiz” videosuyla çokça paylaşılan komedyen Samet Karadeniz’in sesinden, çok başarılı bir Edip Akbayram stiliyle Bohemian Rhapsody dinlemek isterseniz aşağıya buyurun:

   @s.samet.karadeniz

   

   Samet Karadeniz on Instagram: "Bohemian Rhapsody
   ✍🏽: Queen / F…

5. Bohemian Rhapsody şarkısı ilk defa Queen grubunun dördüncü albümü olan 1975 tarihli A Night at the Opera’da yayınlandı. Albüm, ismini grubun çok sevdiği aynı adlı 1935 tarihli Marx Kardeşler filminden almıştı. Albüm yayınlandığında Groucho Marx henüz hayattaydı ve 1977’deki vefatının hemen öncesinde grubu Los Angeles’taki evinde ağırlamıştı.

   

📚 Okuduklarım

Her sayıda, okuduğum kitaplardan biri için Goodreads’e yazdığım incelemeyi paylaşıyorum.

İlber Ortaylı Seyahatnamesi

Öncelikle geçtiğimiz hafta kaybettiğimiz Prof. İlber Ortaylı'yı saygıyla yâd etmek istiyorum. Ülkemizin yetiştirdiği bu güzide aydını (bu cümleyi İlber Hoca kursa aydın yerine münevver derdi) yazdığı kitaplar, katıldığı yayınlar ve yetiştirdiği öğrenciler bünyesinde sevgiyle hatırlayacağız. Hocayı anmanın güzel bir yolu olarak, okuma seçkisine kıymet verdiğim değerli bir arkadaşımın hediye ettiği bu kitabını bir çırpıda bitirip paylaşmak istedim. İlber Ortaylı Seyahatnamesi, yazarın yıllar içinde çeşitli gazete ve mecmualarda yayınlanmış gezi yazılarının bir derlemesi niteliğinde. Yıllar önce Eski Dünya Seyahatnamesi'ni okuyup sevmiş bir okur olarak, bu kitabında da benzer tat aldım. Bu, Suriye'den başlayarak İran, Azerbaycan, Ukrayna, çok sayıda Balkan ülkesi, Avusturya-Macaristan, Akdeniz Avrupası, Baltık ve nihayetinde İskandinav ülkelerine kadar uzanan bir merak kitabı. Çok yönlü, çok bilgili insanlara has bir çeşitlilik ile anekdot üstüne anekdot, coğrafya, sosyoloji bilgileri alıyor ve tarihin farklı dönemlerine zıplamalar yaşıyorsunuz. Sonundaki uzunca bölümde ise, kendisi de bir dönem Topkapı Sarayı'nı müze müdürü olarak idare etmiş olan Ortaylı'nın dünyanın meşhur müzelerine bakışını okuyoruz. Otranto'dan Kahlenberg'e kadar tarih boyunca Türklerle karşılaşmanın Avrupalıların kolektif bilincine nasıl yansıdığını da bir miktar anlayabiliyorsunuz. Bence kitabın en duygusal kısımları, ailesinin göçmek zorunda kaldığı baba ocağı Kırım'ı ve kızına da isim olarak verdiği Tuna'yı anlattığı bölümler. Su gibi akan bu eseri tarihe merakı olan herkese rahatlıkla öneririm.

🎬 İzlediklerim

Her sayıda, izlediğim film veya dizilerden biri için yazdığım bir incelemeye yer veriyorum.

Punch-Drunk Love

Son otuz yılın en iyi yönetmenlerinden biri nihayet Oscar ödülüne kavuşmuşken kendisini filmografisinin en özgün işlerinden birisiyle hatırlamak istedim. Paul Thomas Anderson’ı Boogie Nights’tan başlayarak, Magnolia, There Will Be Blood, The Master, Phantom Thread ve son olarak One Battle After Another’la taçlanacak biçimde utangaç epik diyebileceğim bir film janrıyla özdeşleştirmek olası. Yani her açıdan görkemli, muhtemelen seyirciyi bir döneme götüren, gişe yapması da son derece olası ancak böyle bir derdi olmadığını hissettirecek kadar da havalı filmler. Punch-Drunk Love ise ne görkemli ne de bir dönem filmi, gişeye hitap etmiyor, havalı olacak bir tarafı da yok. Başrolündeki Adam Sandler’ın, filmin çekildiği 2002 yılına kadar henüz sulu zırtlaklıktan nasibini almamış bir filmi de bulunmuyor (sonradan ne kadar özel bir trajikomik oyunculuk vasfına sahip olduğunu Funny People, The Meyerowitz Stories ve Uncut Gems’de göstermişti). Anderson ise erken dönem romantik komedisine ustalık tozunu yine de serpmeyi bilmiş.

Adam Sandler’ın canlandırdığı başkarakter Barry yedi kız kardeşinin eleştiri yağmurunun eşliğinde geçirdiği hayatını, mavi takım elbisesini hiç üstünden çıkarmadan, yalnızlığının çaresini 900’lü hatlarda arayarak geçiren, pasiflikten medet uman bir genç adam. Puding kutuları biriktirerek uçuş mili kazanma hayali kurarken bir yandan da Emily Watson’ın canlandırdığı Lena’ya âşık oluyor. Barry’nin hikâyesi şu soruyu sorduruyor:“İnsan kendisini neyle tanımlar?”. Philip Seymour Hoffman’ın da yine hatırda kalacak bir kısa performans sergilediği film, yönetmenin özellikle hikâyeye hizmet eden cart renk kontrastları ve aşırı pozlama metoduyla Sandler’ı mütemadiyen gölgeler içinde göstermesiyle stilize bir tercih yaptığı, bu formülün de harika işlediği bir yapım. Punch-Drunk Love’ı iyimser finaliyle, farklı bir kendini iyi hisset filmi gibi okumak da olası. Şu sıralar Netflix ve MUBI’den izleyebilirsiniz. Öneririm.

Not: Herhalde çoğu insana göre en iyi filmi, başroldeki Daniel Day-Lewis’in de unutulmaz oyunuyla, There Will Be Blood’dır. Aşağıda paylaştığım aşırı komik Saturday Night Live skecinde Adam Driver’ı Day-Lewis’e benzer bir karakterde, oğluna kafayı takmış, hırslı bir petrol baronu rolünde, oğlunun kariyer günü etkinliği için kendi işini anlatırken izliyoruz.

✨ Kapatırken

Kendimce Düşünceler, sadık bir dost gibi, iki haftada bir pazar sabahları söz verdiği saat olan 09:00 sularında bülten formatında e-postalarınızdaki yerini alıyor. Size ilham vermesi, yukarıdaki gibi film ve kitap önerilerine erişebilmeniz için tek yapmanız gereken ücretsiz bir biçimde abone olmak.

Subscribe now

Keyif aldıysanız kalp simgesine (❤️) tıklayarak beğenilerinizi gönderebilir, bültenin hemen altına yorum ekleyebilirsiniz (💬). Paylaşmak isterseniz restack butonunu kullanarak (🔁) ve aşağıdaki butona tıklayarak Kendimce Düşünceler bültenini paylaşabilirsiniz.

Share

Görüşmek üzere, sevgiyle kalın 👋

Kendimce Düşünceler’in 55. sayısından herkese merhaba! Bazen engelleyemeyeceğimiz olaylarla karşılaşırız ve dünyamız gölgelenir. Bazen de yalnızca böyle bir karşılaşma yaşamak fikri bile bizi kaygılandırır. Bu kaygı bulutunun gölgesi çoğu zaman olayların kendisinden daha büyük olur. Her sayıda çimenlere uzanıp kaygı bulutlarını koyuna benzetiyor, dağılmaları için rüzgârları çağırıyorum. İki haftada bir çimenlere birlikte uzanmak, rüzgârlara birlikte seslenmek isterseniz Kendimce Düşünceler’e abone olmanız beni çok mutlu eder. Her zamanki gibi sevgi ve şans yanınızda olsun. 🍀

Yazılım dünyasında efsane midir bilinmez ama eğlenceli bir hikâye vardır. Tropikal meyvelerin yetiştirildiği bir çiftliğin sahibi, kendi süreçlerini yönetebilmek için özel bir yazılım sipariş eder. Ancak geliştirmekle yükümlü olan yazılımcı bir türlü işi teslim etmez. Çiftliğin sahibi çıkışır: “Nedir bu kepazeliğin sebebi?”. Yazılımcı cevap verir: “Beyefendi, ben bu tropikal meyvelerin hiçbirini daha önce yemedim ki”. Bunun üzerine çiftliğin sahibi “Bir kasa göndereyim,” der ve gerçekten de bir kasa tropikal meyveyi gönderir, yazılım da çabucak tamamlanır. Şimdi buradan işçi memnuniyeti ile iş teslim süresi arasında bir korelasyon da çıkarılabilir, üzerinde çalışılan alanda bilgi sahibi olmanın iş sonucuna olumlu etkisi de (neticede bu alanın bilgisi de papayalar ne kadar şekerlenir, hindistan cevizi neresinden delinip höpürdetilir gibi bir şeylerdir herhalde).

Ben bu hikâyeyi duyduğumda çok güldüm, çünkü aklıma bir başka sektörden benzer bir hikâyeyi getirdi. Vaktiyle bir gün bir plak şirketinin sahibi uzak bir akrabasının düğününe gider. Kalkmaya yakın, aynı masada bulundukları bir aile dostları masumca sorar, “Son zamanlarda ne tür plaklar gidiyor?”. Uzun uzadıya anlatmaya vakti, belli ki isteği de olmayan plak şirketi sahibi şöyle der: “Bir kasa göndereyim”.

Sen bize ne yap biliyor musun? Hepsinden azar azar. 😅

Tim Berners-Lee’nin World Wide Web kavramını ortaya atarken aklından geçenle, İnternetin şu an dönüştüğü küresel pazar yeri arasında dağlar kadar fark var. Sosyal medya dev bir reklam panosu gibi. Karşılaştığınız çoğu insan ya size bir şey satmaya çalışıyor ya da siz alıcı gözle bakıyorsunuz. Böyle bir ortamda gerçekten samimi etkileşimler kurmak oldukça güç. Davranışsal psikolog Dan Ariely “Predictibly Irrational” kitabında bunu piyasa normları ve sosyal normlar arasındaki bağıntı ile şöyle açıklıyor. Ailenizle yediğiniz bir yeni yıl yemeği sosyal normunuzdur. İçinde sevgi, aile bağı, karşılıksız yardım vardır. Bitirdikten sonra masadan kalkmadan önce 200 dolar çıkarıp “Yemek çok güzeldi, bunu al!” diyerek annenize para vermeye çalışırsanız buradaki ilişki artık piyasa normuna dönüşür. Piyasa normunda hizmet, bedel ve iş ilişkisi vardır. Bir başka örnek de aynı şekilde çarpıcı. Bir anaokulunda çocukları geç kalan ebeveynlere para cezası konur. Bunun üzerine geç kalmaların azalması beklenirken tam tersine artar. Çünkü daha önce sosyal norma göre “öğretmeni ve okulu zor durumda bırakıyorum” diye düşünen aileler artık piyasa normuna göre “geç kalmanın bedelini ödüyorum” diye düşünür.

Sosyal bir norm piyasa normuna son derece hızlı dönüşebilir; ama o noktadan sonra geri dönüş neredeyse imkansızdır.

Evet, tropikal meyve de yetiştirsek, müzik de yayınlasak (yani toprağı da işlesek, insan ruhunu da beslesek) piyasa normu bizi başı sıkıştığında “bir kasa göndereyim” diyen satıcı pozisyonuna sokuyor. O sebeple davranışlarımızı, piyasanın görünmez elini her şeyin üzerinde tutarak mı planlıyoruz ve genelgeçer anlatıyı mı besliyoruz, yoksa dünya için başka bir alternatif de bulunabilir mi, bunu biraz düşünelim. En azından iki ekmek bile satıyor olsak, bir tane de askıya asalım isterim.

Meyveyi birlikte yetiştirip yemeyi, müziği birlikte çalıp söylemeyi öneren Kendimce Düşünceler’i okuduğunuz için tekrar teşekkürler. Hadi başlayalım.

✍️ Blogumdan

Her sayıda blogumdan bir pasaj paylaşıyorum.

Onun Her Anı Heyecan Dolu

Güzel bakan gözleri güzeli görürdü. Aklından kim bilir neler geçerdi. Yavru kedi gibi ürkek yürürdü, adımları duyulmazdı. Her defası ayrı bir sürpriz, oysa aynı heyecandı. Uykusunda dünyayla pazarlık ederdi, o mutluyken az daha yavaş dönsün isterdi. Kelimeleri tane çilek gibi tatlı, itiraf etmek gerekir ki hitap edene afrodizyak, hitap etmeyene alerjik etkiliydi. Hem renkli hem de sade olabilirdi, gariptir bunu aynı anda da başarabilirdi. Onunla yaşam, bir Bogart/Bacall filmine benzerdi. Çekim vardı; mücadele, karizma vardı. Sonuçta güçlü bir anlaşma umudu oluşturan altruist ama adı konulmamış aşk vardı.

Film: To Have and Have Not (Howard Hawks, 1944)

💭 Beşli Çağrışım

Her sayıda beşli çağrışım isimli bir oyun oynuyoruz. Oyunun amacı, birbiriyle başlangıçta ilintisiz görünen iki kişi veya kavramı beş maddede buluşturmak. Bu sayıda Sadi-i Şirazi’den yola çıkarak Türkan Saylan’a ulaşıyoruz. Beşli çağrışım önerileriniz için abonelere açık olan sohbet bölümüne beklerim.

1. On üçüncü yüzyılın en önemli şairlerini listelemek istesek, Dante Alighieri, Emir Hüsrev, Yunus Emre ve Mevlânâ Celaleddin Rumi’nin yanına herhalde bir de kalın kabuklu nefis üzümleri ile meşhur Şiraz’da dünyaya gelen Sadi’yi eklememiz gerekir.

   

2. Sadi-i Şirazi’nin de içinde bulunduğu Farsçanın beş büyük şairinden diğerleri Şehname’siyle Firdevsi, Divan’ıyla Hafız, Rubaileriyle Hayyam ve Mesnevi’siyle Rumi’dir. Sadi’nin en önemli eserleri ise Bostan ve eşlikçisi Gülistan’dır.

3. Gülistan’ın içinde geçen Benîadem (Türkçe: Ademoğulları/İnsanlar) şiiri İsfahan işi bir halı üzerine altın harflerle işlenerek 2005 yılında kültürler arası diyalog kapsamında New York’taki Birleşmiş Milletler binasının giriş katına asılmıştır. Şiir şöyledir:

   İnsanlar birbirlerinin uzuvlarıdır,
   Tek cevherden yaratılmışlardır.
   Devran bir uzva dert verdiğinde,
   Diğer uzuvların huzuru kalmaz.
   Başkasının derdiyle gamlanmıyorsan,
   Sana insan demek yakışmaz.

4. Birleşmiş Milletler’in 2030 yılı için belirlediği 17 maddelik bir Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri listesi bulunuyor. Dünya tabii ki bu listenin çok gerisinde ancak hedeflerin her biri ayrı ayrı kıymetli. Beşinci maddesi olan Toplumsal Cinsiyet Eşitliği’ne dikkat çekmek istiyorum.

   

5. Toplumsal Cinsiyet Eşitliği’nin en önemli alt hedeflerinden biri tüm dünyada kız çocuklarının eğitimidir. Cüzzamın kökünün kurutulmasına hayatını vakfetmesinin yanı sıra, dünya çapında BM örnek proje ödülünü kazanan Kardelenler projesiyle on binlerce kız çocuğunun okula gitmesine de önayak olan, 2009’da kaybettiğimiz Dr. Türkan Saylan’ı da sevgiyle anmak isterim. Bu vesileyle tüm kadınların 8 Mart Dünya Emekçi Kadınlar Günü’nü saygıyla kutluyorum.

   

📚 Okuduklarım

Her sayıda, okuduğum kitaplardan biri için Goodreads’e yazdığım incelemeyi paylaşıyorum.

Şarkı Hikâyeleri

Müzik yazarı Yavuz Hakan Tok’un bu derlemesini, yıllar önce evde, Milliyet Yayınları’nın mor kapaklı meşhur 5000 Film kitabını karıştırırken aldığım tada benzer bir lezzetle bitirdim. Yazar 1960’lardan başlayarak yıl yıl seçilmiş birer Türkçe şarkıyı, 1990’ların ortalarına kadar getirmiş. Şarkıları anlatırken bestecilerden, söz yazarlarından, prodüktörlerden, vokalistlerden ve tabii ki solistlerden bahsetmeyi ihmal etmiyor. En bilinen sanatçılar, şarkılar için bile beklenmedik anekdotlar öğrenmek; bazı eserleri anımsamak hoşuma gitti. Okurken ne kadar fazla sayıda eserin yabancı şarkılara söz yazılarak oluştuğunu hatırladım, bilmediğim yenilerini de öğrendim. Yani kitabın içinde açıkçası ezoterik bir yan yok, hatırı sayılır bir kısmı ortada ancak dağınık olan bilgilerden oluşuyor; yine de büyük çoğunluğu sosyal medyanın bir yerlerine dağılmış olan bu bilgilerin böyle derli toplu antolojilere geçmesini değerli buluyorum. En sevdiklerim Rüçhan Çamay’ın kızı olan Melike Demirağ’ın Arkadaş şarkısını seslendirme hikâyesi, Melih Kibar, Erol Evgin, Çiğdem Talu ortaklığının oluşma hikâyesi, tabii bir de Tanju Okan’ın sesinden dinlediğimiz, ülkemizin ilk kadın söz yazarı olan Fikret Şeneş’in güftesiyle İki Yabancı’nın Strangers in the Night’tan devşirilme öyküsü oldu. Kitap bir anda bıçak gibi kesiliyor, dolayısıyla devamı da olan bir proje olduğunu düşündürüyor. Müziği, özellikle Türkçe sözlü müzik tarihini sevenlere öneririm.

🎬 İzlediklerim

Her sayıda, izlediğim film veya dizilerden biri için yazdığım bir incelemeye yer veriyorum.

Thelma

Alexander Payne’in 2013 tarihli siyah beyaz filmi Nebraska’yı seyredenler başroldeki Bruce Dern’in biraz aksi biraz da ağzı bozuk eşi Kate rolünde yer alan June Squibb’i hatırlayacaktır. Gençliğinden beri tiyatro oyunculuğu yapan Squibb 1929 doğumlu bir oyuncu, 61 yaşında ilk defa bir filmde yer aldı, Nebraska ile yardımcı kadın oyuncu dalında Oscar adayı olduğunda ise 84 yaşındaydı ve o yaşta, görece tanınmamış bir oyuncudan çıkan böyle beklenmedik bir performansın o dönem bayağı sükse yarattığını hatırlıyorum. “Hayatta hiçbir şey için geç değil,” cümlesinin canlı örneği olan June, ilk başrolünü 2024 tarihli filmimiz olan Thelma’da, 95 yaşındayken buldu ve filmin türüne aksiyon-macera desek yanlış olmaz. 😊 Torununu taklit eden bir çete tarafından telefonda dolandırıldıktan sonra parasının peşine düşmek için tüm bağlantılarını kullanan Thelma’nın hikâyesi birçok sürprizle ilerliyor. Filmin final jeneriğinden sonra yönetmenin kendi büyükannesinin gerçek bir videosunu da gördüğümüz üzere, birinci elden tecrübeyle yazılmış, son derece içten bir senaryo bu. Squibb’in karizmasıyla sürüklediği bu şaşırtıcı filmi Prime Video’dan izleyebilirsiniz.

✨ Kapatırken

Kendimce Düşünceler, sadık bir dost gibi, iki haftada bir pazar sabahları söz verdiği saat olan 09:00 sularında bülten formatında e-postalarınızdaki yerini alıyor. Size ilham vermesi, yukarıdaki gibi film ve kitap önerilerine erişebilmeniz için tek yapmanız gereken ücretsiz bir biçimde abone olmak.

Subscribe now

Keyif aldıysanız kalp simgesine (❤️) tıklayarak beğenilerinizi gönderebilir, bültenin hemen altına yorum ekleyebilirsiniz (💬). Paylaşmak isterseniz restack butonunu kullanarak (🔁) ve aşağıdaki butona tıklayarak Kendimce Düşünceler bültenini paylaşabilirsiniz.

Share

Görüşmek üzere, sevgiyle kalın 👋

Kendimce Düşünceler’in 54. sayısından herkese merhaba! Hepimizin rengârenk çiçeklerimizi yetiştirmek istediğimiz bahçelerimiz var. Bazen tohum atmayı, sulamayı, çapalamayı unutsak da, sonunda ürün verdiği o an bize iyi geliyor. Her sayıda kendi bahçemden topladığım ekinler için bir sergi kuruyorum. İki haftada bir bu sergiyi ziyaret etmek, bahçemin rengârenk çiçeklerinden siz de birer gonca almak isterseniz Kendimce Düşünceler’e abone olmanız beni çok mutlu eder. Her zamanki gibi sevgi ve şans yanınızda olsun. 🍀

Ata Demirer’in hem senaryosunu yazdığı hem de başrol oynadığı 2010 tarihli Eyvah Eyvah filminde beni her izlediğimde güldüren bir sahne var. Kendi halinde bir sahil kasabası olan Geyikli’den, hiç görmediği babasını aramak için İstanbul’a gelen Hüseyin Badem, tanışıp arkadaş olduğu şarkıcı Firüzan’la birlikte babasının izini sürmek üzere bir emlakçı bürosuna girer. Ancak emlakçının arazi mafyası tarafından yaralanmasına da istemeden şahitlik ederler. İki kafadar can havliyle görme engelli taklidi yapmaya başlarlar ve pozlarını hiç bozmadan bir alt kattaki sokak kapısına kadar giderler. Ancak Hüseyin son anda dönüp geriye bakar ve foyaları meydana çıktığı için büyük bir tehlike atlatırlar (tekrar izlemek isteyenler için sahne burada). Geriye baktığı için kaderin cezalandırdığı mitolojide de bir karakter var. Gelin beraber hatırlayalım.

Trakyalı kahin ve ozan Orfe (Orpheus), bir yılan sokması sonucu hayatını kaybedip yeraltı dünyasına giden sevgilisi Evridiki’yi (Eurydice) kurtarmak için peşine düşer. Lirinin müziğiyle Hades ve Persefoni’yi ağlatarak sevgilisinin tekrar dünyaya dönmesi için izni koparır. Tanrıların tek şartı Orfe’nin önden yürümesi ve yeryüzüne çıkana dek hiç geriye dönüp bakmamasıdır. Ancak kendisi güneşi gördüğü anda Evridiki’nin peşinde yürüdüğünden emin olmak isteyen Orfe bu şartı unutarak geriye bakar ve sevgilisini ikinci defa kaybeder. Joseph Campbell’a göre Orfe’nin ihlâl ettiği şey mitolojilerde bakma tabusu olarak geçen bir irade testidir. Peki geriye dönüp bakmanın bu tabu dışında ne sakıncası vardır?

Proje yönetiminde de sıklıkla başvurulan bir uygulama olan retrospektifin birebir karşılığı geriye bakıştır. Bunu özel hayatımızda da sıklıkla yaparız. Gece yatağa uzandığınız ve günün, geçtiğimiz dönemin, hatta bazen hayatınızın muhasebesini yaptığınız zamanları düşünün. Bu muhasebelerimizin başrolünde genellikle hatalarımız, yapamadıklarımız, söyleyemediklerimiz, yenilgilerimiz, hayal kırıklıklarımız olur. “Neden?” diye sorarız. Şimdiki zamandayken anlam arayışının olmazsa olmazı olan “neden” sorusu, geçmişe yöneltildiğinde yapısı itibarıyla yargılayıcıdır. Geriye bakmak bizi kötü hissettirir. Lâzım olmayan negatif duyguları depreştirir ve bugünümüze de yansır. “Ne yapalım Utku Cevre, geçmişten hiç mi ders almayalım, vurdumduymaz kör ayvaz mı olalım?” diye bağırdığınızı duyar gibiyim (Evet tam olarak bu kelimelerle, hep bir ağızdan ve senkronize bir biçimde).

Orantısız retrospektif yerine uygulayabileceğimiz iki yöntem var. İlki Nasreddin Hoca’nın testi kırılmadan hikâyesi gibi, pre-mortem denilen biçimde (post-mortem’in tersi) olayların istediğimiz gibi gelişmediği senaryoları potansiyel sonuçlardan geriye doğru sarmak. Yani aslında gelecekten bugüne retrospektif yapmak. Bir nevi geleceği görmeye çalışmak. Örneğin bir ilişkiye başlarken, bir yıl sonra bittiği senaryoda neden bitmiş olabileceğini düşünmek. İkincisi ise inisiyatik ölüm (veya ölümün inisiyasyonu) denilen yöntem ile geçmişteki hataları yapan düşünce biçimi, bakış açısı ya da kimlikle vedalaşmak. “Her saniye, her olasılıkla değişen ben, acaba geçmişimdeki hataları yapan eski ben miyim? Hâlâ eski ben olmak istiyor muyum?” sorularını sorabilmek. Buna göre Orfe’nin hatası geriye bakmaktan ziyade eski benini bırakamamak, ölmeden önce ölememek. Hüseyin Badem’in başını derde sokan da esasında geriye bakmak değil, geleceğin hayaletlerini geçmişte aramak oluyor. Kendi tecrübem de hayatta en büyük tuzaklardan birinin eski bende kalmak, değişememek olduğunu gösteriyor.

Şimdiyi seven Kendimce Düşünceler’i okuduğunuz için tekrar teşekkürler. Hadi başlayalım.

Blogumdan

Her sayıda blogumdan bir pasaj paylaşıyorum. Bu da bir küçürek öykü.

Namibya’nın Vahşi Atları

“Ormanın içinde ehlileştirilmemiş iki at gördük. Biri doru, diğeri kırçıldı. Herhangi bir itici güç olmadan koşuyor, koşuyorlardı. Başımız döndü. O an anladım ki, biz bu adaya kısılmış değildik. Heves edene dünya dar geliyordu. Atlar kara kıtadaki kardeşlerine koşuyordu. Biz başka alemlerdeki kardeşlere koşuyorduk.”

Beşli Çağrışım

Her sayıda beşli çağrışım isimli bir oyun oynuyoruz. Oyunun amacı, birbiriyle başlangıçta ilintisiz görünen iki kişi veya kavramı beş maddede buluşturmak. Bu sayıda Robert Duvall’dan yola çıkarak Luke Skywalker’a ulaşıyoruz. Beşli çağrışım önerileriniz için abonelere açık olan sohbet bölümüne beklerim.

1. Usta oyuncu Robert Duvall geçtiğimiz hafta 95 yaşında aramızdan ayrıldı. Eşinin tanımıyla “evinde, huzur içinde, sevgi ve teselli ile çevrili olarak” ışıklara yürümesi sevenlerinin gözlerini bulutlandırmıştır elbet.

2. Duvall’ı Francis Ford Coppola’nın The Godfather ve The Godfather Part II filmlerinde Corleone ailesinin evlatlığı ve consigliere’si, diğer bir deyişle ailenin başdanışmanı ve avukatı, Tom Hagen olarak hatırlayabilirsiniz. Aktörün 1983 yılında Tender Mercies filmindeki rolüyle layık görüldüğü Oscar ödülüne ayrıca altı defa daha aday olduğunu da belirtelim.

   

3. Ancak bence Duvall’ın en orijinal rolü, Francis Ford Coppola’nın bir başka unutulmaz filmi olan Apocalypse Now’daki Yarbay Kilgore rolüdür. Kilgore kısıtlı ekran süresine rağmen, “I love the smell of napalm in the morning. / Sabahları napalm kokusuna bayılırım.” repliği ile hatırlayabileceğiniz, Ride of the Valkyries çalarak sahili bombalatan, filmde Marlon Brando’nun canlandırdığı Colonel Kurtz’la aşık atabilecek bir delidir.

4. Vietnam filmleri alt türünün şahikası sayılacak olan Apocalypse Now’ın yapay zekâ sayesinde Harry Potter dünyası ile buluştuğu bir versiyonu var. Kulağa şaşırtıcı gelse de sizleri, 1970’lerin klasik rock stilinde yapılmış şarkısı, Kamboçya’da kendine bir krallık kurmuş olan Voldemort’u ve Vietnam köylüsü olarak yer alan Dobby’si ile benim diyen Potterhead’i1 mest edecek bu klibi izlemeye davet ediyorum.

5. Yazarı doğrudan kabul etmese de Harry Potter’ın esin kaynakları arasında Ursula LeGuin’in Yerdeniz kitaplarından Ged, Kral Arthur efsanesi, hatta Shakespeare’in Hamlet’i bile var. Bence karakter olarak en bariz benzerlik ise Star Wars filmlerinden Luke Skywalker. Büyücülerin (Jedi’ları böyle nitelendirmek mümkün) elinde yetişip sonsuz potansiyelini yakalayan yetim dahi figürlerinin en iyisi halen Luke.

   

Okuduklarım

Her sayıda, okuduğum kitaplardan biri için Goodreads’e yazdığım incelemeyi paylaşıyorum.

Biçem Alıştırmaları

Fransız yazar Raymond Queneau bu en meşhur eserinde, basit bir metnin 99 ayrı stil ile nasıl yeniden yazılabileceğini göstermiştir. Anlatıcı her seferinde S otobüs hattında tuhaf şapkalı bir gencin bir başka yolcuyla tartışmasını gördüğünden bahseder ve 2 saat sonra aynı kişinin Saint-Lazare garında bir başkasından düğme dikimi tavsiyesi aldığına şahit olur. Queneau’nun tarzı mizaha çok yakın olmakla beraber, bu kitabı yazmasının esbabımucibesi2, emir şeklinde farklı biçimleri denetmesidir. Yani bunun içinde şive de var, kuş dili de, kapak arkası yazısı da, taraf tutmak da. Biçem Alıştırmaları bu bakımdan okunması zor bir kitap. Ancak yazar adayı biri için, yakınında bir defter bulundurup yazı temrini için meydan okumalar alabileceği bir başvuru kitabı olarak çok faydalı, geliştirici. Çevirmen Armağan Ekici için de bir not, kitabın doğası itibariyle bence yarısı çeviriden ziyade yeniden yazma. Elinden geleni yapmış, ellerine sağlık. Niş bir eser olduğu için herkese önermem, ilgilisine öneririm.

İzlediklerim

Her sayıda, izlediğim film veya dizilerden biri için yazdığım bir incelemeye yer veriyorum.

İlk ve Son

İyi yazılmış Türkçe işleri izlemek bir başka oluyor. Şu sıralar kopan Masumiyet Müzesi fırtınasının gölgesinde, üçüncü sezonu sessiz sedasız süren antoloji dizisi İlk ve Son’u tam da böyle iyi yazılmış bir iş olarak örnekleyebilirim. Her sezonunda, bir kadın ve bir erkeğin, karşılaşma, âşık olma, evlenme ve çocuk sahibi olma, nihayetinde de ayrı düşme hikâyesini, on yıllık bir periyoda yayarak anlatıyor (Dilimizde on yıl için özel bir sözcük olmaması ne tuhaf). Bunu yaparken de, her seferinde birer sene olmak üzere zamansal olarak ilişkinin ilk evresinden ileriye ve son evresinden geriye doğru yıl yıl gidiyor. Dizinin isminin buradan geldiğini de anlamışsınızdır. Bu özel yapımın başarısında senaryonun yanı sıra başrol oyuncularının da büyük katkısı var. 2021’de yayınlanan ilk sezonunda Özge Özpirinçci ve özellikle Salih Bademci’nin oyunu bir harika. 2024 tarihli ikinci sezonunda Hazal Subaşı ve Ulaş Tuna Aştepe başrolleri alırken, 2026 tarihli üçüncü sezonda Timuçin Esen ve Bergüzar Korel yine keyifle izletiyor. Sinema tarihinin benzer tada sahip çift dramalarından Who’s Afraid of Virginia Woolf, Scenes from a Marriage, Before Midnight ve Blue Valentine’ı her hâliyle andırıyor. Yani bu filmlerden birini seviyorsanız koşun ve diziyi HBO Max’tan izleyin derim. Önerilir.

Kapatırken

Kendimce Düşünceler, sadık bir dost gibi, iki haftada bir pazar sabahları söz verdiği saat olan 09:00 sularında bülten formatında e-postalarınızdaki yerini alıyor. Size ilham vermesi, yukarıdaki gibi film ve kitap önerilerine erişebilmeniz için tek yapmanız gereken ücretsiz bir biçimde abone olmak.

Subscribe now

Keyif aldıysanız kalp simgesine (❤️) tıklayarak beğenilerinizi gönderebilir, bültenin hemen altına yorum ekleyebilirsiniz (💬). Paylaşmak isterseniz restack butonunu kullanarak (🔁) ve aşağıdaki butona tıklayarak Kendimce Düşünceler bültenini paylaşabilirsiniz.

Share

Görüşmek üzere, sevgiyle kalın 👋

Kendimce Düşünceler’in 53. sayısından herkese merhaba! Bilginin her yerde olduğu, gerçek duygu ve orijinal düşüncelerin ise sahne bulmakta zorlandığı bir çağda yaşıyoruz. Duygulardan çok dirençler, düşüncelerden çok safsatalar revaçta. Her sayıda, bilgiyle yoğrulmuş düşünceleri kelime baharatıyla pişirerek duygu kaplarında servis ediyorum. İki haftada bir pişen bu yemekte tuzunuz olsun isterseniz abone olmanız beni çok mutlu eder. Her zamanki gibi sevgi ve şans yanınızda olsun. 🍀

Atletizmde 100, 200 ve 400 metre koşularına sprint denir. Çevik proje yönetimi metodolojisine de devşirilen bu sözcük, temelde kısa mesafeyi hızlı koşmak anlamına gelir. Peki Olimpiyatlar ve Dünya Atletizm Şampiyonaları tarihinin en başarılı sprinteri kimdir? Az çok olimpiyat haberi izlemiş birisi buna herhalde Usain Bolt der. Lakabıyla anmak gerekirse Lightning Bolt (ing. yıldırım) 100, 200 ve 4x100 metrede kolay kolay kırılamayacak gibi görünen dünya rekorlarının sahibi olarak akla gelen en doğal aday olsa da, GOAT (tüm zamanların en iyisi) yarışında masada bir kişi daha var. Kadınlar ve erkekler fark etmeksizin tüm zamanların en çok altın madalya kazanan atleti olan, 200, 400, 4x100 (dünya rekorunun da sahibi) ve 4x400 metrede yarışmış, 2004’ten 2021’e kadar tam 5 olimpiyatta madalya kürsüsüne çıkmış olan Allyson Felix, GOAT yarışının diğer en doğal adayıdır. 2018’deki hamileliğinde, kızı Camryn’i zorunlu sezaryen ile 32 haftalık prematüre dünyaya getirdikten sonra, 2019’da ilk defa koşulan kadın-erkek karışık 4x100 metre yarışında altın madalya alması başlı başına bir geri dönüş hikâyesidir. Siyahi annelerin hastanelerde yaşadığı kötü muameleye dikkat çekmek için Amerikan Kongresi’nde ifade vermesiyle, hamile kalan atletlere yapılan ayrımcılığa dikkat çekmek için dünyanın en büyük ayakkabı firmalarından birini karşısına alabilmesiyle de her anlamda saygıyı hak eden bir devdir Felix.

Ancak ben şimdi size tarihin en iyisini değil, en çok isteyenini anlatacağım.

Aşağıdaki fotoğraf 2016 Rio olimpiyatları kadınlar 400 metre finalinden. 4 numaralı parkurda kılpayı ikinci olan atlet yukarıda genişçe bahsettiğim Allyson Felix. 7 numaralı kulvarda ise yarışı yatay olarak tamamlayan bir atlet var. İsmi Shaunae Miller. Atletizm kuralları dahilinde bitiş çizgisine dalmak (diving) serbest. Pek çok atletin çizgiyi önce geçmek için son anda başını ileri attığı görürsünüz. Ancak sprinterler genellikle büyük sakatlanma riskinden ötürü, Miller’ın yaptığı gibi çizgiye doğru yatay zıplamazlar. Felix bile gümüş madalyaya üzülmesine rağmen “ben asla dalmazdım,” demiştir. İzlemek isteyenler için videosu da burada.

Hayatta da çoğumuz bir şeyi, bir hedefi, bir sonucu, bir başarıyı istediğimizden bahsederiz. Ancak pek azımız bunu yaparken yerlere kapaklanmayı, kahkaha konusu olmayı veya en basit haliyle sevimli görünmemeyi göze alırız. Adil bir takas mı, ne dersiniz? (Tabii ki davranışlarımızın sonuçları ahlak ve vicdana sığmıyorsa o zaman çok istemenin sınırlarını da aşmışız, kim olduğumuzu unutmaya, şahsiyetimizi kaybetmeye yaklaşmışız demektir. Eşkıya filminde arkadaşına ihanet etmesinin nedenini aşık olmasına bağlayan Berfo karakteri gibi, bir ömrü vicdanımızın protestosuyla geçirmek de var. Burada paranteze elveda diyelim.)

Bahamalı atlet Shaunae Miller sadece çizgilere zıplayan değil, branşında gerçekten başarılı bir sprinter olsa gerek ki, 2020 Tokyo Olimpiyatları’nda da 400 metre altın madalyasını kimselere bırakmadı. Sakatlanmasaydı belki 2024’te de kazanacaktı. Bu arada 2023’te oğlu Maicel Uibo Jr.’ı kucağına aldığını da belirtmeden geçmeyeyim. Acaba hastalığıyla, uykusuzluğuyla, doydu mu, tuvaletini yaptı mı, yeterince büyüdü mü, başına bir şey geldi mi, iyi bir anne-baba mıyım endişeleriyle bir nevi fedakarlık kokteyli olan çocuk büyütme sprinti de (sprint diyorum çünkü çok hızlı büyüyorlar) bir olimpiyat altını kadar olmasa da, madalyayı hak eder mi? 😊

Başarının tanımını hayatın her yönünde arayan Kendimce Düşünceler’i okuduğunuz için tekrar teşekkürler. Hadi başlayalım.

Blogumdan

Her sayıda blogumdan bir pasaj paylaşıyorum.

Denklemi Sağlayın

Saate bakıyorum. Onu gösteriyor. Parmağa değil, işaret ettiği şeye bakacaksın akıllı! Dönüyorum, geç kaldım, artık orada yok. Zamanla yarışmak bu olsa gerek.

Apartmanların arasında kendiliğinden oluşmuş dar bir sokak. Sokakta avare dolaşan iki kişi. Kişilerin erkek çocukluğu; sesleri yuvarlak ve kararsız. Dışarıda onların değer yargılarına göre şekillenmiş bir dünya. Öyle köşelidir ki bu dünya, kurnaz bir yargıç Galileo Galilei'ye engizisyonun ellerinde Stockholm sendromu yaşatabilir. Sonra her yer grileşir. Köpeklerde de renk körlüğü ergenlikten sonra mı başlıyor?

Beşli Çağrışım

Her sayıda beşli çağrışım isimli bir oyun oynuyoruz. Oyunun amacı, birbiriyle başlangıçta ilintisiz görünen iki kişi veya kavramı beş maddede buluşturmak. Bu sayıda Karayipler’den yola çıkarak Maraş’a ulaşıyoruz. Beşli çağrışım önerileriniz için abonelere açık olan sohbet bölümüne beklerim.

1. Karayipler, Disney eğlence parkı olarak başlayan, daha sonra ise epik film serisine dönüşen Karayip Korsanları ile bilinse de, esasında yedi binden fazla adadan ve on üç egemen devletten oluşan önemli bir dünya bölgesi.

   

2. Karayiplerin en büyük üçüncü ülkesi olan Haiti’yi en çok, 2010’da yaşadığı ve üç yüz binden fazla insanın ölümüyle sonuçlanan deprem felaketiyle hatırlıyoruz. 1804’te Fransa’dan koparak bağımsızlığını kazanan ülke, 1915’te bu defa Woodrow Wilson başkanlığındaki ABD tarafından işgal edilse de, 1934’te ikinci defa bağımsızlığını ilan etmişti.

3. Yaklaşık 400 yıllık esaretten sonra elde ettikleri bağımsızlığı, paralarının üstüne, Fransız İhtilali’nden sonra Fransa’nın da ulusal mottosu olan liberté, égalité, fraternité (özgürlük, eşitlik, kardeşlik) sözcüklerini basarak kutlayan Haitililerin Wilson’un self-determination politikası altında işgale uğraması da hem ironik hem de trajik.

   

4. Fransa bayrağındaki renkler üzerinden bu ulusal mottodaki kavramları sinemaya uyarlayan Polonyalı usta yönetmen Krzysztof Kieślowski’nin Üç Renk üçlemesini anmadan geçmeyelim. Üçlemenin görece en popüler filmi olan Mavi’nin başrolünde Juliette Binoche’un kahvenin yanında dondurma ısmarladığı ve dışarıdan gelen flüt melodisini dinlediği meşhur sahneyi aşağıda paylaşıyorum.

5. Dondurma denince akla tabii ki Maraş gelir. Maraşlı Osman Ağa’nın, bölgesine göre değişen isimleriyle kar helvası / bici bici / karsambaç tatlısına salep ekleyerek ürettiği, orijinal adıyla “salepli karsambaç” bugün coğrafi işarete aday olan Maraş Dondurması’na evrildi. Maraş’ı keşke hep dondurmasıyla ansak, ancak bundan 3 yıl önce 6 Şubat 2023’te, tıpkı Haiti’nin 2010’da yaşadığı gibi ülkemiz de Pazarcık ve Elbistan merkezli üst üste iki büyük deprem felaketiyle sarsıldı ve etkilenen Maraş, Hatay ve Adıyaman illerimizde başta olmak üzere, resmi rakamlara göre 53 binden fazla yurttaşımızı yitirdik. Depremde hayata gözlerini yumanları rahmetle anarken, yakınlarını kaybedenlere baş sağlığı, bölge halkı başta olmak üzere tüm ulusumuza tekrar geçmiş olsun demek istiyorum.

   

Okuduklarım

Her sayıda, okuduğum kitaplardan biri için Goodreads’e yazdığım incelemeyi paylaşıyorum.

Çıplak Ceset

Daha önce “Genç Yazarlar İçin Hikâye Anlatıcılığı Kılavuzu” isimli, yazarlık eğitimi türündeki kurgu dışı kitabını okuduğum ve dilini samimi bulduğum yazar Celil Oker 2019 yılında aramızdan ayrıldı, ancak geride Türkçe polisiye edebiyat için önemli dedektiflerden birini bıraktı: Remzi Ünal. Emekli bir pilot olan Remzi Ünal, adeta bir kara filmden çıkmış serinlik düzeyiyle edebiyatımızın diğer bilindik dedektiflerinden, söz gelimi Ahmet Ümit’in Başkomiser Nevzat’ından ayrılıyor. Remzi Ünal, boş zamanlarında bilgisayarında Flight Simulator oynayan, buzluktaki pizzasını mikrodalgada ısıtan, kendini savunmak için ileri yaşında başladığı (pek de uzman olmadığı) aikidoya güvenen, ayakları yere basan, son derece hayatın içinden bir karakter. İlkelerinin yanında küçük hesapları da var, konforlarının yanında korkuları da. Başkarakteri olduğu sekiz Celil Oker polisiyesi de, öncelikle isminden başlayarak ucuz romanlara benziyor. Ancak türün sevenleri için lafı dolandırmamasıyla, iyi sakladığı finaliyle, akıp giden anlatımıyla okunması arzu edilecek bir dizi. Serinin bu ilk kitabı, milenyumun eşiğinde, Boğaziçi Üniversitesi ekseninde geçiyor. O yılları nostaljiyle ananları da gülümsetiyor. Polisiye sevenlere rahatlıkla öneriyorum.

İzlediklerim

Her sayıda, izlediğim film veya dizilerden biri için yazdığım bir incelemeye yer veriyorum.

Field of Dreams

Iowa’lı bir çiftçi olan Ray Kinsella bir gün mısır tarlasındayken, ona bir beyzbol sahası inşa etmesini, eğer inşa ederse “o”nun geleceğini söyleyen bir ses işitir. Tarlasının bir kısmını iptal edip sahayı inşa ettiğinde, o yıl final maçlarında şike yaptıkları gerekçesiyle spordan men edilen 1919 Chicago White Sox beyzbol takımının, takım kaptanı “Pabuçsuz” Joe Jackson başta olmak üzere, sekiz oyuncuyla birden sahaya geldiğini görür. Hikâye bundan sonra dallanıp budaklanıyor tabii. 1982 tarihli aynı adlı romandan uyarlanan Field of Dreams (Düşler Tarlası), ilk defa yıllar önce video oynatıcımızdan izlediğim, sinema tarihinin en büyüleyici deneyimlerinden biri.

Sene 1989, başroldeki Kevin Costner’ın kariyer zirvesi Dances with the Wolves’tan bir yıl önce. Ray Kinsella karakterinin arayıp bulduğu inzivaya çekilmiş yazar Terence Mann rolünde (filmin uyarlandığı kitapta bu yazar J.D. Salinger’dır) Darth Vader’ın davudi sesi James Earl Jones, bu inançlı şüpheciye (oksimoron alarmı) ince ince hayat veriyor. Joe Jackson rolünde kariyerinin başlarındaki Ray Liotta çok iyi. Eski beyzbolcu ihtiyar doktor rolünde, kariyerinin sonlarında, efsanevi Burt Lancaster dalyan gibi heybetli.

Field of Dreams ilginç bir biçimde kadere de ikinci şanslara da yürekten inanan bir film. Durduğu nokta, babalar ve oğullar hakkında bir Salinger öyküsünü fanteziyle bütünleştirdiğinizde elde edeceğiniz nokta. Klasik Amerikan yazınının, doğayı ve duyguları bütünlüklü bir biçimde uzun uzun tasvir etme niteliği, filmin uyarlandığı kitapta da şaşmamış olsa gerek. Bu film, vaktiyle söylenmemiş, söylenememiş sevgi sözcüklerinin, birlikte geçirilememiş zamanın, hiç unutulmamış bir güzel güne ait hatıranın, tepilmiş fırsatların hayaletlerinin, belki doğuştan alın yazında olan o ulvi yola gitmek için bilerek tercih etmediklerinin filmi. İşittiğin doğruyu inkar etmemenin cesareti, inançla desteklemenin ve coşkuyla sevmenin filmi. Apple TV’den kiralayarak izleyebilirsiniz. Öneririm.

Kapatırken

Kendimce Düşünceler, sadık bir dost gibi, iki haftada bir pazar sabahları söz verdiği saat olan 09:00 sularında bülten formatında e-postalarınızdaki yerini alıyor. Size ilham vermesi, yukarıdaki gibi film ve kitap önerilerine erişebilmeniz için tek yapmanız gereken ücretsiz bir biçimde abone olmak.

Subscribe now

Keyif aldıysanız kalp simgesine (❤️) tıklayarak beğenilerinizi gönderebilir, bültenin hemen altına yorum ekleyebilirsiniz (💬). Paylaşmak isterseniz restack butonunu kullanarak (🔁) ve aşağıdaki butona tıklayarak Kendimce Düşünceler bültenini paylaşabilirsiniz.

Share

Görüşmek üzere, sevgiyle kalın 👋

Kendimce Düşünceler’in 52. sayısından herkese merhaba! Yaşamımız boyunca bazı kapıları açar, bazılarını da kaparız. Zaman zaman öyle kapılar olur ki içeri adımımızı atmaya çekiniriz. Her sayıda eşikleri geçebilmemiz için düşünceler derliyorum. İki haftada bir zihinlerimizi birleştirmek, eşikleri birlikte geçmek isterseniz abone olmanız beni çok mutlu eder. Her zamanki gibi sevgi ve şans yanınızda olsun. 🍀

2001 tarihli Serendipity filminde başkarakterler Sara ve Jonathan (Kate Beckinsale ve John Cusack) aşk hikâyelerini kaderin ellerine bırakırlar. Sara telefon numarasını, Gabriel Garcia Marquez’in Kolera Günlerinde Aşk kitabının içine yazar. Jonathan ise bir banknotun üstüne. “Kısmet olacaksa olur,” fikriyle hem kitabı hem de parayı New York şehrinde dolaşıma sokar, sonra da rüzgârda uçuşan yapraklar gibi yıllarca oradan oraya savrulurlar. Tesadüf eder mi?

Serendipity kelimesi, Serendip’in Üç Prensi isimli masaldan türetilmiştir (Serendip, Sri Lanka’nın eski isimlerinden biri. Bu masal da polisiye türünün atası sayılır). Bence en güzel çevirisi “Anlamlı Rastlantı”. İlk bakışta bu da bir oksimoron gibi duruyor esasında. Tesadüflerin anlamı olabilir mi? Filmde Jonathan on yıl boyunca her gördüğü kitapçıda bıkıp usanmadan Kolera Günlerinde Aşk’ın, içinde Sara’nın telefon numarası olan cildini arar. Tam da o romanın başkarakteri Florentino Ariza’nın sevdiği kadına ulaşmak için yarım yüzyıl beklemesi gibi. Şimdi bu sabırlı arayışların sonucunda olmayacakların olmasının tesadüfler dışında bir anlamı yok mudur?

Marcus Aurelius’u hiçbir yerden duymadıysanız bile Gladyatör filminin kötü adamı Commodus’un bilge babası olarak hatırlarsınız. Roma İmparatorluğu’nun en uzun süreli barış dönemi olan Pax Romana’nın son imparatoru olan Aurelius, aynı zamanda Kendimce Düşünceler’in harf oyunuyla adını miras aldığı “Kendime Düşünceler” isimli Stoacı felsefi eserin de yazarıdır. Orada şöyle diyor:

Yazgının sana ayırdıklarını hoş gör; alın yazısının sana arkadaş olarak verdiği insanlara gelince, sev onları, hem de olanca gücünle.

Tanıdığımız bir Marcus Aurelius daha var. O da Türk vatandaşlığına geçtikten sonra adını Mehmet olarak değiştiren Brezilyalı orta saha Marco Aurelio. A Milli Futbol Takımı için ilk devşirildiği dönem tartışmaların odağı olan Mehmet, üçüncü olduğumuz 2008 Avrupa Futbol Şampiyonası’nda takımın değişmez bir parçasına dönüşmüştü. Kaderin karşısına çıkardığı arkadaşları sevmişti. Peki onu takımda tutan şey ismindeki değişiklik miydi, yoksa anlam arayışında gösterdiği sebat mı?

Hayat sizi her zaman adınızla çağırmaz, bazen sizi Marco’yken Mehmet yapar. Bazen gönlünüzden çıkmayacak biriyle karşılaştırır, harekete geçmezseniz burnunuzun ucuna kadar getirir ama gizler. Bazense tek yapmanız gereken şey beklemektir, sabırla beklemek. Hayatın küçük şiirselliklerini fark etmek, uygun düşen anlamları görmek için doğru durmak, her şeye rağmen kendin olmaya, kendini bulmaya çalışmak ne iyidir! Adımız bizde saklı; yazgıya kollarımızı açarken yaşamaya emek vermek ne kadar iç rahatlatıcıdır!

Anlamlı rastlantılar için gözünü dört açmayı seven Kendimce Düşünceler’i okuduğunuz için tekrar teşekkürler. Hadi başlayalım.

Blogumdan

Her sayıda blogumdan bir pasaj paylaşıyorum.

Eve Dönüş

Ne zamandır ayaktayım bilmiyorum. Sabah ayazı içimi ürpertiyor, sık örgülü bir yeleğim olsun isterdim. Boş bir mutfak balkonundan geriye, kiremitsiz binaların örttüğü kente bakıyorum. Yağmur geceden yağmış, demirlerin eskiliğinde paslı sular birikmiş, kokuyor. Martılar kıyıdan bu denli içeri girmeye tenezzül etmiyor. Dar sokaklar topuk ve çıngırak seslerini geç gelen bir duygusallıkla yankılıyor. Oysa bebeklerin ve terk edilmişlerin göz yaşları donmuş, kirpikleri yanıyor. Parmak uçlarım, yalın ayak olma ihtimalim, cepsizliğim, artan aydınlıkla bağdaştıramadığım sessizlik, seslisizliğim, parmak uçlarımdaki hissizlik… Soğuk galiba, içeri giriyorum. Yalnızlığın formları arasında dolaşmış oluyorum.

Beşli Çağrışım

Bu sayıda ne zamandır yapmadığımız beşli çağrışım oyununa geri dönüyoruz. Oyunun amacı, birbiriyle başlangıçta ilintisiz görünen iki kişi veya kavramı beş maddede buluşturmak. Bu sayıda Haldun Dormen’den yola çıkarak Harper Lee’ye ulaşıyoruz. Beşli çağrışım önerileriniz için abonelere açık olan sohbet bölümüne beklerim.

1. Türk tiyatrosunun çınarı Haldun Dormen’i geçtiğimiz hafta ışıklara uğurladık. Kendisini 90 yaşında sahneye çıktığı Gogol’ün Müfettiş oyununda izlerken, nasıl da replik atlamadan oynadığına hayret etmiştim. Görünen o ki sanat insanı yaştan bağımsız tutuyor.

2. Dormen, 1986-1993 yılları arasında TRT’de Kamera Arkası isimli kült bir program sundu. Sosyal medyada bu ara sıkça dolaşan Audrey Hepburn röportajı (ben de hemen aşağıda paylaşıyorum), Hepburn’un UNICEF iyi niyet elçisi olarak ülkemizi ziyaret ettiği 1988 yılındandır ve bu programda yayınlanmıştır.

3. Audrey Hepburn’ün yer aldığı yapımlardan en meşhuru herhalde Oscar kazandığı Roma Tatili filmiyle birlikte, hem aktris hem de trendsetter olarak 60’lara damga vurduğu Tiffany’de Kahvaltı (Breakfast at Tiffany’s) filmidir. Tiffany & Co. mücevherat dükkanının önündeki ikonik Holly Golightly karakterini kolayca hatırlarsınız.

   

4. 1961 tarihli filmin senaryosu, uyarlandığı 1958 tarihli novellanın da yazarı olan Truman Capote’a aittir. 20. yüzyılın nevi şahsına münhasır kişiliklerinden Capote’yi, dilimize de çevrilen erken dönem romanı “Başka Sesler, Başka Odalar” ve en önemli eseri sayılacak bir kurgudışı roman olan “Soğukkanlılıkla" (In Cold Blood) ile tanıyoruz.

5. Capote’un Alabama’daki çocukluğunu ve daha sonra yetişkinliğinin büyük kısmını beraber geçirdiği en yakın arkadaşlarından biri Harper Lee’dir. Lee’yi, sinema uyarlamasında Gregory Peck tarafından canlandırılan Atticus Finch karakterini hafızamızdan çıkaramadığımız, aynı zamanda da tek yayınlanmış romanı olan, 1960 tarihli unutulmaz “Bülbülü Öldürmek” (To Kill a Mockingbird) ile tanıyoruz.

   

Okuduklarım

Her sayıda, okuduğum kitaplardan biri için Goodreads’e yazdığım incelemeyi paylaşıyorum.

Prokrastineyşın

Öncelikle kitabın tam başlığını yazmak istiyorum. İngilizcesi şöyle “Solving the Procrastination Puzzle: A Concise Guide to Strategies for Change”. Türkçesi ise böyle: “Prokrastineyşın: Başlanıp Bitirilmesi Gereken İşleri İnatla Erteleme, Savsaklama ve Oturup Çalışmak Yerine Ivır Zıvır Şeylerle Oyalanma Alışkanlığıyla Mücadele Kılavuzu”. 120 sayfalık bir eserin ismi için haddinden fazla uzun olması küçük bir şaka gibi olsa da, kitabın şakası yok, yaydan fırlamış bir ok gibi net ve hedef odaklı. Timothy Pychyl, yıllardır erteleme davranışı üzerine çalışan bir akademisyen ve bu kitapta da akademik bilgiyle gündelik dili dengede tutuyor. Yani bilimsel deneylere yer verdiği gibi, insan hikâyeleri de anlatıyor. Bölümler kısa, doğrudan ve gereksiz motivasyon cümlelerinden arındırılmış. Özellikle bölüm sonlarındaki takip çizelgeleri, “hadi değiş” demektense, okuru aktif farkındalığa davet ediyor. Kitap büyük mesajlar vermiyor, hayat dersi dağıtmıyor. Kitabın sonlarında yazar şöyle diyor:

Nihayetinde savsaklamayla ilgili bir kitap okumakta olduğunuzu da göz önüne alarak dirençten ziyade risk tarafında olduğunuzu varsayıyorum.

Bu tespit beni çok güldürdü. Özellikle spora başlamayı ertelemeyle ilgili örnek verdiği ve çözüm önerileri sunduğu bölümü çok beğendim. Çalışan, ebeveyn veya bunların kombinasyonu olan 30 yaş üstü herkesi ilgilendireceğini düşünüyorum. Kitabı rahatlıkla öneriyorum.

İzlediklerim

Her sayıda, izlediğim film veya dizilerden biri için yazdığım bir incelemeye yer veriyorum.

Sentimental Value

Yirmi birinci yüzyılın en iyi yönetmenleri arasına adını şimdiden ekleyebileceğimiz Joachim Trier’in 2025 tarihli filmi Sentimental Value (Affeksjonsverdi) Cannes’daki ikincilik başarısından sonra geçen hafta açıklandığı üzere 9 dalda da Oscar adayı olmuş vaziyette. 4 başrol oyuncusunun yanında senaryo, yönetmen ve film dallarında da adaylık aldığını belirteyim; yani şansları yaver giderse belki bir büyük beşliyle (en önemli 5 kategorideki ödüle de layık görülen film) daha karşılaşabiliriz. Trier’in bir önceki filmi olan The Worst Person in the World’ü 39. sayıda değerlendirmiştim, arzu edenler ona da göz atabilir.

Şimdi, yine metaforik ve katmanlı bir filmle baş başa olduğumuz için film okumasından spoiler almak istemeyenleri önceden uyarmış olayım. Film farklı okumalara açık, ancak ben iki çekirdek buldum, ikisini de ayrı ayrı rasyonalize edebiliyorum. O sebeple yorumu size bırakıyorum.

İlki biraz daha bariz olacak biçimde, parçalanma/bozulma ve (dikkat) tamir olma. Harika başlangıçta ileri düzey bir sahne korkusu geçiren Nora’nın kostümünü parçalaması ve terzilerin bantlaması ilk örneğim. Başlı başına bir karakter gibi olan o görkemli konağın duvarındaki çatlak ve filmin sonunda renove olması. Agnes’in çocukken canlandırdığı film karakterinin Nazilerden kaçarken trajik bir biçimde kardeşinden ayrılması, ancak buna zıt olarak Agnes’in büyüdüğünde bir aile kurması, sonunda da ablasıyla duygu birliğine varması. Nora’nın evli erkek arkadaşının parçalanan ailesi, ilişkisi ve manevi anlamda Nora’dan aldığı yük. Gustav’ın evi terk ettikten yıllar sonra büyük kızı Nora için yazdığı senaryo ile ilişkisini tamir etmesi. Gustav’ın kalp krizinden dönmesi ve filmini çekebilmesi. Gustav’ın Amerikalı aktris Rachel’ı önce manipüle ederek çevresinden koparması, sonra ise kızı yerine koyup azat ederek iyileştirmesi. Bir çırpıda aklıma gelen hepsi güçlü metaforlar üzerinden çekirdeği bu şekilde yorumlayabiliyorum.

İkincisi ise bence biraz daha gizli bir çekirdek. Buna da özetle geç kalma, faz farkı yaratma diyebilirim. Filmin görkemli açılışı metafor anlamında bu yola da çıkıyor. Nora’nın sahne arkasında yaşadığı kriz dolayısıyla geç başlayan oyunu (Ibsen’in Bebek Evi), Gustav’ın torunu Erik’e getirdiği The Piano Teacher, Irreversible gibi çocuğun yaşına uygun olmayan filmler ve metafor içinde metafor olarak zaten Agneslerin evinde DVD oynatıcı olmaması (yani geçmişten kalma bir teknolojinin geç kalması), Gustav’ın çok başarılı filminden sonra ikinci film için 20 yıl beklemesi, bu arada beraber çalıştığı ekibin yaşlanması, Nora’nın senaryoyu geç okuması, Agnes’in canlandırdığı karakteri yıllar sonra anlaması, Rachel’ın canlandırmaya çalıştığı karakterin hep bir adım gerisinde olduğunu iletmesi, film içindeki filmin final sahnesinde intihar ihtimalinin çalan kapı ziliyle ertelenmesi bu noktada aklıma gelen örnekler. Kızların evde terapi veren annelerini dinlemek için ısıtma borularını kullanmaları bile bence bu anlamda önemli bir metafor, zira hem alt kat - üst kat arası bir faz farkı yaratıyor, hem de sesler bu borudan geldiği için bir miktar gecikmeli ulaşıyor. Yıllar sonra Gustav’ın eve gelişini bile geç fark ediyorlar.

Filme adını veren Sentimental Value’yu bünyesinde toplayan metaforik obje, yani Agnes’in Nora’ya alması için ilettiği manevi değeri olan vazo ise bu iki çekirdeğin bence birleşimi gibi. Vazoyu aldıktan sonra Amerikalı aktris Rachel’ın geleceğini fark eden Nora, evden hızla kaçarken neredeyse vazoyu düşürüyor, ancak vazo kırılmıyor; yani bir nevi parçalanmaya ramak kalmışken tamir oluyor. Bu şekilde kaçınca Rachel ile karşılaşmaları da ertelenmiş oluyor.

Kuvvetli çekirdeğini metaforlarla böyle bezeyen filmler nadir geliyor. Şu an sinemalarda gösterimi devam ederken kesinlikle öneriyorum.

Kapatırken

Kendimce Düşünceler, sadık bir dost gibi, iki haftada bir pazar sabahları söz verdiği saat olan 9:00 sularında bülten formatında e-postalarınızdaki yerini alıyor. Size ilham vermesi, yukarıdaki gibi film ve kitap önerilerine erişebilmeniz için tek yapmanız gereken ücretsiz bir biçimde abone olmak.

Subscribe now

Keyif aldıysanız kalp simgesine (❤️) tıklayarak beğenilerinizi gönderebilir, bültenin hemen altına yorum ekleyebilirsiniz (💬). Paylaşmak isterseniz restack butonunu kullanarak (🔁) ve aşağıdaki butona tıklayarak Kendimce Düşünceler bültenini paylaşabilirsiniz.

Share

Görüşmek üzere, sevgiyle kalın 👋

Kendimce Düşünceler’in 51. sayısından herkese merhaba! Zihnimizin odalarının bazılarının kapısı kilitli, öyle ki odada ne olduğunu bile unutmuşuz. Her sayıda, ardındaki güzellik ve derinliği görebilmek için bu kilitli odalardan birini açacak bir anahtar yontmaya çalışıyorum. İki haftada bir bu kapıları beraber açmak isterseniz abone olmanız beni çok mutlu eder. Her zamanki gibi sevgi ve şans yanınızda olsun. 🍀

Bir işe başlarken sonucuyla ilgili beklentinizi düşük mü tutarsınız, yoksa yüksek mi? Aslında soruyu şöyle de sorabilirim, kayıplara üzülmemeyi kazançlara sevinmeye yeğler misiniz? Belki kayıp ve kazanca bakışımızla ilgili olarak önce işin bilimsel yanına göz gezdirmek doğru olacak.

Davranışsal ekonominin kurucusu sayılan Nobel ödüllü Daniel Kahneman’ın beklenti teorisinde yer verdiği bir bilişsel ön yargı var: kayıptan kaçınma (loss aversion). Bu ön yargıya göre insanlar kayıplara kazançlara oranla daha yüksek tepki veriyor. Yani bir işin içinde yüzde bir bile kaybetme ihtimali varsa, kazancı çok daha az olan garanti alternatifini tercih ediyorlar. Yine Kahneman’ın çalıştığı bir başka ön yargı olan batık maliyet yanılgısı (sunk cost fallacy) daha da ilginç. Bu ön yargıya göre, insanlar kaybetmeye başladıklarında telafisi mümkün olmayan yatırımları boşa gitmesin düşüncesiyle kaybettiren işten vazgeçmek de istemiyorlar. İronik olan şu; insanlar en çok kaçındıkları kayıpla bir kez karşılaşınca, kaybetmeyi de durduramıyorlar.

Yalnızca ekonomik de değil, her yaptığımız işte içten içe bize çelme takan sabotajcılarımız olur. Metaforik bir yüzme müsabakasında olduğunuzu düşünün. Bileklerinize ağırlıklar bağlayarak havuza atlıyorsunuz. Buradaki düşünceniz şu; hedefinize ulaşamazsanız bahaneniz hazır, bileklerinizde ağırlıklar vardı ve başaramamanın sorumluluğu size ait değil. Diyelim ki bir şekilde hedefinize vardınız. O zaman da işin gururu artacak. Bileklerinizdeki ağırlıklara rağmen hedefinize ulaştınız, herkesten daha zor şartlardaydınız, gururlanmak hakkınız. Kulağa nasıl geliyor? Her durumda kazanıyorsunuz değil mi? Beklentiyi düşük tutmak gibisi yok. Gerçekten öyle mi? Artık şu bileklerimizdeki ağırlıkları çıkarsak mı?

Epiktetos’un bilgece sözünün tam yeri:

İnsanları üzen olayların kendisi değil, sadece olaylar hakkındaki yargılarıdır.

Beklentimizi düşük tutup sonunda üzülmemeye çalışmak bizi mutlu etmez. İyiyi, güzeli, yükseği kuvvetlice hayal etmek, çaba göstermek ve nihayetinde bunlara ulaşamamak bizi ancak anlık olarak üzebilir. Bu yolda kazandıklarımızı ise kaybetmemizin olanağı yoktur. Asıl mücadelemiz zaten dışarıyla değil içeriyledir. Kabullendiğimiz gerçekliğin sıkıcı maskesini, benliğimizdeki ejderlerle savaşarak hareketlendirebiliriz.

Suya atlarken giydiğiniz bir can yeleği gibi sizi kollayan Kendimce Düşünceler’i okuduğunuz için tekrar teşekkürler. Hadi başlayalım.

Blogumdan

Her sayıda blogumdan bir pasaj paylaşıyorum. Siz de eski yazılarınızın üzerinden geçerken minik değişiklikler yapıyor musunuz?

Soylu Hayaller

Gerçekten saygıdeğer hayaller; ortada belirgin bir olasılık yokken, yazı tura atılan para havada asılı kalmışken; henüz o, peri masallarında veya zekâ oyunlarında sıkça karşına çıkan ikiye ayrılmış yola gelmemişken, duble yolda, öyle pek de trafik olmayan saatlerde ilerlerken; ne tan doğarken, ne güneş batarken; terlemezken ve de üşümezken; yani normalde hayal kurmana sebep olacak şartlar oluşmamışken ortaya çıkanlardır. Bu çoğu zaman kendinle ilgili değildir, ihtimal bir kişiyle bile ilgisi yoktur. Soylu bir hayal, bir babanın çocuğunun istikbaline ilişkin kurduğu zararsız hayaldir. Bir tuğla binaya bakarken, insanın gözünde çakan gelecek düşleridir. Otobüsle Manisa'ya bile gitmezken, uzaya gitmeyi beklemektir. Çok tanımadığın, öyle görür görmez de vurulmadığın bir yüzü özlemektir. Çölün ortasındayken, kapalı kutudaki koyunun nefes aldığından emin olabilmektir.

Beşli Liste

Bilmek, öğrenmek, ilgi duymak bence bir iştah meselesi. Kültürel sermayenizi arttırmak, yelpazenizi ve bakış açınızı geliştirmek için her yere bakmanız gerekiyor. Belki o yüzden Bergman’ın Persona’sını da seviyorum, söz gelimi Michael Bay’ın The Rock’ını da. Çocukluğumdan beri izlediğim animelerin ise yeri ayrı. Televizyonda çizgi film kuşağında yayınlanan Dragonball’dan, evde Betamax video kaseti olan They Were Eleven’a (hemen aşağıda Youtube’dan paylaşıyorum, 1986 tarihli çok iyi bir sci-fi), daha geçen yaz senelik iznime eşlik eden Attack on Titan’a kadar her imkân ve dönemde animeleri severek tükettim. Sonunda belki bir tür hegemonya aracı olduğunu akıldan da çıkarmayarak, Japon kültürü hakkında birçok şey öğrendim.

Meraklısına, Japonya’nın hangi dönemini anlattığı bilgisiyle beraber öyle yüzlerce bölüm ve bir ton filler içermeyen, film ve dizi formatlarında anime önerileri bu sayıdaki beşli listenin konusu.

1. Samurai Champloo: Feodal yapının iyice kuvvetlendiği ve samurayların uzun süre itibar gördüğü ancak sonlara doğru dara düşmeye başladıkları Tokugawa Şogunluğu, diğer bir deyişe Edo döneminde (1603-1868) geçen 26 bölümlük bir dizi.

2. Rurouni Kenshin: Edo dönemi sonrası ülkenin izolasyonist politikasını bırakıp hızla dış ticarete açılarak kapitalistleşmeye başladığı, efendisiz samuraylar olan roninlerin ise sosyal hayattaki değişimi takiben birçok insanla beraber zorluk yaşadığı İmparator Meiji döneminde (1868-1912) geçen 95 bölümlük bir dizi.

3. Kaze tachinu - The Wind Rises: Askeri anlamda kuvvetlenmeye başlayan Japonya’nın katılmadığı Birinci Dünya Savaşı’nı uzaktan gözlemleyip uçak ve havacılık sektörüne yatırım yapmasını genç bir mühendis üzerinden anlatan, İmparator Taisho döneminde (1912-1926) geçen, usta yönetmen Hayao Miyazaki’nin 2013 tarihli filmi.

4. Hotaru no haka - Grave of the Fireflies: İmparator Hirohito, diğer bir deyişle Showa döneminde (1926-1989) geçen, 1945’teki atom felaketinin hemen ardından barınma ve yiyecek sıkıntısı yaşayan bir ağabey ve kız kardeşin hüzünlü hikâyesini anlatan 1988 tarihli film.

   

5. Hadashi no Gen - Barefoot Gen: Oldukça grafik bir biçimde resmedildiği üzere 1945’te atom bombasının düşme anından başlayarak geçen üç yılı anlatan, yine Showa döneminde geçen 1983 ve 1986 tarihli iki filmlik bir seri.

Okuduklarım

Her sayıda, okuduğum kitaplardan biri için Goodreads’e yazdığım incelemeyi paylaşıyorum.

Ötekiyle Konuşmak

Malcolm Gladwell’i Blink, Outliers ve Tipping Point gibi kitaplarından tanıyanlar yazarın temel meselesine aşinadır. Gladwell incelikli seçilmiş konu başlıklarıyla, sezgilerimizin, ön yargılarımızın ve bağlamı okuma biçimimizin bize etkilerini anlatır her seferinde. Ötekiyle Konuşmak (Talking to Strangers) aynı telden çalmaya devam ediyor ve “insanları neden yanlış anlıyoruz?” sorusunu güç, güven, beden dili ve sosyal varsayımlar üzerinden örneklerle yanıtlamaya çalışıyor. Kitapta özellikle ilgimi çeken bölümler, casusluk yaptığı yönündeki kuvvetli delillere rağmen güvenilir görünümüyle insanların yıllarca sorgulamadan kabul ettiği Ana Montes vakası ve Ponzi numarasının mucidi Bernie Madoff’un kurduğu sahte düzeni yıllarca ifşa etmeye çalışan ancak ciddiye alınmayan Harry Markopolos vakası oldu. Kitabın finalinde yer alan, Sandra Bland’ın iç burucu tutuklanma hikâyesi ise Blink’te anlatılan ve yalnızca evinin önünde otururken ön yargıların kurbanı olarak vurulan Amadou Diallo vakasını hatırlattı. Kitabın bazı bölümlerini Gladwell’in ele alış tarzı cesur olsa da, konuların hassasiyeti açısından rahatsız edici bulanlar olabilir (okurken anlarsınız). Bunun dışında yine öğretici ve zihin açıcı bir kitap olarak öneriyorum.

İzlediklerim

Her sayıda, izlediğim film veya dizilerden biri için yazdığım bir incelemeye yer veriyorum.

Wake Up Dead Man

Daniel Craig’in canlandırdığı film karakterlerinden favorim olan James Bond değil, az bir farkla Benoit Blanc, bunu artık net olarak söyleyebilirim. 2019’da başlayan Rian Johnson imzalı Knives Out (Bıçaklar Çekildi) serisinin üçüncü filmi Wake Up Dead Man: A Knives Out Mystery, seriyi biraz daha atmosferik bir tona taşırken, polisiyenin en eğlenceli alt türü olan whodunnit (katil kim?) janrının edebiyattaki ustalarından John Dickson Carr’a da açıkça gönderme yapıyor. Türün canlanmasında elbette Shakespeare uyarlamalarından tanıdığımız Kenneth Branagh’ın 2017’den itibaren üç klasik Agatha Christie polisiyesini, pek tabii ki dedektif Hercule Poirot’ya da bizzat can vererek beyaz perdeye taşımasının etkisi büyük. Netflix orijinal yapımı olan Knives Out ise “keşke her yıl yeni bir tane çıksa” denecek düzeyde eğlenceli. İkinci film Glass Onion’dan üç yıl sonra gösterime giren 2025 tarihli Wake Up Dead Man, merak uyandıran senaryosunun çekirdeğine inanç ve siyaset ilişkisini koyuyor. Tümü çok iyi olan oyunculardan Glenn Close’a ayrı bir parantez açmak gerekiyor. Usta aktris sekiz defa ıskaladığı Oscar heykelciğine belki bu performansıyla kavuşur. Netflix’ten izleyebileceğiniz filmi, türün hayranlarına keyifle öneriyorum.

Kapatırken

Kendimce Düşünceler, sadık bir dost gibi, iki haftada bir pazar sabahları söz verdiği saat olan 9:00 sularında bülten formatında e-postalarınızdaki yerini alıyor. Size ilham vermesi için tek yapmanız gereken ücretsiz bir biçimde abone olmak.

Subscribe now

Keyif aldıysanız kalp simgesine (❤️) tıklayarak beğenilerinizi gönderebilir, bültenin hemen altına yorum ekleyebilirsiniz (💬). Paylaşmak isterseniz restack butonunu kullanarak (🔁) ve aşağıdaki butona tıklayarak Kendimce Düşünceler bültenini paylaşabilirsiniz.

Share

Görüşmek üzere, sevgiyle kalın 👋

Kendimce Düşünceler’in 50. sayısından herkese merhaba! Yılı kapatırken bazen durup düşünüyorsunuz. Ne aradık ne bulduk? Nereden geldik nereye gidiyoruz? Ne hissettik ne umuyoruz? Bu soruları yalnızca yıl sonunda değil, iki haftada bir ben de soruyorum. Cevapları beraber aramak isterseniz bu yayına abone olmanız beni çok sevindirir. Şimdiden yeni yılınızı kutlarken, her zamanki gibi sevgi ve şans yanınızda olsun. 🍀

Özleye özleye kavuştuk birbirimize
Birbirimize vitaminler, moraller verdik

MFÖ’nün az bilinen “Gözyaşlarımızı Bitti mi Sandın?” şarkısında geçer bu sözler. Hadi yeri gelmişken hem şarkıyı hatırlayalım hem de 2023’te aramızdan ayrılan Özkan Uğur’u analım (babaların gençliğini görmek için video oldukça zengin):

Konserlerinde pek çalmazlardı ama ilk duyduğumdan beri, sakinliğiyle, buruk sevinçleriyle, umuduyla hayata benzeyen, benim de en sevdiğim MFÖ şarkısı buydu. “Seni sevmeler cumhuriyetinde,” sözünden hareketle bir aşk şarkısı zannederdim. Aşkların en büyüğü karşılıksız olandı. “Seni unutmak mecburiyetindeyim,” deyince Alanson, “ne soylu aşk!” diye düşünürdüm, sonunda ödülünü bulacak. Öyle miydi?

Modern İngilizce’de harf oyunlu, “cancel elation / iptal sevinci” diye çok ilginç bir tabir var (okunuşu “cancellation / iptal” kelimesiyle cinaslı). Gitmenin zor geldiği veya gitmeyi zül addettiğiniz, ancak iptal etmeye bir nedenle cesaret edemediğiniz bir davet veya sosyal etkinliğin karşı tarafça iptal edilmesi sonucu duyulan sevinç ve rahatlama hissini ifade etmek için kullanılıyor. İçedönüklerde daha çok olmak üzere, bu duyguyu herkes hatırlayacaktır. İçimizdeki mağara insanı, yuvasından uzaklaştığında üşümeye, tedirgin olmaya başlar; bazen yuvamızda kalmak sevindirir bizi. Bazense kendi hayatımızın başrolünden çıkıp yardımcı role düşeceğimizi hissettiğimiz anları bertaraf etmekten ötürü huzur buluruz. Kimi zaman da oyunbozan olma sırasını tıpkı elim sende oyununda bir başka arkadaşına kakalayan çocuk gibi kahkahalar atarız içimizden. Peki acaba sadece sosyal etkinlikler değil, bazı ilişkiler de böyle midir?

Seneca bir mektubunda diyor ki:

Sen aslında başkasıyla birlikte olmak istemiyordun, yalnızca kendinle olmayı beceremiyordun.

Sadece romantik ilişkiler de değil, zorundaymış gibi hissettiğin, bitirmeye cesaret edemediğin duygusal, sosyal, toplumsal ilişkilerin olur bazen. Bir arkadaş, bir topluluk, belki de bir coğrafya. Oysa biten ilişkilerin yasını tutmak da sevince giden bir yoldur.

MFÖ’nün şarkısı bir ilanıaşk değildi. Sevinç umudu içeren bir yas şarkısıydı aslında. Yası tutulan ayrılık için emek harcanmıştı. İçlerindeki şeytanlara Zülfikarlarla saldırmışlardı, evet. Ama en çok birbirlerine vitaminler, moraller verişleri güzeldi. Şimdi 2025 bitiyor. Evet bu da bir ayrılık. Yasını tutarken de sevmek lazım. 2026’nın deus-ex machina gibi sahneye çıkışına sevinmek, 2025 senesiyle aramızda ne yaşandıysa, karşılıklı biraz vitamin, biraz moralle teselli etmek lazım. Her yıl geçişinde şimdi hissettiklerimiz de farklılaşıyordur belki, ne dersiniz?

Kafiye olsun diye değil, samimiyetle yanınızda olan Kendimce Düşünceler’i okuduğunuz için tekrar teşekkürler. Hadi başlayalım.

Blogumdan

Yaşamın ve zamanın göreceliliği üzerine vaktiyle yazdığım şiir temposunda bir yazı. Buyurunuz:

Uzak Ufuklar

Gazetenin verdiği bir kara yolları haritasında on dört santim ilerdeler. Mavi gökyüzünün maverasında, lacivert uzayda aydınlık senelerle ölçülen mesafelerdeler. Bir romanda fersah fersah, bir filmde parsek parsek ötede; bir idealde daha ırak, fakat bırakılmayacak kadar sıkı sarılmış; hafıza yollarına yapılacak yolculuk ne kadar kısa, oysa o anılar hepsinden uzaktalar. Bir zamanlar gereğinden çok ortadaydılar, şimdi neredeler? Gecelerimi alan silüetler, şimdi bir telefondan bir hayli dışarda, bir mektup için fazlaca kayıp, teknolojiyse içimi üşütüyor, aslında bir kulak çınlamasında yaşamaktalar. Sabah altı, sokak lambaları sönüyor, özlemler karanlığı bile uzatıyor. Bir binanın üst katından büyüteçle yolu izlemeye çalışan çocuk, yanılma, insanın gözünde büyüyen dünya ancak yaşamaya karar verince küçülüyor.

Geçirdiğin hayat mı, yoksa geriye bakıp yaptığın muhasebe mi daha uzun sürüyor? Bir yerlerde, farklı seviyelerde meraktalar. Şu garip merdivenin basamakları bir değil, iki ayağım bile birbirine eş değil, belki bu yüzden dura dura çıkmaktalar. Ufka odaklanan gözlerim, azıcık yerküreye bakın, delik deşik kaldırımlar. Eskittiğim yollara sorulsun, komşunuz denizi nasıl bilirdiniz, uzatmadan söyleyiniz. Çocukken Asya’yı, Avrupa’yı gönyeyle ölçebilmek gibisi var mıdır dediniz? Alıcılarınızla oynamayın, gayet net seçiliyor algınız, sezginiz. Bu denli uzun konuşanlar, lafı dolandırmamayı nasıl beceriyorlar? Galiba asıl cevaplar, doğru sorularda saklılar.
- Nerelisiniz?
- Görece.
- İçinden mi?
- Bazen... Bazen.

Beşli Liste

Katherine Rundell’in “Neden Çocuk Kitapları Okumalıyız? (Ne Kadar Büyük ve Bilge Olursak Olalım)” diye uzun isimli, 2019 tarihli bir kitabı vardır. Tatlı kırmızı ciltli, boyut olarak ufacık bir uzun denemedir esasında. Orada Rundell “Hayal gücü, her şeyin kalbindedir. Dünyayı başkalarının gözünden deneyimlememize izin veren şeydir,” der. Ben bu yıl Goodreads’ten beyan ettiğim 65 kitaplık okuma iddiamı 68 kitapla tamamladım.

Ancak bundan da fazla sayıda çocuk kitabını oğlumuza severek okudum. Çocukların sonsuz hayal güçlerini hafife almayan iyi çocuk kitapları en zor konuları bile kolaylıkla anlatabiliyor. Bu sayıdaki beşli listede, okuduğum ve ciddi konulardan bahseden çocuk kitaplarından seçtiğim beşine, konu ettikleri kavramla birlikte yer vermek istedim.

1. Bavulumdaki Kırık Fincan: Göçmenlik ve Yabancı Korkusu.

2. Dedemin Adası: Yaşlanma ve Ölüm.

3. Molly ve Şekerli Kurabiye: Sosyal Yardımlaşma ve Gıda Güvenliği.

4. Pezzettino: Varoluş ve Kimlik Bunalımı.

5. Memo ve Ahtapot: Otizm.

Okuduklarım

Her sayıda, okuduğum kitaplardan biri için Goodreads’e yazdığım incelemeyi paylaşıyorum.

Tarihimizde Garip Vakalar

İstanbul Ansiklopedisi ile bir şehir hakkında yazılmış en büyük külliyatlardan birini kaleme almış, ülkemizin yirminci yüzyıldaki en önemli tarihçi ve vakanüvislerinden olan Reşad Ekrem Koçu, 1952’de ilk baskısını yapan Tarihimizde Garip Vakalar isimli eserinde, tarih kitaplarında pek yer bulamayacak gerçek insan öyküleri anlatıyor. Tabii ki büyük çoğunluğu Osmanlı döneminden seçilen konu başlıkları, bir zamanlar bopstillerinden Kaçıkçı Elması’nın maceralarına, tütün ve alkol yasağı gibi bilinen yasak türlerinden, 7 çeşit yemekten fazlasını pişirme veya ata binme gibi daha alışılmadık yasak dönemlerine, dalkavukluk, esircilik, cellatlık gibi mesleklerin detaylarına kadar uzanıyor. Hele usta tarihçinin bir sınıfa koyamadığı ve “Küçük Notlar” adını verdiği son bölüm, kendi başına sayfalarca anekdot içeriyor. Koçu’nun anlatımı sürükleyici, dili net ve eğlenceli. Bilginin büyüğü küçüğü olmaz diyenlere zevkle öneriyorum.

İzlediklerim

Her sayıda, izlediğim film veya dizilerden biri için yazdığım bir incelemeye yer veriyorum.

Marvel Zombies

Kendimce Düşünceler’in 18. sayısında Marvel Sinematik Evreni’nin en sevdiğim uzantısının “What If…” serisi olduğunu, özellikle de tüm karakterlerin zombiye dönüştüğü bölümde çok eğlendiğimi belirtmiştim. 2025 tarihli 4 epizotluk mini animasyon dizisi Marvel Zombies işte o bölümdeki fikri alıyor ve çılgın bir şekilde genişletiyor. Geek dünyasının benzersiz işlerinden Robot Chicken ve Deadpool & Wolverine’in oyunbaz yazar ekiplerinde yer almış Zeb Wells’in yaratıcısı olduğu dizi, coğrafyası, dinamikleri ve yaşam tarzıyla adeta yeni bir dünya kuruyor. Bunu yaparken de en popülerlerinden en kıyıda köşede kalmışlarına kadar birçok kahramanı dengeli ve mantıklı bir biçimde karşımıza çıkarıyor. Bölümler antoloji şeklinde değil, klasik dizi formatında birbirini takip ediyor, heyecan verici sonlarla bitiyor. Dizi yayınlandığı andan itibaren farklı yorumlar aldı ve anlaşılan ikinci sezonu gelmeyecek, ancak Marvel kahramanlarının alternatif maceralarını sevenlerin ilgisini hak ediyor. Disney+’tan izleyebilirsiniz.

Kapatırken

Kendimce Düşünceler, sadık bir dost gibi, iki haftada bir pazar sabahları söz verdiği saat olan 9:00 sularında bülten formatında e-postalarınızdaki yerini alıyor. Size ilham vermesi için tek yapmanız gereken ücretsiz bir biçimde abone olmak.

Subscribe now

Keyif aldıysanız kalp simgesine (❤️) tıklayarak beğenilerinizi gönderebilir, bültenin hemen altına yorum ekleyebilirsiniz (💬). Paylaşmak isterseniz restack butonunu kullanarak (🔁) ve aşağıdaki butona tıklayarak Kendimce Düşünceler bültenini paylaşabilirsiniz.

Share

Görüşmek üzere, sevgiyle kalın 👋

Kendimce Düşünceler’in ikinci sezonunun beşinci sayısından herkese merhaba! İki haftada bir, hayatın akışının içinde beni durduran bir cümleyi, bir anıyı, bir duyguyu ya da bir fikri buraya bırakıyorum. Bu bazen bir film sahnesi oluyor, bazen bir kitap cümlesi, bazense kendi tecrübemden bir tereddüt. Eğer bu küçük düşünce durakları sizin de hoşunuza gidiyorsa, bu yayına abone olup onların size de uğramasına izin verebilirsiniz. Her zamanki gibi sevgi ve şans yanınızda olsun. 🍀

Aydınlanma Çağı’nın öncülerinden Fransız düşünür Voltaire’in klasik romanı Candide ya da İyimserlik, başkarakter Candide’in, filozof Pangloss’un etkisiyle benimsediği iyimserlik öğretisinin, kaderini aramak üzere dünyanın dört bir yanına savrulduğu bir yolculuk boyunca sınanmasını konu alır. Vestfalya’da başlayıp, bir dönem fantastik El Dorado kentini bile ziyaret ettiğimiz bu heyecanlı romanın finalinde İstanbul’da küçük bir çiftliğe yerleşen kahramanımız, olasılıkların en iyisinde yaşadıkları ve başlarından geçen her şeyin onları bu noktaya getirdiği argümanına karşı şu cevabı verir:

Cela est bien dit, répondit Candide, mais il faut cultiver notre jardin.

Güzel söz, diye yanıtladı Candide, ama bahçemizi ekip biçmemiz gerek.

Alman hezârfen1 Gottfried Leibniz, Isaac Newton’la aynı anda calculus’u bulmasının yanı sıra, romanda Pangloss ile temsil edilen, her şeyi olağanlıkla rasyonalize etme akımının da fikir babasıdır. Voltaire, Candide’in ağzından bu akıma eleştiri getirerek, çevrenin genişliği fark etmeksizin çabalamak suretiyle bir anlam arayışına girmeyi, kuru bir iyimserlik veya kötümserlikle beklemeye yeğlediğini ifade eder.

Tüm dünyada mühendislerin saygısına mazhar olan Sırp asıllı Amerikalı mucit Nikola Tesla sanıyorum Voltaire’in önerdiği yaklaşımın en nadide örneği. Tesla’nın ekip biçme hayalini kurduğu bahçesi gezegenimizin ta kendisi, yetiştireceği ürünü ise insanlığı bir araya getireceğine inandığı kablosuz vericisiydi. 1919 tarihli “İcatlarım / My Inventions” isimli otobiyografisinde ayrıştırmaya dayalı olan atom enerjisi gibi sınırsız güç elde etme çabalarının felaketten başka bir şeye yol açmayacağını belirtirken, maddi faydadan ziyade birleştirmeye ve uyuma yönelik icatlar için emek harcamayı önemsediğini şöyle anlatıyor:

Ben, bir telafi yasasına kesin olarak inanırım. Gerçek ödüller, daima harcanan emek ve yapılan fedakârlıkla orantılıdır.

2016’da aramızdan ayrılan David Bowie 20. yüzyılın en önemli çok yönlü sanatçılarından biri. Hem müzisyen hem de beyazperde personası olarak benzersiz olduğu kesin. Nolan, The Prestige’deki Tesla rolü için Bowie’nin peşinden koşmasının nedenini, sanatçının 1976’da başrol oynadığı The Man Who Fell to Earth (Dünyaya Düşen Adam) filmine gönderme yaparak şöyle aktarıyor:

Tesla, başka bir dünyadan gelmiş gibi, zamanının çok ötesinde biriydi. Bir noktada fark ettim ki o, aslında “Dünyaya Düşen Adam”ın ilk haliydi.

Bu vesileyle, hayalleri uzaya uzanan tüm ustaları Bowie’nin 1969 tarihli unutulmaz şarkısı Space Oddity ile analım.

Hayallerinizin emeklerinizle süslendiği bu yolculukta yanınızda olan Kendimce Düşünceler’i okuduğunuz için tekrar teşekkürler. Hadi başlayalım.

Blogumdan

“Macerayı mı yoksa huzuru mu tercih ederiz?” ikilemi üzerine geçmişte yazdığım fantastik kurgu türünde bir kısa öykü. Buyurunuz:

Veda

Kötü ejderhayı yendik, altınlarını aldık, kuleyi kuşattık, prensesi kurtardık. “Şimdi ne yapacağız, yeni bir maceraya atılacak mıyız?” diye sordu keskin gözlü elf. Yeşil, üzeri yaldızlı mintanı ejder alevinden paralanmıştı. Etleri görünüyordu. “Altınlavı paylaştıvalım, hile yapanı gövüvsem kellesini uçuvuvum!” diye gürledi cüce. Başına okkalı bir gürz darbesi yedikten sonra sesi bir ton tizleşmiş ve “r” harfini söyleyememeye başlamıştı. Dış görünüşü pis sakallı, korkutucu bir savaşçıyken, konuşmaya başladığında sesi kulağa sevimli bir bahçe cücesi gibi geliyordu. “Önce prensesi ustama götürelim,” diye önerdi genç büyücü. “Üzerindeki lanetin önümüzdeki dolunaya kadar kalkması gerekiyor,” diye de önemle ekledi. Manda derisinden komik bir zırha bürünmüştü, meyve bıçağıyla bile deşilebilir bir şeydi.

Sorarken de, seçenekler sunarken de hepsi benden onay ister gibi bakıyordu. Liderleri olarak onların zorlu şartlarda hayatta kalması için elimden geleni yapmıştım. İleride ozanlar bir elf okçu, bir cüce savaşçı, genç bir büyücü ve bir insan şövalyenin kahramanlık öykülerini anlatacaklardı. Benimse aklımda ne yeni bir macera ne kazandığımız hazine ne de prensesin sağlık durumu vardı.

O an arzu ettiğim tek şey bir bardak çaydı.

Omuzlarımda, kollarımda ve bacaklarımda yer alan çelik zırhları çıkardım. Ufak bir kamp ateşi yaktım ve bakır kabıma temiz su doldurup, her zaman yanımda bulundurduğum yasemin çayını demlemeye koyuldum.

Gruba döndüm. “Bu sondu arkadaşlar, sizlere veda vaktim geldi,” dedim. İtirazlarına kulaklarımı tıkayarak oturdum ve çayımı içtim. Altınlardan bir keseyi kemerime takıp, prensesi yanağından öptüm. Atım yolda çatlamıştı. Elfin elini sıkıp batan güneşe doğru yürüdüm. Ardıma da hiç bakmadım.

Beşli Liste

Bir toplumun kültür ve bilgi düzeyinin gelişmesinde, eğitimle beraber en önemli rol oynayan erklerden biri de basın-yayındır. Basın, haber verir. Bir yerde olan bitenden haberdar olmak önemli bir şeydir. Haberdar olmadığınız, bilginizin olmadığı konuları hasbelkader uzaktan izlediğinizde bağlamdan kopacağınız için, sade benzerlik ön yargıları üzerinden hareket etmeye başlarsınız. Yani temel olarak habere konu olması gereken olaylar ve kişiler, sizin için birer stereotipe dönüşür. Hangi cinsiyetten, memleketi neresi, hangi politik görüşten, hangi sosyal statüden gibi sınıflandırmalar üzerinden bir yorum yapmaya başlarsınız. Oysa bir toplum aynılaşarak ayrışmamalı, tam tersine farklılarıyla birleşmelidir. Bu haftanın beşli listesinde gerçek hayattaki gazeteciler üzerine önemli filmlere yer vermek istedim.

1. All the President’s Men: 1973’te kazandığı seçimlerin ardından Richard Nixon’ın istifasıyla sonuçlanan Watergate skandalını ortaya çıkaran The Washington Post gazetesi muhabirlerinin müthiş hikâyesi. Robert Redford tarafından canlandırılan Bob Woodward ve Dustin Hoffman tarafından canlandırılan Carl Bernstein gazetecilik başarılarıyla artık tüm skandalların sonuna gate eki eklenmesini sağladı.

2. Spotlight: The Boston Globe gazetesinde 2002’de çıkan, dünya çapında sistematik çocuk istismarı haberinin öyküsünü izliyoruz.

3. The Killing Fields: Kamboçya’da 1975-1979 yılları arasında hüküm süren Kızıl Kmerler rejimi sırasında, milyonlarca insanın çalışma kamplarına gönderilmesini de içeren büyük trajediyi dünyaya duyuran The New York Times muhabiri Sydney Schanberg ve foto muhabiri Dith Pran‘ın bölgede yaşadıkları hakkında.

4. Salvador: 1979-1992 arasında süren El Salvador İç Savaşı sırasında orada olan foto muhabiri Richard Boyle’ın kaleminden, iç savaşın çarpıcı etkilerinin anlatıldığı bir Oliver Stone filmi.

5. She Said: 2017’de The New York Times gazetecileri Jodi Kantor ve Megan Twohey’in, Miramax film stüdyosu sahibi Harvey Weinstein‘in hüküm giymesi ile sonuçlanan geniş kapsamlı cinsel saldırı suçlamalarını ilk defa ortaya çıkarmasını anlatıyor.

Okuduklarım

Her sayıda, okuduğum kitaplardan biri için Goodreads’e yazdığım incelemeyi paylaşıyorum.

Eve Dönmenin Yolları

Şilili yazar Alejandro Zambra’nın 2011 tarihli kısa romanı Eve Dönmenin Yolları’nın favori kitaplarınız arasına girecek ölçüde iyi olduğunu ifade ederek söze başlamak istiyorum. Özellikle 1985 Santiago depreminin hemen ertesinde, Pinochet diktatörlüğünün gündelik hayata sinen gölgesi altındaki ülkeyi, çocukluğun saf bakışıyla anlattığı ilk ve üçüncü bölümleri çok etkileyici. Büyüyüp yazarlık yapmaya çalıştığı bölümler de dahil olmak üzere otobiyografik olduğu ayan beyan ortada ancak sıradanlaşmamış, çünkü bu kurmaca eser hem hikâyeyi hem de hikâyenin nasıl yazıldığını anlatıyor, yazarın samimiyeti her halinden hissediliyor. Tek yönlü aşk, bitmiş aşkın kalıntıları, orada bir yerlerde olan aile ve nihayet eve dönme fikri, yalın ama vurucu bir biçimde anlatılıyor. Zambra’yı çok beğenince ilk romanı olan Bonsai’yi de okudum sonradan ancak aynı tadı alamadım, onu da belirteyim; yani bu özel bir roman. Ayrıca kendi okurluk geçmişimde de eksik olan klasiklerden Madam Bovary’yi okumak için güçlü bir istek uyandırdığını da söylemem lazım. Kitabı herkese öneririm.

İzlediklerim

Her sayıda, izlediğim film veya dizilerden biri için yazdığım bir incelemeye yer veriyorum.

500 Days of Summer

Romantik komedi türü meğerse bir insan olsa, kalbinde hafif bir yanma hissedip doktora gitse ve ona ekokardiyografi çekseler çıkan grafik şöyle olur:

1. Rastlantı sonucu hayatının aşkı olabilecek o kişiyle karşılaşma ve mutluluk.

2. Yanlış anlaşılma, üzüntü ve kısa ayrılık.

3. Arkadaşlarla ya da aileyle konuşma ve farkındalık.

4. Tekrar birleşme ve mutluluk.

Tutan bir formül, yüzlerce kanıtı var.

500 Days of Summer (Aşkın 500 Günü) ise üstteki reçeteye uyar gibi başlayıp, hınzır bir çocuk gibi yaramazlık yapan bir film. Bana kalırsa özelliği ve kendini tekrar tekrar izlettirmesi de burada gizli. O yıla kadar (ne de sonrasında) müzik videolarından başka bir marifeti bulunmayan yönetmen Marc Webb’den şaşırtıcı orijinallikte bir yapım izliyoruz. Başrolümüz Tom (Joseph Gordon-Levitt) mesleğini yapmayan bir mimardır. İşi gücü Summer’a (Zooey Deschanel) abayı yakmaktır.

Film bu âşık olma hâline gerçekçi bir mercek tutuyor, bunu da iki süper yöntemle birden yapıyor. İlki, aşkı şimdiki zamanda değil hatıralarda arıyor. Cidden arıyor; çünkü bu aşk “armut piş ağzıma düş!” değil. Aşk olup olmadığı bile belli değil. İnsan beyninin hatırlama şekline ithafen, film bu sembolik beş yüz günde bir ileri iki geri gidiyor. İkincisi ise, masalsı birkaç anına rağmen (Disney kuşlarının Tom’un başında dolandığı ve halkın galeyana gelip dans ettiği o unutulmaz sahne gibi), acımasızca gerçekçi bir bakış açısıyla sorularını soruyor. Yine unutulmaz bir başka sahnede beklentilerle gerçekleri hakikaten yan yana koyuyor (videosu aşağıda). Hepsini toparlamak ve doğruları yüzümüze vurmak adına, filmi seslendiren o dostane anlatıcı ve yerinde giren nefis müzikler de adeta anılara altyazı oluyor.

Beklediğimiz, o her neyse, gibi bir film değil bu. Komik, heyecanlı, üzücü, romantik, oyunbaz, depresif, olgun, çocuksu, hayalci, gerçekçi, her duyguya her hâle gark eden bir film. Başkarakterini aptal yerine koymaktan çekinmiyor, öyle de cesur. Türü sevenler için de sevmeyenler için de tavsiye listelerinin başına yaraşır. Yaza yaza yaz gelsin diyerek 2009 tarihli filmi Disney+ platformundan izleyebileceğinizi belirteyim.

Kapatırken

Kendimce Düşünceler, sadık bir dost gibi, iki haftada bir pazar sabahları söz verdiği saat olan 9:00 sularında bülten formatında e-postalarınızdaki yerini alıyor. Size ilham vermesi için tek yapmanız gereken ücretsiz bir biçimde abone olmak.

Subscribe now

Keyif aldıysanız kalp simgesine (❤️) tıklayarak beğenilerinizi gönderebilir, bültenin hemen altına yorum ekleyebilirsiniz (💬). Paylaşmak isterseniz restack butonunu kullanarak (🔁) ve aşağıdaki butona tıklayarak Kendimce Düşünceler bültenini paylaşabilirsiniz.

Share

Görüşmek üzere, sevgiyle kalın 👋

Kendimce Düşünceler’in ikinci sezonunun dördüncü sayısından herkese merhaba! Hayatın içinde dikkatimizi vermezsek fark etmediğimiz küçük anlar var. Her sayıda bu küçük anlara dikkat kesilip, bunların çağrıştırdığı soruları arıyorum. Bakış açınızı iki haftada bir bu şekilde genişletmek hoşunuza gidiyorsa, bu yayına abone olmanızı çok isterim. Her zamanki gibi sevgi ve şans yanınızda olsun. 🍀

Romalı Stoacı filozof Seneca, bundan neredeyse iki bin yıl önce kaleme aldığı Yaşamın Kısalığı Üzerine isimli denemesinde, asıl önemli olanın dolu dolu yaşanmış bir ömür olduğunu anlatmak için bir deniz yolculuğu metaforunu şöyle kullanır:

Güçlü bir fırtınanın limandan koparıp oradan oraya sürüklediği veya farklı yönlerden esen çılgın rüzgârların etkisiyle aynı yerde dönüp duran bir adamın, uzun bir deniz yolculuğu yaptığını düşünmenin ne anlamı var? Uzun bir deniz yolculuğu yapmadı, sadece uzun süre fırlatıldı durdu.

Seneca, Roma’nın en karışık dönemlerinden birinde, milat sonrası Sezarlarını sırasıyla Augustus, Tiberius, Caligula, Claudius ve Neron olmak üzere görmüş bir hatip. Zenginlik içinde yaşamış, ancak Mutlu Yaşam Üzerine isimli denemesinde de söylediği gibi, zenginliğiyle ne övünmüş ne de bu durumu gizlemiş, değişken ve her an kaybedilebilecek bir özellik olduğunu bilmiş. Bir süre öğretmenliğini ve danışmanlığını da yaptığı Neron’un yanından ayrılıp kendini iyice felsefeye verdiği sıralar, bir komplo sonucu ölüme mahkûm olan, bunu da Stoacılara özgü bir tür ölüm kabullenişi ile karşılayan güçlü bir ruh. Şans ile gelen maddi-manevi kazancın erdemli olduğuna inanmasa da, şimdi buradan bakınca kötü şans ile kaybettiği şeyler olduğu görülüyor. Elbette bu da erdemsizlik değil.

2007 tarihli The Man From Earth filminde başkarakter John Oldman (soyada dikkat), profesör olarak çalıştığı üniversitedeki meslektaşlarına veda ettiği bir gün ortaya çıktığı üzere, doğrusu tek mekânda geçen film boyunca enine boyuna tartışıldığı üzere, Yontma Taş Devri’nde dünyaya gelmiş ve genetik bir anomali dolayısıyla 14 bin yıl hayatta kalmayı başarmış biridir. Kanıt göstermesini isterler, ancak oradan oraya geçen uzun bir ömürde yanında herhangi bir hatıra eşya taşıyamadığından bahseder. Sahip olduğumuz eşyalardan fazlasıyız.

Semavi dinlerdeki tufan öncesi atalardan biri kabul edilen, Nuh’un dedesi Metuşelah’ın 969 yıl yaşadığına inanılır. California’da ismini bu uzun ömürden alan bir ağaç var. 4857 yıllık yaşam süresiyle, dünyanın en yaşlı ağacı. Heybetli bir fotoğrafı aşağıda.

Şimdi, bu örneklerden ne çıkarmak gerekiyor? Yaşamın kendisi değerli bir armağan. Bu yaşamı nasıl geçireceği yüzde elli insanın kendi tercihlerine, yüzde elli de şansa bakıyor. Mühim olan, içten içe hissettiği kendi yaşam planına uyması. İmkânı varsa bir nesil bırakması, karşılık beklemeden sevgi ve mutluluk vermeyi tatması. Hiç yoksa toprağa bir çekirdek serpmesi, bir su vermesi. Şairin dediği gibi:

Böylesine sevilecek bu dünya
”Yaşadım” diyebilmen için…

Anlamlı bir yaşam yolculuğunda yanınızda olan Kendimce Düşünceler’i okuduğunuz için tekrar teşekkürler. Hadi başlayalım.

Blogumdan

Yıllar önce, kendi yaşamına dönüp bakmak üzerine yazdığım bir küçürek öykücük. Buyurunuz:

Hayat Güzel, Sadece Elleri Üşüyordu

“Yine o uçtuğun rüyayı görsen,” dedi. Parmaklarıyla sehpaya üç defa dokundu, ardından söylediğini yineledi. “Görsen keşke,” demedi. “Görsene!” diye buyurmadı. “Görsen nasıl olurdu?” diye sormadı. Görsem şaşıp kalmazdım, belki tekrar anlatırdım, bu defa başka türlü uçardım. Ellerini izliyordum, pütürlüydü, kaba sabaydı. İnsanın elleri yüzündeki çizgilerden az mı yaşardı? Onu tanıyalı seneler olmuştu, onun beni tanıdığına eşit ama sanki daha çok o yaşlanmıştı. Dışarısı ince ince yağıyordu. Ne tuhaf, yağmur yıllar önce de aynı bu şekilde düşüyordu. Bulutlar ve damlalar kaldırımda çıkan silüetimi odaksızlaştırıyordu. Az önce aynaya baktım, bulanıktı. Galiba yanlış gözlüğü takmışım. Kapıya üç kere vurulmuştu, uzaklardan sesler duyulmuştu. Gözlerimi açtım. O var mıydı? Ceplerimi yokladım, ceplerim yerindeydi. Yakam kavuşmuyordu, bu beni belli belirsiz rahatlatıyordu. “Kim bilir,” dedim. Gözlerim ağrırken cümleleri uzatmaya gücüm yetmiyordu. Yalnızca olacaklara seviniyordum. Kalbim vurunca, bazen kaşını gözünü yarsam da yaşadığımı hissediyordum.

Beşli Liste

Tiyatro ve sinema, dramatik yapıları benzese de farklı maharetlerin konuştuğu sanatlar. Tiyatro, tabiri caizse aktörlüğün er meydanı, sinema ise çok net bir yönetmenlik sanatı. Peki yazar? Tiyatroda da sinemada da aslan payının en az yarısını alması gereken kişi esasında yazardır. Yazarın eseri türler arası gezinebilir ve uyarlanabilir. Hollywood’daki yazarlar grevi döneminde gördüğümüz gibi, yapay zekâ ile bu işin yürümesi imkânsızdır. Bu sayıdaki beşli listeyi, film uyarlaması da olan ve ülkemizde tiyatro oyunu olarak sergilenmiş unutulmaz eserlere ayırdım (İsimlerine tıklayarak film uyarlamalarının IMDB sayfalarına da ulaşabilirsiniz).

1. Equus (Küheylan) - Peter Schafer: İngiltere’de küçük bir kasabada yaşayan, çalıştığı ahırdaki atlardan altısını kör eden 17 yaşındaki başkarakter Alan Strang’i inceleyen bir psikiyatrist, Alan’ın Equus ismindeki yağız ata saplantısını fark ediyor.

2. Inherit The Wind (Maymun Davası) - Jerome Lawrence: 1925, Tennessee. Yasak olmasına rağmen öğrencilere evrim teorisini anlatan lise öğretmeni John Scopes, hakkında açılan kamu davasında usta avukat Clarence Darrow tarafından ateşli bir biçimde savunuluyor. Film uyarlamasında Spencer Tracy müthiş.
3. Incendies (Yanık) - Wajdi Mouawad: 1975-1990 arasında yaşanan Lübnan İç Savaşı’nda başlayıp Kanada’ya kadar uzanan acı bir vasiyeti anlatıyor.

4. Flowers For Algernon (Algernon’a Çiçekler) - Daniel Keyes: Piyes olarak yazılmamış bir bilim kurgu eseri, ancak çok defa başarıyla sahneye uyarlandığı için aldım. IQ skoru 68 olan 37 yaşındaki çiçekçi Charlie Gordon’ın, Algernon isminde bir laboratuvar faresinin zekâsını dahi düzeyine geliştiren yeni bir bilimsel yöntemin ilk insan deneği olmasını konu ediyor.
5. Zengin Mutfağı - Vasıf Öngören: Bir köşkün mutfağında, iyi niyetli ancak sınıf bilincinden yoksun bir biçimde aşçılık yapan başkarakter Lütfü Pehlivan’ın, 15-16 Haziran 1970 mitinglerinin odağında yaşadığı değişimi anlatıyor.

Okuduklarım

Her sayıda, okuduğum kitaplardan biri için Goodreads’e yazdığım incelemeyi paylaşıyorum.

Beş Sevim Apartmanı

Akran tavsiyesi üzerine kitap okuduğum enderdir. Ancak fikirlerine değer verdiğim genç bir arkadaşımın “Bir oturuşta bitirdim,” demesi üzerine, daha önce hiç kitabını okumadığım Mine Söğüt’ün bu eserine bir cumartesi öğleden sonrası başladım ve gerçekten de birkaç saat içinde tamamladım. 2003 tarihli kitap roman türünde, ancak adeta bir kısa öyküler bileşkesi desem yeridir, çünkü sırayla anlattığı karakterlerin her birinin öyküsü kendi içinde bütünlüklü bir başlangıç ve sona sahip. Temaları ortak. Hepsi dışlanmış, bir şekilde doğa üstüyle ilişkilendirilmiş bireyler. Anlatımı kentli masalcı diyebileceğim bir tarzda. Bu yıl okuduğum Latife Tekin romanı Berci Kristin Çöp Masalları’nın havasını aldım. Beş Sevim Apartmanı’nın, diğer eserlerini okumamış olsam bile tahminen yazarın da, alametifarikası sürükleyicilik. Bunun da nedeni sanırım, yazarın ana duyguya hizmet etmeyen cümleleri eleme başarısında. Kitabı tam oturan bir kıyafet gibi düşünebiliriz. Öneririm.

İzlediklerim

Her sayıda, izlediğim film veya dizilerden biri için yazdığım bir incelemeye yer veriyorum.

Furiosa: A Mad Max Saga

Bazı yönetmenlerin potaniyelinin sınırı yok. Nereye koysan oluyor. Teknoloji ne kadar gelişirse, hayallerini o kadar güzel beyazperdeye döküyorlar. George Miller’a bakın. Genç bir sinemacı olarak iki Mad Max filmi çekiyor, post-apokaliptik Avustralya çöllerinde geçen bir dünya kuruyor. Sonra gidiyor, çoban köpeği olmak isteyen bir domuzcuğun (Babe) maceralarını anlatıyor. İki Neşeli Ayaklar filmi çekiyor, biriyle de animasyon film dalında Oscar ödülü alıyor. Yirmi yıl sonra çocuk filmleri çekmeyi bırakıp Mad Max: Fury Road ile seriye geri dönüyor ve çölde geçen bitmeyen takip sekansı ile sinema tarihine damgasını vuruyor. 2015 tarihli Fury Road bence içine bulunduğu on yılın en iyi filmlerinden biriydi. Miller, o filmden sonra hem de çoğunluğunu İstanbul’da çektiği büyülü yapım Three Thousand Years of Longing’de kısa bir mola verip, yine kendisini var eden seriye geri dönüyor ve Fury Road’da tanıştığımız Furiosa karakterinin başrolde olduğu bir prequel’e imza atıyor. Detayına geçmeden ilk filmin alevli gitarcısını da aşağıdaki kısa video ile hatırlatayım.

Max’in yokluğunda, ilk filmdekinden daha genç, daha sert ve tutkulu bir Furiosa var burada. Petrol, kurşun ve tarım derebeylerinin güç dengeleri, buradaki dengeye ortasından dalan motosiklet çeteleri (başlarında alışılmadık bir Chris Hemsworth), bir intikam ve bir de aşk öyküsü var filmde. Orijinal dünyalar yaratmak gibi zor bir işi bu seriyle iki defa başarmış Miller. Görsel efektlerin de yardımıyla serinin bu yeni filmleri çok daha görkemli, daha net ve derinlikli. Epik aksiyon filmlerini sevenler başta olmak üzere mutlaka öneririm. 2024 tarihli yapımı TV+ ve Apple TV’den izleyebilirsiniz.

Kapatırken

Kendimce Düşünceler, sadık bir dost gibi, iki haftada bir pazar sabahları söz verdiği saat olan 9:00 sularında bülten formatında e-postalarınızdaki yerini alıyor. Size ilham vermesi için tek yapmanız gereken ücretsiz bir biçimde abone olmak.

Subscribe now

Keyif aldıysanız kalp simgesine (❤️) tıklayarak beğenilerinizi gönderebilir, bültenin hemen altına yorum ekleyebilirsiniz (💬). Paylaşmak isterseniz restack butonunu kullanarak (🔁) ve aşağıdaki butona tıklayarak Kendimce Düşünceler bültenini paylaşabilirsiniz.

Share

Görüşmek üzere, sevgiyle kalın 👋

Kendimce Düşünceler’in ikinci sezonunun üçüncü sayısından herkese merhaba! Yeni sayıları sizlerle buluştururken niyet ettiğim şey, zihinlerimiz arasında bir köprü kurmak. Her başlangıcı, önemli bir soru için kafa yoran sessiz bir ortaklık gibi görüyorum. Bu yolculuğa iki haftada bir dahil olmak isterseniz abone olmanız beni çok mutlu eder. Her zamanki gibi sevgi ve şans yanınızda olsun. 🍀

Çağan Irmak’ın 2008 tarihli melodramı Issız Adam’da dananın kuyruğunun koptuğu nokta herhalde Alper’in “Ada ben ayrılmak istiyorum!” dediği sahne. Mizanseni hatırlatayım. Alper’in annesini yeni uğurlayıp eve gelmişler. Ada, çocuksu bir hevesle kadının gitmeden pişirip dolaba koyduğu bir tencere yaprak sarmasına, bütün tencereyi yeme parolasıyla yumulmuş, içecek olarak da şeftali suyu tercih etmiş, hararetle bir şeyler anlatıyor. Duvara sırtını dayamış Alper, görünüşte her şey yolunda gibiyken, işte o sırada bir çuval inciri berbat ediyor. Ada elindeki sarmayı bırakıp şeftali suyundan küçük bir yudum alıyor ve “Neden hiç şaşırmadım diye düşünüyorum!” ile başlayan konuşmasını yapmak için kameraya dönüyor. Ayağa kalkarken bardağı görüyoruz, neredeyse bomboş. Neden? Çünkü Ada en başında bardağa çok az meyve suyu koymuştu. Bir tencere yaprak sarmasına yetecek kadar değil. Yıllar önce sinemada izlerken de bana tuhaf gelen bu detayı gelin biraz açayım.

1980’de sosyal psikolog Neil Weinstein’ın ortaya koyduğu, 2010’larda ise bilişsel nörobilim profesörü Tali Sharot’un deneyle pekiştirdiği bir bilişsel önyargı var. İsmi iyimserlik önyargısı. Weinstein’ın çalışması insanların kötü olayların kendi başlarına gelme ihtimalini sistematik olarak çok düşük, iyi olayların başlarına gelme ihtimalini ise çok yüksek tahminlediklerini ortaya koyuyor. Sharot ise bunu bir adım daha ileri götürüyor ve MR cihazıyla da izleyerek, insanlara başlarına gelebilecek kötü olayların olasılığı ile ilgili tahmin yaptırdıktan sonra gerçek istatistikleri de onlara iletiyor ve yeni bir tahmin yapmalarını istiyor. Riskin ilk tahminlerinden daha düşük olduğunu duyduklarında, yani olumlu bir bilgi aldıklarında, insanlar hızla tahminlerini değiştiriyorlar. Ancak riskin ilk tahminlerinden daha yüksek olduğunu duyduklarında, yani olumsuz bir bilgi aldıklarında ise tahminlerini hemen hemen hiç değiştirmiyorlar. Beynin hata farkındalığını işleyen kısmı Anterior Singulat Korteks (ACC), olumsuz haberlerde neredeyse hiç aktivite göstermiyor. Yani gerçekten de “good vibes only” biçiminde programlıyız.

Matematiksizliğin dayanılmaz hafifliği dışında insanların böyle davranmasına sebep olan şey tabii ki umut. Dünyayı ileriye götürenler, geleceğe yatırım yapanlar, olmazları olduranlar ve bir tencere yaprak sarmasını bir oturuşta yiyebileceğini düşünenler işte bu umutlu insanlar. Stephen King’in kısa öyküsünden uyarlanan 1994 tarihli Esaretin Bedeli’nde başkarakter Andy, Red için o siyah taşın altına gizlediği mektupta ne demişti?

“Unutma Red, umut iyi bir şeydir, belki de en iyi şeydir ve iyi şeyler asla ölmez. Umarım bu mektup sana ulaşır ve seni sağlıkla bulur.”

Bu çok doğru sözden önceki 19 yıl boyunca bir keskiyle tünel kazan, tünelin girişini bir metrelik bir posterle kapatan ve kaçış planını ince ince dokuyan Andy, bir tencere yaprak sarmasının yanına iki parmak şeftali suyu koyan Ada ve doymak bilmeyen bir narsisizmden muzdarip olan Alper’i de son olarak karşılaştıralım mı? “Evet!” diye bağırdığınızı duyar gibiyim. Üçü de iyimser olan karakterlerimizden Andy haksız yere hapse düşünce her şeyini kaybetti ve kendine yeni bir dünya kurmanın planını yaptı, tek eksiği bir keski, bir poster ve biraz zamandı. Alper’in zaten her şeyi vardı, tek eksiği onu iyileştirecek bir yürekti, onu da elinden kaçırdı. Ada’nınsa bir tencere dolusu yaprak sarması ve eşikte bekleyen bir kalp kırıklığı vardı, tek eksiği yeteri kadar meyve suyu ve azıcık duygusal bağ kurmaktı, o da kısmet olmadı. Umudu da çaba, moral ve şansla beslemek gerekiyor demek ki.

Umudunuzu hep yüksek tutmanızı salık veren Kendimce Düşünceler’i okuduğunuz için tekrar teşekkürler. Hadi başlayalım.

Blogumdan

Bu yazı yine geçmişten, günlük tutma üzerine bir çeşitleme. Buyurunuz:

Saf ve Düşünceli Günlükçü

Günlük tutmanın iki türü vardır:

1. Adına yakışır biçimde, tarihi de sakınmayıp, günü gününe veya neredeyse günü gününe; normal bir deftere, ajandaya ya da tercihen asıl işi kırtasiyecilik olmayan kitapçılarda satılan tarz ciltli defterlere; o gün ne yaşandıysa olay atlamadan ve fakat duyguları, yargıları da işin içine katarak - yani bir nevi dış zamanın nesnelliğiyle, iç zamanın öznelliğini tanıştırıp çöpçatanlık yaparak; başka bir nevi yıldızları kararlılıkla sayan adamın ciddiyetiyle, sabah olduğunda sokak lambalarını dolaşıp söndüren adamın gizli heyecanını aynı mimiğe yorarak - aktarmak.

2. Görev kabilinden uzak, hayatın pik ve dip noktalarına varmaya az kaldığında veya duygu patlaması, düşünce bombardımanı, olayların fişeklemesi, insanların fişteklemesi gibi bir değişkenin etkisiyle veya yazmazsam çıldıracağım haklı algısına gark olunan zamanlarda veya (örneğin) on beş gün önce vuku bulan bir anıyı tekrar değerlendirip, şimdi belleğin - ders çalışsın diye yanına gönderilen bir komşu çocuğu gibi tembel ve umursamaz olan belleğin - unutma özgürlüğünden, tükenmez kalemin bir de uzayda çalışsa tam olacak gaddarca kalıcılığına taşıma isteği söz konusu olduğunda; vazgeçilmez biçimde yine tarz bir ciltli deftere; peşin hükümlerden, önyargılardan, yanlış çıkarılan sonuçlardan, yanlış anlaşılan davranışlardan, yanlış hatırlanan gerçeklerden bolca katılan et suyuna çorbaları içerek büyüyen koskoca değerler okyanusunu kusmak.

   

Bunların hangisinin doğru olduğuna kimse karar veremez. Doğrusu, aşık değilseniz, zaten büyük ihtimalle günlük tutmayla çoktan yollarınızı ayırmışsınızdır. Vakit olmayabilir, ilham gelmeyebilir, günleriniz yazmaya değecek kadar ilginç geçmiyordur, fiziksel olarak yazma uzvunuzu yitirmişsinizdir veya çok ekstrem de olsa, gece çalışıp gündüz uyuyor olabilirsiniz (soru: bu neden engeldir? cevap: çünkü bütün günlükler gece yazılmalıdır). Bunun haricinde hala günlükçü tayfadaysanız, hele hele birinci tip kâtip günlüğünü tercih ediyorsanız, ya çok azimlisiniz ya da istisna olmaya heveslisiniz. Buna karşın şunu da kabul etmek gerekir ki, günlük tutmayıp da ne yapacaksınız? Kendi beyninizin içi, duvara dert anlatmak gibidir, yankı yapar. Bazı olasılıklar konuşulmaz, konuşunca gerçek olacağından en ilkel korkularla korkulur, dolayısıyla çoğu zaman başkaları da çözüm değildir. Anonim bir alıcıyı sürekli garanti eden sosyal medyada, gizemsiz yaşamına sıklıkla ve bayağılıkla değinmek, entipüften bir kitaptan veya araba camı çıkartmasından alınma feylesofluğu inanarak - isteyerek paylaşmak yetmez. Yazmak, çizmek gerekir. Sanat, yüksek sanatlar, bir çok kökeninin bir yerinde yalnızlığı da barındırmaz mı zaten?

Beşli Liste

Savaş filmleri aslında insan ve insanlık öyküleridir. İnsansız film olur, örnekleri de vardır ancak insansız savaş filmi olmaz. Genellikle tarih janrıyla da kol kola verdikleri için, savaş filmi izlerken tarihle ilgili de birçok şey öğrenebilirsiniz. Bu sayıda az bilindiğini düşündüğüm 5 adet savaş filmine yer vermek istedim.

1. Human Condition - Ningen no jôken (1959) - İkinci Dünya Savaşı esnasında Japon işgali altındaki Mançurya. Toplama kampında görevlendirilmiş bir pasifist olan Kaji’nin gözünden savaşın insanlık dışılığını üçleme biçiminde izliyoruz.

2. Judgment at Nuremberg (1961) - İkinci Dünya Savaşı’nın sonunda Nazilere mensup subayların ve yargıçların yargılanması için Nürnberg kentinde büyük bir mahkeme kuruldu. “Bir aksiyonun yasal olması, yapan kişiyi aksiyonun sonuçlarına karşı sorumlu kılar mı?” sorusunun cevabını arıyoruz.

3. The Battle of Algiers (1966) - Cezayir’in 1954-1962 arası Fransa’ya karşı yürüttüğü ve bağımsızlıklarına kadar süren direniş hareketini yarı belgesel formatında izliyoruz.

4. Aguirre, the Wrath of God (1972) - Hande Yener’in “İki Deli” şarkısı yönetmen Werner Herzog ile bir dönem devamlı başrolü olan Klaus Kinski (aşağıda videoda) için yazılmış sanki. 16. yüzyılda Güney Amerika’yı işgal eden İspanyol kolonicilerin efsanevi El Dorado şehrini arama hikâyesi.

5. Empire of the Sun - 2. Dünya Savaşı sırasında Japonya’nın Şangay’ı işgal etmesiyle kendini toplama kampında bulan bir zengin çocuğunun kampta geçen büyüme öyküsü. Tüm eserleri teknoloji ve metal nesnelere (bu eserde savaş uçakları) karşı bir tür fetişizm içeren J.G. Ballard’ın romanından uyarlama.

Okuduklarım

Her sayıda, okuduğum kitaplardan biri için Goodreads’e yazdığım incelemeyi paylaşıyorum.

Akıldışı Sevgilerimle: Kayıp Çoraplar ve Diğer Varoluşsal Muammalar

Davranışsal psikoloji, daha da spesifik olarak davranışsal ekonomi konusunda Kahneman ekolünün popüler temsilcisi Dan Ariely’yi, insanların kararlarının neden çoğu zaman mantığa aykırı olduğunu açıklayan harika kitabı Akıldışı Ama Öngörülebilir ile tanımıştım. 2012-2022 yılları arasında The Wall Street Journal’da okurların günlük hayattaki tuhaf sorularına mizahi, bilimsel ve çoğu zaman şaşırtıcı şekilde cevap verdiği “Ask Ariely” köşesinden 2015’te derlenmiş Akıldışı Sevgilerimle (Irrationally Yours) kitabında da çok eğlendiğimi söylemem lazım. Çorapların çamaşır makinesinde neden kaybolduğundan flörtte reddedilme korkusuna, küçük hilelerin psikolojisinden e-posta beklerken yaşanan anlamsız kaygıya, iş toplantılarında neden fazla özgüvenli insanların daha ikna edici göründüğünden marketteki fazla seçeneklerin karar verme sürecimizi nasıl felç ettiğine, hediye verirken neden pahalı olanı değil de anlam yüklediğimizi seçtiğimizden motivasyonun parayla ne ölçüde artıp ne ölçüde düştüğüne kadar hayatın içinden birçok konuya muzip cevaplar veriyor, aynı zamanda da düşündürüyor. Bölümleri kısa ve okuması kolay. Psikolojiyle ilgilenen herkese keyifle öneririm.

İzlediklerim

Her sayıda, izlediğim film veya dizilerden biri için yazdığım bir incelemeye yer veriyorum.

The Royal Tenenbaums

Minimalizm deyince kafamızda bir şeyler canlanmaya başladı, günlük hayatta pek çoğumuz asgari düzeyde uygulasak da, yalınlık, sadelik, fazlalıklardan arınmışlık gibi fikir yürütmeleri kolaylıkla yapabiliyoruz. Sinemada minimalizm ise minimum kamera hareketi demektir. Minimalist bir yönetmen sahnesini kurar, gözünü bir o yana bir bu yana çevirmez; doğru anda doğru aktör ve aktrisler, doğru bir sinematografi çerçevesinde rollerini yapar, filmin hikayesini oluşturan olaylar doğru sırayla gelişir; sonunda da sevenleri için tadından yenmez bir eser oluşur. Bu akımın babaları Robert Bresson ve Yasujiro Ozu ise, modern temsilcisi de kesinlikle Wes Anderson’dır. Martin Scorsese’nin yıllar önce bir röportajında, yeni yönetmenlerden yerinizi kim alabilir sorusuna çok net bir şekilde “Wes Anderson” cevabını vermesi boşa değildir. Anderson’ın başarısını şöyle örneklemek lazım; iyi bir sinema izleyicisi, iyi bir yönetmenden tek bir kareyi gördüğünde filmi tanıyabilir; Andersonesk diyebileceğimiz, çokbilmiş, geveze ve biraz da uyanık baş karakter, inadına yapay setler ve karton zeminler, ekranda gördüğümüz nesnelerin metinler ve panolar ile açıklamaları gibi öğeler sayesinde, bir Wes Anderson filmini, henüz görmemiş olsanız dahi tek karesinden tanıyabilirsiniz.

“Hepsi birbirinden yetenekli ve eksantrik tipler olan Tenenbaumlar ve dostları, yıllarca uzak yaşadıktan sonra, ailenin babası Royal’ın uydurma bir bahaneyle geri dönmesi üzerine tekrar bir araya gelirler,” şeklinde konusunu özetleyebileceğim The Royal Tenenbaums (Tenenbaum Ailesi) filmini çok seviyorum. Tüm oyuncuları ayrı ayrı nefis (hele hele başroldeki Gene Hackman ve hayatının oyununu çıkaran Luke Wilson). Senaryodaki incelikler her zamanki gibi üst düzey. 2001 tarihli filmin en sevdiğim bölümleri:

1. Elliott Smith’in Needle in the Hay parçası eşliğinde (şarkıyı aşağıda paylaşıyorum) Richie’nin intihar girişiminde bulunduğu sahne.

2. Hayat boyu üçkağıt peşinde koşan Royal’ın, “burada kötü adam gibi göründüğümü biliyorum ama geçirdiğim son 6 gün muhtemelen hayatımın en iyi günleriydi” demesinden sonra, dış sesin söylediği şu söz:

   “Royal, bu açıklamayı yaptığı anda, söylediklerinin doğru olduğunu fark etti”.

Tabii ki Ben Stiller’ın oynadığı Chas karakterinin oğullarıyla birlikte giydikleri Badi Ekrem eşofmanlarının filmin sonunda siyaha dönmesi gibi, filmin detay zenginliğine sadece bir misal olabilecek, gizem türünde olmayan bir yapıt için (sözgelimi The Sixth Sense gibi bir sır tutma tandansı olmasa da) üst düzey bir tekrar seyir potansiyeli içeriyor, gönül rahatlığıyla öneririm. Yönetmenin diğer birçok yapıtıyla birlikte Disney + platformundan izleyebilirsiniz.

Kapatırken

Kendimce Düşünceler, sadık bir dost gibi, iki haftada bir pazar sabahları söz verdiği saat olan 9:00 sularında bülten formatında e-postalarınızdaki yerini alıyor. Size ilham vermesi için tek yapmanız gereken ücretsiz bir biçimde abone olmak.

Subscribe now

Keyif aldıysanız kalp simgesine (❤️) tıklayarak beğenilerinizi gönderebilir, bültenin hemen altına yorum ekleyebilirsiniz (💬). Paylaşmak isterseniz restack butonunu kullanarak (🔁) ve aşağıdaki butona tıklayarak Kendimce Düşünceler bültenini paylaşabilirsiniz.

Share

Görüşmek üzere, sevgiyle kalın 👋

Kendimce Düşünceler’in ikinci sezonunun ikinci sayısından herkese merhaba! Bir hatırlatma, pazar kahvelerinize eşlik eden en sevdiğiniz kültür-sanat-felsefe fanzini bu sezon iki haftada bir yayınlanıyor. Film ve kitap önerileri kesintisiz devam ederken, beşli listeler, beşli çağrışımlar, blog yazıları ve başlangıç yazıları için önerilerinizi ilgiyle takip ediyorum. Sohbet bölümünde bununla ilgili bir başlık açacağım. Bültene abone olanları beklerim. Her zamanki gibi sevgi ve şans yanınızda olsun 🍀

Fransız oyun yazarı Edmond Rostand’ın en meşhur eseri 1897 tarihli Cyrano de Bergerac’tır. Başkarakterini hepimiz koca burnuyla tanırız, ancak gerçek hayatta 17. yüzyılda yaşamış olan Cyrano’nun burnunun oyundaki gibi dev olduğuna dair bir kanıt yoktur. Kurmacanın güzelliği bu ya. Yoksa mağrur vikont De Valvert “Burnunuz ne kocaman!” dediğinde Cyrano bin türlü yaratıcı cevabıyla nasıl rezil ederdi rakibini? Kendi burnunu benzettiği türlü nesneden sonra, eldiveni bile olmadığına dem vuran vikonta şöyle cevap verir kahramanımız:

Yoksa eldivenim ne çıkar!
Bir tanecik kalmıştı babamızdan yadigâr,
Yanımda bulunsaydı yine kullanacaktım;
Ne çare birisinin suratında bıraktım!

Burun tiradı çok meşhurdur ancak orijinalinde “Non, merci! / Hayır, teşekkürler!” olarak geçen bir başka tiradı, Cyrano de Bergerac’ı dilimize ilk defa kazandıran Prof. Sabri Esat Siyavuşgil çeviride şu tabiri kullanarak adeta yeniden yazmıştır: “İstemem, eksik olsun!” (Maalesef Siyavuşgil çevirisi yeniden basılmıyor, ancak sahaflardan bulmak mümkün, bu da bir not olsun). Cyrano’nun çok sayıda sinema uyarlamasından en bilineni Jean-Paul Rappeneau’nun yönettiği ve başrolünde Gerard Depardieu’nun yıldızlaştığı 1990 tarihli aynı adlı film. Vaktiyle televizyonda izlerken Rüştü Asyalı’nın harika seslendirmesiyle akıllara kazınan bu tiradı aşağıda paylaşmak istedim:

En yakın dostu Le Bret’e attığı tiradın sonunu şöyle bitirir Cyrano:

Velhasıl bir tufeyli (asalak) sarmaşık zilletiyle (hor görülecek davranışıyla)
Tırmanma! Varsın boyun olmasın söğüt kadar,
Bulutlara çıkmazsa yaprakların ne zarar?
Kavaklar sıra sıra dikilse de karşına
Boy ver, dayanmaksızın, yalnız ve tek başına!

Bunca beylik söze rağmen sevdiği kadın Roxanne’e aşkını ilan edemez Cyrano. Rostand’ın güzel söylemiyle, Roxanne’e yıllardır bir başkası yazmış gibi götürdüğü mektupların altında adı yoktur belki ama bütün bu göz yaşları onundur. Bu denli gururlu, özgüveni yüksek bir karakter sevdiği kadına onu istediğini neden söyleyemez? Burnundan utandığı için olamaz herhalde.

Şimdi Cyrano örneğini düşünüp bu sayının sorusunu soralım. İnsan bir hayat boyu heybesindekilerin tamamını elde etmeye çalışmalı mıdır? Alçak daldaki elmaları toplamamak kaba tabirle enayilik midir? Yoksa, bazen her şeyi istememek, eksik olsun diyebilmek bir erdem midir? Öz varlığını tutarlı, yüksek karakterli tutmanın ödünü isteklerini dizginleyebilmekten mi geçer? Yorumlara beklerim.

İçinde burun geçen deyimleri saysak sayfalar tutacakken, iki haftada bir burnunuzda tütmeyi bir borç bilen Kendimce Düşünceler’i okuduğunuz için tekrar teşekkürler. Hadi başlayalım.

Blogumdan

Bu yazı geçmişten, uykusuz geçen bir gecenin sabahından. Buyurunuz:

Uykuya Dalıp Dipten Düş Çıkarmak

Uykusuzluğun da REM evresi vardı. Sırasıyla uykuya direnme, uykusuzluğu açlıkla karıştırma, bezme, durgunlaşma ve sinirlerin laçka olması evrelerinden sonra geliyordu. Bolca göz kırpma içeriyordu.

Gariptir, hayatının bir döneminde herhangi bir sebeple nöbet beklemiş olanlarda bu biyolojik durum yüzeyin çok altında gözlenirdi. Velâkin bastırılmış uykusuzluk (bastırılmış yalnızlıkla bir örnek), fi tarihinde kişinin karşısına dikilerek, her kötüden bir iyi çıkacağı gibi, doğrusu her işin olması gerektiğine varacağı gibi, kişiyi göz altı torbaları denizinden mutlu rüyalar okyanusuna taşıyacaktı.

Uzun yoldan eve dönende, emek isteyen bir işi bitirende, bir daha uyanmayacak olanda bir de gerçekten ihtiyaç duyanda öyle yoğun bir uyku olurdu ki, çok yaklaşsan o bulut diyarında süregidenleri duyabilirdin bile.

Nitekim henüz doğmamış güneşe uyanmak, belki bu döngünün en güzel bombesiydi. Kim bilir oralardaki ruhlar, ilk neyi görmeye bu denli sevinirdi?

Beşli Liste

Grafik roman tabiri sanırım artık otursa da ilk kullanılmaya başladığı dönemlerde kulağıma çok tuhaf geliyordu. Çocukluktan beri çizgi öykü ve karikatür okuma alışkanlığındaki birisi olarak, kültür büfesinden aldığım Laurel & Hardy çizgi roman kitaplarıyla, evde bulduğum Tenten ciltleri veya bir önceki kuşağın da favorisi olan Teksas Çelik Bilek, Kaptan Swing gibi İtalyan çizgi romanlarını birbirinden ayırmak içimden gelmiyordu. Marvel çizgi roman fasiküllerini düzenli olmasa da takip ederken, lise ikide bir anda Dream of the Endless‘in maceralarıyla tanıştım ve grafik romanın farkının ne olduğunu anladım. Her cilt, (toplu izlenen dizi sezonları gibi) sayıların birleşimi şeklinde olsa da belirli bir temaya ulaşmanın adımlarını oluşturuyordu. Aynı hızla Watchmen, V for Vendetta, The Killing Joke gibi birçok klasiği keyifle tükettim. Üniversiteden itibaren İtalyan çizgi geleneğinden Martin Mystere ve Dylan Dog‘u tercih etmeye başladım. Sinema yazıları kadar öykü ve romanlarını da severek okuduğum Mehmet Açar‘ın Hayatın Anlamı ya da Akhisarlı Hasan Tütün’ün Maceraları isimli eğlenceli romanında bu çizgi romanları yetişkinlik düzeyine göre sıralayan güzel bir pasaj var. Alıntılamayacağım, hatırladığım kadarıyla aktaracağım üzere, Açar karakterlerinden birine kabaca şunu söyletiyor:

“Tommiks, çizgi romanların içinde en masumları. Tabancasıyla kimseyi öldürmüyor, suçluları kementle yakalıyor. Ona hep yakıştırdığımız Suzi’yle el ele bile tutuşmuyor, Suzi ona her maceranın sonunda turtasını sunsa da. Zagor ergenlik gibi, yanında kadın göremiyorsunuz ancak baltası hep elinde, doymak bilmeyen iştahıyla Çiko da hep yanında. Martin Mystere ise bir yetişkin. Cebindeki silahını gerektiğinde kullanmaktan çekinmiyor. Sembolik olarak değil, gerçekten sevgilileri oluyor.”

Şahsen ülkemizde ve dünyada daha ciddi bir grafik roman geleneği olduğunu sonradan fark ettim. Bunlar birer kitap okumakla eşdeğer lezzet veriyordu. Bu sayıda bahsettiğim ciddi, yani fantastik ve gerçeküstü öğe içermeyen, grafik romanlardan beşine yer vermek istedim.

1. Emanet Şehir - Levent Cantek

2. Maus - Art Spiegelman

3. Persepolis - Marjene Satrapi

4. Logicomix - Apostolos Doxiadis

5. Pyongyang - Guy Delisle

Okuduklarım

Her sayıda, okuduğum kitaplardan biri için Goodreads’e yazdığım incelemeyi paylaşıyorum.

Başarısızlığa Övgü

Dr. Mahfi Eğilmez, geçmişte hazine müsteşarlığı da yapmış önemli bir bürokrat. Karmaşık ekonomik kavramları bu konuda tecrübesi olmayan kişilerin de anlayabileceği şekilde aktarmak için rahmetli Prof. Güngör Uras’la birlikte (Uras’ın radyoda “Ayşe Teyze Ne Yapsın?” ismiyle günlük yaptığı yayın dün gibi kulaklarımda) var güçleriyle çalışıp çabaladılar. Örneklerle Kolay Ekonomi kitabı herkesin okuması gereken minik bir ekonomi sözlüğü gibidir mesela. Başarısızlığa Övgü ise Eğilmez’in öğrencilik ve ekonomiye giriş serüvenini anlatıyor. Matematikle arasını nasıl düzelttiğini anlattığı bölümler ilgi çekici. Yani aslında kitabın bir nevi kısa bir otobiyografi niteliği de var. Özellikle kamu sektöründe çalışmak isteyenler için mülakatlara nasıl hazırlanılacağı konusunda ilk elden tavsiyeler içeriyor. Bu konu planları arasında olanlara kesinlikle öneririm.

İzlediklerim

Her sayıda, izlediğim film veya dizilerden biri için yazdığım bir incelemeye yer veriyorum.

The Ugly Stepsister

Külkedisi masalının tarihçesi MÖ 1. yüzyılı buluyor. İlk versiyonunda sonradan prenses olan kız ve prensten çok sihirli ayakkabılara rol verilirken, Grimm Kardeşler tarafından meşhur edilen versiyonu Aschenputtel (Kelimenin tam anlamıyla “küçük kül kız”, Türkçemizdeki ismine şapka çıkarıyorum), bugün bildiğimiz masalın konusuna çok yakın ancak oldukça vahşi bir metin. Buradan İngilizce olarak okuyabilirsiniz.

Norveçli yönetmen Emilie Blichfeldt’in 2025 tarihli uyarlaması The Ugly Stepsister (Den stygge stesøsteren), masala ters köşe yaparak, bütün olaya Sindirella’nın çirkin üvey kız kardeşlerinden büyük olanının gözünden bakıyor. Bunu yaparken de modern toplumun kadına bakışı, belirli bir idealize kadın bedeni yaratması ve bu beklenti üzerinden genç kadınların davranışlarını şekillendirmesi konularına güzelce neşter vuruyor. Filmin türü temel olarak kara komedi, ancak masalın orijinal halini bilenlerin tahmin edebileceği gibi body horror alt türüne de giriyor. Çirkin üvey kız kardeşin zayıflamak için bulduğu formülü midesi hassas olanlara önermiyorum. The Ugly Stepsister tür, tema, anlatım yapısı ve baş kadın oyuncuları arasındaki gerilim üzerinden yürüyen dramatik kurgusuyla geçen yılın flaş filmlerinden The Substance’ı ister istemez andırıyor. The Substance’ı beğendiyseniz bu filmi de seyredebilirsiniz. MUBI’den izleyebilirsiniz.

Kapatırken

Kendimce Düşünceler, sadık bir dost gibi, iki haftada bir pazar sabahları söz verdiği saat olan 9:00 sularında bülten formatında e-postalarınızdaki yerini alıyor. Size ilham vermesi için tek yapmanız gereken ücretsiz bir biçimde abone olmak.

Subscribe now

Keyif aldıysanız kalp simgesine (❤️) tıklayarak beğenilerinizi gönderebilir, bültenin hemen altına yorum ekleyebilirsiniz (💬). Paylaşmak isterseniz restack butonunu kullanarak (🔁) ve aşağıdaki butona tıklayarak Kendimce Düşünceler bültenini paylaşabilirsiniz.

Share

Görüşmek üzere, sevgiyle kalın 👋

Öncelikle bir not: Kendimce Düşünceler’in ikinci sezonundan herkese kocaman bir merhaba! Yazmak öyle bir eylem ki, uyguladıkça yeni kelimeler zihninizden kaleminize dökülmeye başlar, imtina ettikçe ilham musaları da göçmen kuşlar gibi güneye uçar. İlk sezondan sonra eylül başına kadar verdiğim ara, iş yoğunluğundan ekim ayı ortasını buldu. Bekleyenlere, mesaj gönderip soranlara, bu periyotta eski sayıları okuyanlara çok teşekkürler. Okuduğunuz 45. sayıyı oldukça kısıtlı, yoğun bir zamanda hazırlıyorum. Ancak yazarak yazar olunacağını bildiğim için aksiyon almanın önemli olduğunu düşünüyorum. Kendimce Düşünceler’in ikinci sezonunu iki haftada bir yayınlama niyetim var. Böylece hem kalitesini koruyabilir hem de sürpriz başka yayınlar için de alan açabilirim sanıyorum. Hem bu konuyla hem de formatla ilgili görüş bildirmek isteyenleri sohbet bölümüne beklerim. Girizgâhı daha fazla uzatmadan sizlere keyifli bir sezon diliyorum. Sevgi ve şans herkesin yanında olsun 🍀

Dilimizde Gülay ve Sibel Can da söyledi ama Sen Gelmez Oldun şarkısının en iyi yorumu herhalde 1982 yılında çıkardığı Yedi Renk plağından Neşe Karaböcek’e aittir. Hatırlayalım mı eseri?

Ünlü Azeri besteci Alekber Tağıyev’in yaptığı şarkının sözleri ise yine Azeri şair Medine Gülgün’e aittir. Şarkının orijinal ismi (Sən gəlməz oldun) ve sözlerinin çoğu da Türkçeye çevirince aynı, Azerice ve Türkçe’nin benzeştiği de malum. Bu şarkıda en sevdiğim mısrada ise ufak bir değişiklik var. İkinci nakaratın hemen girişindeki mısra dilimizde şöyleyken:

Taşlara mı döndü kalbin? Gelmedin.

Orijinalinde şöyle:

Daşlaramı dəydi, sındı əhdimiz? / Taşlara mı çarptı, bozuldu sözümüz.

Bu değişiklik ilginç, çünkü taşlara çarpıp paramparça olma metaforuyla anlatılan, iki kişi arasındaki antlaşmanın bozulması olayı, bize kalbin taşlaşması metaforuyla anlatılan, birinin merhameti bırakması ve katılaşması olarak tercüme olmuş. Şimdi bu girizgahtan yola çıkarak sorumuzu soralım. Günümüzün popüler kavramlarından Ghosting (Açıklama Yapmadan Ortadan Kaybolma), buna maruz kalan kişiyi asıl neden üzer? İlkesiz olmasından mı, yoksa gaddarca olmasından mı?

Şimdi antlaşma argümanı haksız olmasa da kökeni çok eski değil. Amerikalıların “a deal is a deal / anlaşma anlaşmadır” özdeyişine göre, kontratın varsa, söz verdiysen, bir defa laf ağızdan çıktıysa, şartları senin için ne denli dezavantajlı olursa olsun anlaşma süresi boyunca bozamazsın. Bozarsan da ne olacağı yine kurallarla bellidir. Bu anlaşma biçiminde insanlar birbirine tahsil edilebilir şekilde ve hiyerarşik olarak borçlanır. Oysa David Graeber’ın Borç kitabında belirttiği gibi, biraz daha geriye gittiğimizde borç kavramının böyle bir hiyerarşik ilişkisi yoktur. Ödeneceği garanti değildir ve bağışlanma ya da karşılıklı hediyeleşme gibi süreçler sonucu çoğunlukla da silinir. Tahirle Zümre Meselesi’nde ne diyordu Nâzım?

Yani elmayı seviyorsun diye
Elmanın da seni sevmesi şart mı?

Bu yüzden bence gaddarlık argümanı ghosting anlamında daha kuvvetli. Her şeyin mümkün ve erişilebilir olduğu, ne yaptığınızın değil nasıl yaptığınızın önemli olduğu bir çağdayız. Düşüncenin bardaklardan taştığı, duyguların ise karışık olduğu bu devirde sanırım insan ilişkilerini en iyi özetleyen söz yine Maya Angelou’dan geliyor:

İnsanların senin söylediklerini unutacağını, senin yaptıklarını unutacağını, ama senin onlara nasıl hissettirdiğini asla unutmayacağını öğrendim.

Hem antlaşma hem de anlaşma yolculuğunda yanınızda olan Kendimce Düşünceler’i okuduğunuz için tekrar teşekkürler. Hadi başlayalım.

Blogumdan

Bu yazı 2011’den. İzmir’de bir vapur yolculuğu üzerine yazıldı. Buyurunuz:

İskeleden Esen Rüzgar

Şehir içi vapurla seyahat talimatnamesi üç maddeden oluşur: kendi kıyında bekleme, yolculuk, karşı kıyıya varış. Bu süreçte seni uğurlamaya gelen, arkandan mendil sallayan, ufukta kaybolurken izleyenler olacağı gibi; karşı kıyıda senin yolunu gözleyen, göresin diye uzaktan el eden, kıyıya çıkarken kolundan tutanlar da olacaktır. Fakat asıl olan yine de yolculuğun kendisidir. Giderken bağıl hızlarda seyredeceğin martılar, adeta dev bir gezegenin uyduları gibi görünecektir. Zaman zaman mevsimsiz portakal suları ve çaylar gelecektir. İçlerinde tuttukları tuhaflıkları o (enine çizgili bir kazak gibi şişman gösteren) salondakilerden gizleyemeyen insanlar olacaktır. Dışarda otururken denize doğru mu karaya doğru mu döneceğini bilemeyen, uzaktaki merakla yakındaki heyecanın arasında kalan, ilk rüzgârı yiyince her şeye rağmen umuttan şaşmayan insanlar da olacaktır. Gidişat kaptanın elinde olabilir, elbet bu işin nereden başlayıp nerede biteceğini belirleyen bir yasa koyucu da vardır. Gocunmak hata olur, denizi yarıp geçmek bir akış işidir. Hem mükemmel bir uyumu hem de geliştirici isyanı içerir. Konsantre olup hızla yol almaya bakmak gerekir.

Beşli Liste

2000’lerin başında “NTV izlerim, Radikal okurum, Caz dinlerim,” mottosu ile ünlenmiş bir “kaliteden anlarım” trendi olduğunu hatırlarsınız. Şimdinin NTV’si o zamandan biraz daha farklı ama kaliteli video içeriklere ulaşmak artık işten bile değil. Radikal gazetesi artık yok ama online içi dolu yayınlar veya haftalık Oksijen gazetesi seçeneği var. Caz hep aynı. Sevenlerine ayıp olmasın ama özellikle canlı izlerken caz gruplarının sırayla solo çaldığı kısımlar, bana sanki şarkıyı aralarına alıp sıra dayağı atıyorlar gibi geliyor. Bir kontrbas vuruyor, bir saksafon, piyanodan bir tekme; bazen şarkı “Yeter artık vurmayın ağabey” deyip yalvarıyor. Caza pek ısınamadım belki ancak enstrümental müzik, özellikle de klasik müzik, listemin ilk sırasında. Bence klasik müziğin günümüzde iki varisi var. İlki David Guetta, Calvin Harris, Swedish House Mafia gibi house müzik ikonları. Elektronik müzik yapı itibariyle önümüzdeki yüzyıllara pop türevi müziklerden daha kolay taşınabilir diye düşünüyorum. İkincisi ise film ve dizi müzikleri yani soundtrackler. John Williams (John Williams is the Man videosunu keyifle izleyebilirsiniz), Ennio Morricone (Danimarka Ulusal Senfoni Orkestrası’ndan The Good, The Bad and The Ugly‘yi dinleyebilirsiniz.) gibi ordinaryüslerin dışında Hans Zimmer (Interstellar), Howard Shore (The Lord of the Rings), Danny Elfman (bilumum Tim Burton filmi) gibi bestecilerin eserlerini olumlu anlamda klasik müzikten ayırt etmek çok zor. Bu beşli listede, benim dinlemekten bıkmadığım, besteledikleri müzikler bilinse de kendileri pek bilinmeyen 5 adet film müziği bestecisine, müziğini yaptıkları mutlaka hatırlayacağınız eserlerle yer vermek istedim.

1. Ramin Djawadi → Games of Thrones

2. Bear McCreary → Battlestar Galactica

3. Eleni Karaindrou → Theo Angelopoulos filmleri, mesela Eternity and a Day

4. Alexandre Desplat → Wes Anderson filmleri, mesela The Grand Budapest Hotel

5. Alan Silvestri → Robert Zemeckis filmleri, mesela Forrest Gump

Not: Bu sayıda beşli çağrışım yerine beşli liste formatını bir hatırlamış olduk. Ne de güzel oldu :)

Okuduklarım

Her sayıda, okuduğum kitaplardan biri için Goodreads’e yazdığım incelemeyi paylaşıyorum.

Yeni Dünya Yeni Kurallar

Vedat Milor’un sosyoloji doktorası olduğunu, bir dönem Dünya Bankası’nda raportörlük yaptığını, üstüne bir de hukuk fakültesine gidip Silikon Vadisi’nde yazılım hukukuyla ilgilendiğini biliyor muydunuz? Milor’un Yenal Bilgici ile yürüttüğü nehir söyleşi bu kitabı doğuruyor. Tespitleri gerçekten dolu dolu, aynı şeyleri düşündüğümüzü fark ettim bazen. Bazılarını birebir aynı kelimelerle Milor’dan dinleyince şaşırdım. Gurmeliğinin yanında ne kadar önemli bir aydın olduğunu görebilirsiniz. Özellikle Bilgici’nin en büyük sorunla ilgili yönelttiği bir soruya verdiği “kaynakların verimsiz kullanımı” cevabı bir harika. Bu kadar spoiler vereyim ve kitaba davet edeyim. Gönül rahatlığıyla tavsiye ediyorum.

İzlediklerim

Her sayıda, izlediğim film veya dizilerden biri için yazdığım bir incelemeye yer veriyorum.

Big Fish

2000’li yılların başında TRT 2’de Cuma akşamları yayınlanan Beyazperde isimli bir sinema programı vardı, hatırlayanlar çıkacaktır. Bu programda Mehmet Açar, Ali Hakan, Alin Taşçıyan ve Tuna Erdem (Programın son döneminde de Yeşim Tabak) dört ayrı ekolden gelme sinema eleştirmeni olarak, haftanın filmlerini, DVD’si çıkan klasikleri ve zaman zaman da unutulmaz filmleri masaya yatırıyor, bir saatlik kısa süresi zarfında tadına doyulmaz bir sohbet gerçekleştiriyorlardı. Ben kendime en çok Mehmet Açar’ın yorumlarını yakın bulurdum. Kendisini hem Sinema dergisi yayın yönetmenliğinden hem de Anarşik Rehavet isimli hikaye kitabı ile Siyah Hatıralar Denizi isimli romanından (Tahminen son otuz yılda yazılmış en iyi Türkçe bilim kurgu kitaplarından biri) tanıyordum. Tuna Erdem’in bilim kurgu ve fantastik kurguyu seven tarzı da bana çokça hitap ediyordu, programdan ayrılacağı ortaya çıktığı zaman üzüldüğümü anımsıyorum. Program maalesef yıllar önce hiçbir açıklama yapılmadan yayından kaldırıldı, fakat tabii biz izleyiciler için alıp sindirebildiğimiz genel kültür yanımıza kar kaldı. 2003 tarihli Big Fish (Büyük Balık) filmi Türkiye’de gösterime girmediği zaman, Mehmet Açar’ın bu film yerine gösterime sokulan kalitesiz filmlerle ilgili esprilerini dinlemek lazımdı. Programdaki pek çok eğlenceli andan biriydi.

Dediğim gibi, Big Fish ülkemizde gösterime girmedi, ama anlatılmaya değer bir film, o sebeple birkaç cümle de ben etmek istedim. Tim Burton’ın nispeten az popüler olmuş filminin konusu kısaca, uzun yıllardır uzak kaldığı babasını ölümüne kısa bir süre kala ziyaret eden bir gazeteci, gençliğinde bir gezgin satıcı olan ve hayat boyu kendi başından geçtiğini iddia ettiği yer yer fantastik hikâyeler anlatan bu ilginç adamı daha yakından tanımaya çalışır, sonuçta hikayelerin doğru olup olmadığını ve ne anlama geldiğini keşfedecektir. Tim Burton’ın 1988 tarihli Beetlejuice ve 1990 tarihli Edward Scissorhands filmleri ile yakaladığı büyük şöhret onun günümüze kadar olan bütün kariyerine mükemmel bir temel oluşturdu diyebiliriz. Sonrasında çektiği filmlerin kimisi daha başarılıydı, kimisi çuvallamaya daha yakın, fakat ortak özellikleri hiçbirinin sıradan filmler olmamasıydı. Big Fish için, yönetmenin kullanmayı sevdiği klasik öğeleri olan, eksantrik dışlanmışlar, prenses diye tabir edebileceğimiz genç bir kadın başrol, canavarlar, cadılar ve flashback sahneleri ile dolu olmasına rağmen, bunların yanına bir de duyguları ekleyen, Tim Burton’ın en kişisel filmi dememiz mümkün.

Aynı karakterin gençliği rolünde Ewan McGregor, ihtiyarlığı rolünde Albert Finney çok iyi. Yönetmenin 2001 tarihli Planet of The Apes filmi sırasında tanışıp evlendiği ve Johnny Depp ile birlikte en favori iki oyuncusundan biri olan Helena Bonham Carter, birden fazla rolde çok iyi. Bu filmle ilgili, ilk izlediğim dönemde okuduğum bir anekdot, Tim Burton Big Fish’in çekimleri sırasında olabildiğince az bilgisayar efekti kullanmak istemiş. Dolayısıyla, filmdeki dev de dahil olmak üzere birçok efekt aslında klasik yöntemler, optik oyunlar ve kamerayı ustaca kullanmak suretiyle hayata geçirilmiş. Bu durumun, hikâyenin konusu olan mübalağalı anlatımı desteklediğini ve ayaklarını yere basmasını sağladığını rahatlıkla söyleyebiliriz. Ek olarak, Big Fish’in Tim Burton’ın en romantik filmi olduğunu da belirtebiliriz. Hele aşk ile zamanın geçme hızı ilişkisini anlattığı bölüm akıllardan çıkmayacak cinsten. Beetlejuice ve henüz Disney’de isimsiz bir animatörken çektiği, kendini 50 ve 60’ların kült korku filmlerinin yönetmeni Vincent Price zanneden ufak bir çocuk hakkındaki kısa metrajlı animasyon filmi Vincent ile birlikte (YouTube üzerinden bulmak mümkün), benim de en sevdiğim Tim Burton filmi Big Fish. Tim Burton’ın gençliğinden itibaren animasyon ve sinemaya tutkusu ayrı bir yazının konusu, ayrı bir zaman anlatılmalı. Filmi Apple TV+’tan kiralayarak ya da satın alarak izleyebilirsiniz.

Kapatırken

Kendimce Düşünceler, sadık bir dost gibi, iki haftada bir pazar sabahları söz verdiği saat olan 9:00 sularında bülten formatında e-postalarınızdaki yerini alıyor. Size ilham vermesi için tek yapmanız gereken ücretsiz bir biçimde abone olmak.

Subscribe now

Keyif aldıysanız kalp simgesine (❤️) tıklayarak beğenilerinizi gönderebilir, bültenin hemen altına yorum ekleyebilirsiniz (💬). Paylaşmak isterseniz restack butonunu kullanarak (🔁) ve aşağıdaki butona tıklayarak Kendimce Düşünceler bültenini paylaşabilirsiniz.

Share

Görüşmek üzere, sevgiyle kalın 👋

Bir Not ve Teşekkür: Kendimce Düşünceler 44 haftadır kesintisiz olarak yayınlandığı ilk sezonunun ardından Eylül başına kadar mola veriyor. Bu sayıya kadar sürekli artan ilginiz, beğenileriniz, yorumlarınız için çok teşekkürler. Molada biraz biriktirip tazelenerek 45. sayıyı yeni sürprizlerle hazırlamak istiyorum. Ağustos ayı boyunca notlar kısmında tabii ki aktif olacağım, Selim Başbuğ’un farklı türlerde yazarları bir araya getirdiği dergisinde Ağustos ayının ilk perşembe akşamı yeni yazımı okuyabileceksiniz. Belki bu aralıkta ’in eski sayılarına da bir göz atmak istersiniz ☺️ Ayrıca Substack platformunda geçirdiğim yaklaşık 10 aylık yazma sürecimde keyifle takip ettiğim, desteklerini hep hissettiğim, kültür-sanat-felsefe-sosyoloji havsalanızı bonkörlükle besleyecek yazılarıyla ’ın “Masamdakiler” yayınını ve ’un “Flanör’ün Notları” yayınını da bu vesileyle tekrar önermek isterim.

Tekrar görüşmek üzere, siz değerli okuyuculara en içten sevgilerimi göndererek başlangıç yazısına geçiyorum. İyi okumalar!

Gençlerin kalbi acıları pek bilmez.

Euripides’in Medea’sında girişte Sütnine karakterinin ağzından dökülen bu sözler ne anlatır? Antik dönemin üç büyük tragedya yazarından biri olan Euripides (merak edenler için diğerleri Aiskhylos ve Sophokles), henüz MÖ 431 yılında yazmıştır bu satırları. Anneleri Medea’nın duygularını anlayamayan çocuklarına, Euripides’in getirdiği eleştiri acaba günümüzün Z kuşağına yapılan eleştirilerin bir öncülü müdür?

Bir toplumda liderliğin istisnasız bir ağırlıkla yaşça büyük kişilerin elinde olduğu yönetim bakış açısına gerontokrasi deniyor. Brejnev dönemi SSCB’si buna örnek olarak verilir genellikle, ancak modern kapitalist toplumlarda da çok sık rastlanıyor. Peki bir lider, liderlik ettiklerini neden güçlendirmek istemez? İki cevabı olabilir. Ya güçlendirecek kadar güvenmiyordur ya da kendisine rakip yaratmak istemiyordur. Oysa kuşak değişimlerinde farklı kuşakların arasında kültür ve iletişim bağlarını kurabilmek de yine yaşça büyük, tecrübeli liderlere düşer. Bunun en çarpıcı örneği takım sporlarında olur. Oyuncuların yaşları gözetilerek belirli bir zaman çizelgesine göre oluşturulan takımlar bazen bütün yaşça büyük oyuncularını bir anda elden çıkarır (ya da örneğin milli takım ise aday kadroya çağırmaz). Yalnızca gençlerden oluşan bir kadro ise olgunlukla gelen bilgelikten yoksun kalır. Yine lidere dönersek, “bu bilgeliği vermesinin yolu nedir?” derseniz; tabii ki yeri ve zamanı geldiğinde sahneyi o yanındaki potansiyele bırakmasını bilmesidir.

Woody Allen’ın 2011 tarihli harika filmi Midnight in Paris’te, başkarakter Gil Pender her gece 1920’lerin Paris’ine bir zaman yolculuğu yapar. Hemingway, Picasso, Fitzgerald, Stein ve Dali’nin fırtına gibi estiği şehrin o yıllarına önce büyük bir nostalji duyar. Derken hiç beklenmedik bir şey olur ve karakterlerimiz bir kere daha geçmişe döner. Belle Époque çağı Moulin Rouge’unda masalarına misafir olduğumuz Toulouse-Lautrec, Gaugin ve Degas’ın sohbetinin konusu Paris’in en iyi döneminin rönesans zamanı olduğudur. Bence filme senaryo Oscar’ını kazandıran detay da işte burada. İstisnasız her nesil geçmişi özler, kendisinden sonrakileri ise hiçbir nesil beğenmez. Ancak bu rahatsızlık duygusunu delip geçebilen, yerle yeksan edebilen bir başka duyguyla daha doğmuşuz: Şefkat.

Tina Oziewicz’in “Kimse Bakmazken Duygular Ne Yapar?” isimli çocuk kitabında her duygu bir aksiyonla anlatılır. Şefkat için orada şöyle diyor:

Şefkat, salyangozların kaldırımdan geçmesine yardım eder.

Ben bu tanımı çok seviyorum, çünkü koçluk pratiklerini çağrıştırıyor. Koç (coach) kelimesinin birinci anlamı at arabasıdır (komik ama gerçek). At arabaları, insanları bir yerden alıp bir yere götürür. Koç da birinin kendi başlangıç noktasından yola çıkıp hedefine ulaşmasını sağlamaya yardımcı olan bir yol arkadaşıdır. Koçluk, takım arkadaşlığı, iş arkadaşlığı, aile veya dostlar, hangi sosyal iletişimde olursak olalım; müşfiklik gösterdikten sonra aşılmaz duvarların hepsi yıkılır, kuşak farkları da kapanır. İster boomer olun isterseniz zoomer (bu da yeni çıktı), iletişimde mottonuz şefkat, itina ve dürüstlük olsun. O zaman gençlerin merakı da artar, bilgisi de.

Kuşaklar arası yolculukta yanınızda olan Kendimce Düşünceler’i okuduğunuz için tekrar teşekkürler. Hadi başlayalım.

Blogumdan

Her sayıda, blogumdan bir yazıyı paylaşıyorum. Genellikle yakın tarihli oluyor ancak bu yazı 2009’dan, sahil bulvarında bir sabah yürüyüşündeki bilinç akışından ileri geliyor. Vinyet günümüzden, düşünceler geçmişten.

Kıyıdaki Ben

Kıyıya uğrayan karabatağın bir parıltı gibi kayboluşu, denizin üstünde beklenmedik bir ayrılığı işaretlercesine duran gül yaprakları, ufukta bulutların şekilsizliği ve geçtiğim sahil şeridinin sonsuz uzunluğu, ön tamponunu yitiren bir otomobilden arda kalan keder, telefonda birkaç cümle için üşüyen ellerim, susmayan düşünceler, bir şarkının eninci tekrarına hastalıkta ve sağlıkta bağırarak eşlik etmek, 90'lı yılların mutlu bir hatıra olması, içinin burulması, gerçekleşmeyecek hayaller kurmak, örneğin eski bir filmde salon dansları icra etmek, bağrındaki yumruğun kuş olup uçması fakat bir martının bedeninde yeterince anlam kazanamaması, yürümek için benzine ihtiyaç yok, çoğu zaman karşılaştığım kırmızı gömlekli pancar suratlı adam, santa nikola'nın memlekete dönerken alman çikolatası ve nivea krem getirmesi ihtimali, spor ayakkabıyı bu günlere taşıyanları alınlarından öpmek, tuzak misinalar, artık hiç bisiklete binmiyor olmak, belki iki tekeri oldum olası sevmemek, okulu kırıp on kişi gezen liselilerin zekasından şüphe etmek, üniversitede otuz kişi sinemaya gitmek, kaldırım taşlarında dünyanın ritmini sezmek, bir insan ıslanmak dileğiyle dalgalı denize paralel yürür mü, soru işaretlerini çekmeceye kaldırmak, yürüdüğüm yolun gece farklı bir yere dönüşmesi, eskiden takvim okumam, vaktiyle barındırdığım temiz özellikler, terden gözlerimin yanması, o kadar boşvermek ki artık hiçbir şeyi varsaymamak, o güller gerçekten kurudu mu diye düşünmek, hayatta kelimelerin kifayet etmeyeceği ne kadar da çok şey olması, bir metreden kısa olduğum zamanlar, küçük çocukların yalan yanlış anekdotlarla dolu rastgele diyalogları, çocuklara has acımasızlık pratikleri, kendi çocuğunu öyle güzel yetiştirmek ki, belki zengin bir kahvaltı olasılığı, dönüşte çayını hazır bulmak, dönüşte hazır bulunmak, dönünce bulmak, dönmek ve bunların hepsi bir yana, hafızanın kısa ömürlü bağları kopmadan az evveli aklına gelmeye zorlayarak, birkaç saniye öncesine zaman yolculuğu yapman, bu şekilde tüm düşünce haritanı ortaya çıkararak kendini tanımaya bir yerden başlaman, yine de duygularını kendinden bile saklaman, tesadüf fikrine yer bırakmayacak kadar kesin ve kuvvetli bir düzene tabi olarak eşzamanlılık gösteriyordu. Turu tamamlarken ağzım kuruyordu. Duş alıp uyumak istedim. Kendimle baş başa kalmak zihnimi yoruyordu.

Beşli Çağrışım

Her sayıda, birbiriyle başta ilgisiz görünen bir kavramdan diğerine beş maddede çağrışım yaparak ulaşma oyunu oynuyoruz. Bu hafta Robin Williams’tan yola çıkıp Otuz Beş Yaş şiirine varıyoruz. Siz de farklı yollarla ulaşmayı deneyebilirsiniz.

Not: Bu sayının beşli çağrışım önerisi ’ten geldi. Kendisine Robin Williams’ı güzel filmlerinden biriyle hatırlatarak renk kattığı için çok teşekkür ederim.

1. Oscar ödüllü oyuncu Robin Williams 2014 yılının Ağustos ayında aramızdan ayrıldı ve hepsi de tebessümle dolu birçok duyguya bizleri gark eden koca bir filmografiyi ardında bıraktı.

2. Bu filmlerden biri Yeni Zelandalı yönetmen Vincent Ward'un çektiği 1998 tarihli What Dreams May Come. Adeta tablolardan fırlamış gibi duran görsel efektleriyle akademi ödülü de almış olan filmde, mitolojide kahin Orfe'nin, eşi Evridiki'nin peşinden Hades'e seyahat etmesine benzer bir biçimde, Williams'ın canlandırdığı Dr. Chris Nielsen, eşi Annie'nin peşinde imkânsız bir yolculuğa çıkıyor.

   

3. Film, “I Am Legend”, “The Omega Man“ gibi yine sinemaya uyarlanmış romanlarıyla tanınan Amerikalı yazar Richard Matheson'ın 1978 tarihli aynı adlı kitabını baz alıyor. Normalde korku türünde yazan Matheson, burada ilk defa tarz değiştiriyor. Romanda Swedenborg'dan, Hinduizm'den, ayrıca Elisabeth Kübler-Ross'un ortaya koyduğu “yasın beş aşaması” ve ÖYD çalışmalarından da ilham almış.

4. Filmi izlediğinizde, özellikle sinematografi anlamına Dante Alighieri'nin magnum opus'u olan üç ciltlik İlahi Komedya'nın betimlemelerinden tasarım anlamında oldukça faydalandığını görebiliyorsunuz. Ayrıca başkarakter Chris’in ötealemdeki rehberi Albert/Ian da yine İlahi Komedya’da Dante’ye rehberlik eden Vergilius’u çağrıştırıyor

   

5. İlahi Komedya'nın ilk cümlesi şöyledir:

   Yaşam yolumuzun ortasında / karanlık bir ormanda buldum kendimi, / çünkü doğru yol yitmişti.

   Tarancı’nın Otuz Beş Yaş şiirindeki “Dante gibi ortasındayız ömrümüzün” dizesi de işte bu ilk cümleye göndermedir. Hümeyra’dan dinlemeye alıştığımız şarkı versiyonunu, Babam ve Oğlum filminde sürpriz bir oyuncudan kısacık bir pasaj olarak duymuştuk. Aşağıdaki 2 dakikalık videodan hatırlayabilirsiniz.

Okuduklarım

Her sayıda, okuduğum kitaplardan biri için Goodreads’e yazdığım incelemeyi paylaşıyorum.

Anarşist Banker

Hayatı, ilgi alanları ve edebiyat alter egolarıyla epey tartışma götürür ancak kitleler üzerinde sonradan çok etkili olmuş Portekizli yazar Fernando Pessoa’nın bu uzun öyküsü, aslında Platon diyalogları formunda, neden sonuç ilişkileriyle bir kavramı tartışan diyalektik bir eser. Tartıştıkları özetle, teoride ve pratikte anarşi nasıl olur, çelişkileri nelerdir, bir banker anarşist olabilir mi ve olursa neden olur gibi belirli bir akıl yürütme enerjisi gerektiren zor sorular. Kitaptaki anarşist banker bir noktada bireyci hatta anarkokapitalist gibi görülebilir, ancak tabii bu öykünün sınırları içinde ne bankerlik hikâyesi ne de paranın hakimiyetini aşacak güce eriştikten sonra ne yaptığı anlatılıyor. Ben başta kendinde bulamadığı toplumu etkileme kudretini, edindiği maddi imkanları kullanarak bulabildiğini hayal ettim. Bir oturuşta bitebilen bu eseri gönül rahatlığıyla tavsiye ederim.

İzlediklerim

Her sayıda, izlediğim film veya dizilerden biri için yazdığım bir incelemeye yer veriyorum.

North By Northwest

Oscar ödülleri tarihinde herhalde en çok hak yenilen kategori “En İyi Yönetmen” ödülü olmuştur. Stanley Kubrick, Orson Welles, Charlie Chaplin gibi bu sanat dalının kaldırım taşlarını koyan birçok efsanenin yönetmenlik dalında heykelcikle buluşamaması manidardır (Chaplin'in tek Oscar ödülünün sesli dönemde çektiği ve kendi yarattığı Şarlo'yu temsil eden bir tipleme üzerinden aktörlüğü incelediği klasik filmi Limelight ile, onun da ancak müzik kategorisinde olduğunu vurgulamak lazım). İngiltere doğumlu olan fakat en büyük eserlerini Hollywood bünyesinde veren Alfred Hitchcock da Oscar ödülü alamamış, bir yerde hakkı yenen ustalardan. North by Northwest (Gizli Teşkilat) yönetmenlik de dahil olmak üzere Oscar'larda yüzü gülmemiş bir yapım, fakat Hitchcock'un en iyi ve eğlenceli filmlerinden biri.

Roger başarılı bir reklamcı olarak hayatını idame ettirmektedir, ta ki yabancı casuslar tarafından ölümüne aranan bir adamla karıştırılana ve kaçmak zorunda kalana dek. New York'ta başlayan hikaye, ABD'nin yarısını aşıp Güney Dakota'da yer alan Rushmore Dağı'nda sonlanıyor (Bu dağ, kayalara oyulmuş dört Amerikan Başkanı kafasından mütevellit meşhur anıtı ile bilinir, kafaların sahipleri George Washington, Thomas Jefferson, Abraham Lincoln ve Theodore Roosevelt). Yıl 1959, Hitchcock'un 50'li yıllardaki favori kadın oyuncusu Grace Kelly (birlikte çektikleri filmlerin üçü de klasik, 1954 tarihli Dial M For Murder ve Rear Window ile 1955 tarihli To Catch A Thief, ki sonuncuda başrolü North by Northwest'in de starı olan Cary Grant'le paylaşmıştır) ani bir kararla Monaco Prensi Rainier ile evlenmiş ve aktrislik defterini kapatmış. Bay Alfred biraz da mecburen bir başka sarışınla, Eva Marie Saint'le çalışıyor. Fakat elindeki senaryo, dönemin süperstar senaristlerinden Ernest Lehman'ın imzasını taşıyor. Filmin kötü adamı, hatta kötü adamın yardımcısı bile usta aktörler (sırasıyla James Mason ve çok genç bir Martin Landau). Sonuç tabii ki başarıyı getiriyor. Bu arada Hitchcock'la ilgili bilinen bir anekdot, her filminde çok kısa da olsa bir sahnede görünmesi, diğer bir deyişle cameo yapması. North by Northwest için henüz jenerik bitmeden, otobüsü kaçıran adam rolünde izliyoruz bu püro sever yönetmeni. Klasik filmleri sevenler için özellikle tavsiye ederim. Apple TV+’tan kiralayarak veya satın alarak izleyebilirsiniz.

Kapatırken

Kendimce Düşünceler, sadık bir dost gibi, her hafta pazar sabahları söz verdiği saat olan 9:00 sularında bülten formatında e-postalarınızdaki yerini alıyor (tabii en başta yazdığım üzre Eylül başına kadar sürecek kısa bir molanın ardından ☺️). Size ilham vermesi için tek yapmanız gereken ücretsiz bir biçimde abone olmak.

Subscribe now

Keyif aldıysanız kalp simgesine (❤️) tıklayarak beğenilerinizi gönderebilir, bültenin hemen altına yorum ekleyebilirsiniz (💬). Paylaşmak isterseniz restack butonunu kullanarak (🔁) ve aşağıdaki butona tıklayarak Kendimce Düşünceler bültenini paylaşabilirsiniz.

Share

Görüşmek üzere, sevgiyle kalın 👋

Karakter, dış görünüş veya bağlı bulundukları klik açısından farklı gençlerin bir araya gelip birbirlerini tanıdıkları, ön yargılarını kırdıkları, farklılıklarında aynılıklar buldukları filmlerin en güzeli, 1985 tarihli John Hughes yapımı The Breakfast Club’dır. Birbirlerinden tamamen farklı (inek, sporcu, kaçık, prenses ve suçlu) beş lise öğrencisinin, ceza aldıkları için okulda geçirdikleri ve kim olduklarını anlatan bir kompozisyon yazmak zorunda oldukları bir cumartesi gününü anlatır film. Bir sürü maceradan sonra çok da uzak olmadıklarını anlayan başkarakterler, ortak yazdıkları kompozisyonda şöyle bir cümle kurarlar:

Bizi görmek istediğiniz gibi görüyorsunuz - en basit terimlerle, en uygun tanımlarla.

Şimdi, burada öznel bir bakış açısına vurgu yapılıyor, bu da alışılmadık bir şey değil. Bunun da iki nedeni var. İlki, vücudumuzun enerji canavarı olan beynimizin minimum güç harcayacak şekilde yapılandırılmış olması. Beyin zoru sevmez. O kadar sevmez ki, elindeki birkaç kelimelik bilgi zerresinin yanını yöresini varsayımla dolduruverir. Aksiyonu tespit edip düşünmeyi durdurur. Sigara paketlerinin üzerindeki uyarıların bıraktırmaktan ziyade zaten içen insanlarda yeni bir tane yakma isteği uyandırmasının sebebi de beynimizin bu şekilde çalışmasından ibaret. İkincisi ise deneylere konu olmuş bir teori ve ilk ortaya atan da ilginç. Şu önermeye dikkat edin:

Kendinizi bir kutup ayısını düşünmemeye zorladığınızda, o lanet şeyin her dakika aklınıza geldiğini göreceksiniz.

Dostoyevski’nin deneme kitabı Yaz İzlenimleri Üzerine Kış Notları’nda geçen bu cümleyi baz alarak, yüz yıldan fazla zaman sonra sosyal psikolog Daniel Wegner bir dizi deney kurguladı ve uyguladı. Sonuçta oluşturduğu teoriye İronik Süreç Teorisi ya da usta yazarın anısına saygıyla Beyaz Ayı Problemi ismi verildi. Pembe Fil Paradoksu olarak türevini de bulursunuz. Pembe fili düşünmemeye çalıştığınızda aklınızda pembe filden başka bir şey kalmaz. Toplumların zihnine belirli kavramları çapalamak için özellikle siyasiler bunu çok kullanır. Klişeleri gerçek sanmayın.

James Bond filmlerinin taşlaması olan Austin Powers film serisinde yüzünde kocaman bir ben olan bir yan karakter vardır. Bu karakter kaderin cilvesiyle aynı zamanda baş kötü karakter olan Dr. Evil’ın organizasyonuna köstebek olarak sızacak bir çifte ajandır ve kimliğinin açık edilmemesi gerekir (İngilizce mole kelimesinin hem ben hem de köstebek anlamına geldiğini belirteyim). Austin bu yan karakteri her gördüğünde gözü karakterin yüzündeki kocaman bene takılır ve ağzından istemsizce “mole” kelimesi çıkar, köstebek olduğunu açık etmek pahasına, hem de defalarca kez. Çok komik bir sahnedir. Buradan alınacak ders, zihninizden ne geçerse, karşınıza kim geçerse geçsin; kendi aklınızın içinden çıkın. Düşüncelerinizi özgür bırakın, onlar gidecekleri yolu bulurlar. Karşınızdakini stereotiplere koymayın, kolay olsa da yapmayın. Bırakın o size kim olduğunu tanıtsın, siz yalnızca dinleyin. Kulak vererek dinleyin.

Basmakalıplardan kurtulma yolculuğunda yanınızda olan Kendimce Düşünceler’i okuduğunuz için tekrar teşekkürler. Hadi başlayalım.

Blogumdan

Her sayıda, blogumda o hafta yayınlanan yazıyı paylaşıyorum.

Heyamola Hey

İskoç şarkıcı Nathan Evans'ın 2020'nin sonunda TikTok'ta meşhur ettiği bir heyamola var (heyamola kelimesini cümle içinde kullandığım için bir alkış). İsmi Wellerman. Hemen alttan dinleyebilirsiniz.

Sözlerine dikkat etmeyince insan korsan şarkısı sanıyor ama aslında bu eski bir Yeni Zelanda baladı, konusu da bizim buralardan bakınca bayağı tuhaf. Wellerman, Yeni Zelanda'da balina ticaretini başlatan İngiltere uyruklu Weller Kardeşler tarafından finanse edilen gemilere verilen isim. Şarkının nakaratını hatırlatayım:

Soon may the Wellerman come / To bring us sugar and tea and rum / One day, when the tonguin' is done / We'll take our leave and go

Yani Türkçesi

Yakında Wellerman gemileri gelebilir / Bize şeker, çay ve rom getirmek için / Bir gün kesim işi bittiğinde / İznimizi alıp gideceğiz

Avustralya ve Yeni Zelanda'da balina avcılığını teşvik eden ve onlarca balina kesim merkezi açan bu insanlar, balina yağı ve etine karşılık işçilere ödemelerini genelde şarkıda anlatıldığı gibi dayanıklı gıda malzemeleri ile yaparlardı. Tonguin' (kesim işi) dedikleri iş ise kelimenin tam anlamıyla avlanan balinayı dilimlemek demek, dolayısıyla şarkıyı söyleyen işçilerin bu pis işi bitirip bir an önce haklarını alıp gitmek istemeleri normal. Weller Kardeşler tabii çoktan tarih oldu, Uluslararası Balinacılık Kurumu (IWC)'nun 1982 tarihli moratoryumuyla Yeni Zelanda da dahil olmak dünyadaki çoğu ülke ticari balina avından vazgeçti. Yüzyıllar boyu yaşayan bir memeli ve aynı zamanda dünyanın en zeki hayvanlarından biri olan balinaları ticari amaçla avlamaya devam eden ülke listesinde, yalnızca ironik olarak gelişmişlik düzeyleriyle övgülere mazhar olan Japonya ve Norveç kaldı (2006'dan beri İzlanda da onlara eklendi). Böyle gelişmişlik de olmaz olsun.

Tarih boyunca en çok avlanan balina türlerinden biri ispermeçet balinaları veya diğer ismiyle kaşalotlar (yukarıda fotoğrafı var). Kendi türü arasında fonetik alfabe ile konuşabildiği keşfedilen bu tür, orkalar ile birlikte okyanusların en yırtıcı iki balina türünden birisidir. Tüm detaylarını uzun uzun anlatmayacağım ama bu canlının en önemli özelliğinin 2250 metreye kadar derinlere dalabilmesi ve o derinlikte 2 saate kadar su altında kalabilmesi olduğunu söyleyebilirim. Böyle derinlere daldıktan sonra ispermeçet balinalarının üzerlerinde yara izleri ile su yüzeyine çıktığı gözleniyor. İnsanın aklına, acaba bu kadar derinlerde ne var sorusu geliyor. Kavgaları gözle görülmemiş olsa da en iyi tahminimiz dev mürekkep balığı. Başka? Bu dev canlıyı böyle hırpalayan kim olabilir, tabii canlıların en yırtıcısı olan insandan başka?

Beşli Çağrışım

Her sayıda, birbiriyle başta ilgisiz görünen bir kavramdan diğerine beş maddede çağrışım yaparak ulaşma oyunu oynuyoruz. Bu hafta telgraftan yola çıkıp Hamilton’a varıyoruz. Siz de farklı yollarla ulaşmayı deneyebilirsiniz.

Not: Bülten aboneleri beşli çağrışım önerilerini chat üzerinden bırakabilir. Önerisi bültende yer alan aboneye atıfta bulunarak teşekkür edeceğim.

1. 27 Temmuz 1866’da Atlantik okyanusunu aşan ilk kalıcı telgraf hattının döşenmesi tamamlandı. 100 yıl devrede kalan bu hattı, günümüzde okyanusların altından geçen ve dünyayı birbirine bağlayan fiberoptik kabloların atası diye düşünebiliriz.

2. Her ikisi de dönemin Britanya İmparatorluğu’na bağlı olan İrlanda’daki Valentia ile Kanada’daki Newfoundland arasına çekilen telgraf hattı aslında üçüncü denemeydi. Okyanusun en dar ve düz aralığı olan 2500 kilometrelik bu iki uç arasına ilk hat 1858’de çekilmişti. Bu hattan geçen ilk önemli mesajlar da İngiltere Kraliçesi Victoria’ya ve kendisinin anaç tebrik mesajına saygılı bir cevap veren Amerikan Başkanı James Buchanan’a aitti.

   

3. Kraliçe Victoria döneminde Britanya’ya “üzerinde güneş batmayan imparatorluk” deniyordu, çünkü sömürgeci siyasetleri dolayısıyla tüm dünyada toprakları vardı ve diğerlerinde gece olsa da illa birinden birinde gündüz oluyordu (düz dünyacılar şokta).

4. ABD ve İngiltere’nin arasında 1812 Savaşı’ndan beri devam eden sessiz gerginliği bu telgraf mesajlarının yumuşattığı söylenir. 1812’de ABD’nin başında, bağımsızlık bildirgesinde de imzası olan James Madison, İngiltere’nin başında ise Victoria’nın dedesi III. George vardı.

5. Yukarıdaki videoda III. George’un ağzından dinlediğimiz You’ll Be Back şarkısı Lin Manuel-Miranda’nın yazdığı ve başrol oynadığı Broadway müzikali Hamilton’dan bir parça. Amerika’nın kuruluş öyküsünü anlatan bu rap müzikali yıllarca kapalı gişe sergilendi.

   

Okuduklarım

Her sayıda, son okuduğum kitaplardan biri için Goodreads’e yazdığım incelemeyi paylaşıyorum.

Gel Kal Bağlan

Ülkemizin pazarlama ve marka yönetimi konusunda yetiştirdiği en önemli uzmanlardan olan Dr. Engin Baran, kitabı Gel Kal Bağlan’da stratejik insan kaynakları alanında gerek teorik bilgi gerekse de kendi deneyimleriyle harmanladığı bir eser veriyor. 2016 tarihli kitap, pandemi öncesi yazılmış ve Y kuşağının firmalarda orta seviye yöneticiliklere yükseldiği döneme denk geliyor. Şu an kopan Z jenerasyonu fırtınasının bir benzerinin o dönem Y jenerasyonu için de yaşandığını hatırlamak ilginç oldu. Kitabın Engin Hoca’nın esprili dilinden çıkan ilk yarısı oldukça ilgi çekici, kendisinden eğitim alanlar ince düşünce biçimini, kitabın kapağında da yer alan “işin perde arkası” kavramını nasıl dürüstçe açıkladığını hemen anlayacaklardır. İkinci yarıda ise Türkiye’nin en büyük firmalarından altı tanesinin (bankacılık, telekomünikasyon, ilaç, elektronik, enerji ve otomotiv olmak üzere hepsi de farklı sektörlerden) işveren markası ile ilgili nasıl yol kat ettiklerini, firmaların bu projelerini bizzat yürüten kişilerin kaleminden okuyoruz. Kitabın ilk yayınlanışından itibaren geçen dokuz yılda dünya farklı bir yere dönüşse de, firmaların her zaman en iyi çalışan adaylarının dikkatini çekmeye ihtiyacı var. İnsan kaynakları, özellikle de bu alanın pazarlamanın genelgeçer yöntemlerinden faydalandığı işveren markası alanında çalışan, kendini geliştirmek isteyen herkese öneririm.

İzlediklerim

Her sayıda, son izlediğim film veya dizilerden biri için yazdığım bir incelemeye yer veriyorum.

Identity

2003’te, yani ilk çıktığı dönemde sinemada izlediğim bir filmi Netflix’te görünce tekrar ziyaret ettim. Sizlere de öyle oluyor mu bilmem ama, aradan geçen sürede birçok filmin veya kitabın genel kurgusunu, vurucu sahnelerini, düğüm noktalarını hatırlasam da, eserin olay örgüsünü sanki ilk defa görüyormuş gibi oluyorum. Identity’de de aynı duyguları yaşadım. 90 dakikalık süresiyle gönüllerde taht kurdu, daha önce de söyledim, yeni filmlerin çok uzun olmasını çok sıkıcı buluyorum (istisnalar hariç). Konusu tek cümleyle: Fırtınanın yolları kapattığı bir gecede, 10 yabancı bir motelde buluşur (bu kadar yazayım, sürprizi kaçmasın). Gerilim ve gizem türlerinde olan filmde oyuncu yönetimi çok iyi. Zaten yönetmen James Mangold ne çekse, kimle çekse izlenir, en iyi işi herhalde 2018 tarihli Logan’dır. Başrol John Cusack, ne oynasa izlenir, onun da en iyi işleri bence 1989 tarihli Say Anything (müzik setini havaya kaldırdığı meşhur sahnesiyle) ve 2000 tarihli Nick Hornby uyarlaması High Fidelity’dir. Usta aktör Alfred Molina’yı da bir yan rolde izlemenin keyfini yaşıyoruz. Çabuk akan, gizemini iyi saklayan bir yapım Identity. 2000’li yılların filmi havasını da sonuna kadar veriyor. Türün meraklılarına öneririm.

Kapatırken

Kendimce Düşünceler, sadık bir dost gibi, her hafta pazar sabahları söz verdiği saat olan 9:00 sularında bülten formatında e-postalarınızdaki yerini alıyor. Size ilham vermesi için tek yapmanız gereken ücretsiz bir biçimde abone olmak.

Subscribe now

Keyif aldıysanız kalp simgesine (❤️) tıklayarak beğenilerinizi gönderebilir, bültenin hemen altına yorum ekleyebilirsiniz (💬). Paylaşmak isterseniz restack butonunu kullanarak (🔁) ve aşağıdaki butona tıklayarak Kendimce Düşünceler bültenini paylaşabilirsiniz.

Share

Görüşmek üzere, sevgiyle kalın 👋

Rob Reiner’in yönetmenliğini yaptığı 1987 tarihli The Princess Bride, artık kült statüsünde olan bir fantastik filmdir. Başrollerinde, daha sonra Saw’dan hatırlayacağımız Cary Elwes ve Forrest Gump’ın Jenny’si olacak Robin Wright ile birlikte, bir de yıllar sonra Homeland dizisindeki Saul Berenson rolüyle ekranlarda arzıendam edecek olan Mandy Patinkin yer alır ve filmin en orijinal karakteri olan Inigo Montoya’ya can verir. Inigo Montoya, Kont Rugen isimli bir aristokrattan babasının intikamını almayı yaşamının tek amacı haline getirmiş onurlu bir kılıç ustasıdır ve şu unutulmaz repliği filmde defalarca tekrarlar:

Hello. My name is Inigo Montoya. You killed my father. Prepare to die.

Filmi çocukken video kulübünden kiralayıp seyrettiğimizde de büyüyünce tekrar tekrar izlediğimde de bu replikte en çok şaşırdığım kısım, en başındaki “Hello / Merhaba” olurdu. Inigo Montoya, “Ölmeye hazırlan,” dediği düşmanını önce neden selamlar?

Selamlaşma şekilleri toplumdan topluma değişiyor tabii. Bedeni mahrem sayan Uzak Doğu’da ve Hindistan’da temas etmeden karşılıklı eğilerek veya eller önde birleştirilerek selamlaşılırken, azıcık batıya geldiğinizde, Orta Doğu’dan başlayarak en yaygın selamlaşma şeklimiz el sıkışmak. Roma devrinde el sıkışmanın anlamı, sağ elinde kılıç olmadığını, dolayısıyla da karşındaki için tehlike arz etmediğini iletmekti. Görünür barbarlığımızın azaldığı günümüzde, tokalaşmayı iki kalp arasında bir köprü kurmak olarak görebiliriz. “Söz göze söylenir,” argümanına karşı “gözler ruhun aynasıdır,” inanışıyla göz göze bakmayı bile yasaklayan da yine Uzak Doğu geleneklerinden başkası değil. Ancak selamlaşmanın seslendirilmesi her yerde var, bu değişmiyor. Her dilin bir Merhaba’sı var yani. 1977’de fırlatılan uzay sondaları Voyager 1 ve Voyager 2 halen yolculuklarına devam ediyor ve sistemlerine yüklü Altın Plak’ta Türkçe dahil 55 dilde selamlama var. Plak üzerinde uzayın derinliklerine giden bizim dilimizdeki selamlama şöyle (şaka değil):

“Sayın Türkçe bilen arkadaşlarımız. Sabah şerifleriniz hayrolsun.”

1979’da yani Voyager’ların fırlatılmasından iki sene sonra, Barış Manço’nun Yeni Bir Gün albümü yayınlandı. Albüme adını veren şarkının sözlerini hatırlar mısınız? “Tatlı komşu Ayşe Teyze / Emekli Salih Öğretmen / Yeni bir gün doğdu merhaba”. Her yeni gün bir merhaba, her merhaba yeni bir başlangıç şansı. Inigo Montoya, kontu öldürüp intikamını aldıktan sonra der ki:

Çok garip. O kadar uzun süredir intikam işindeyim ki, şimdi bittikten sonra hayatımın geri kalanında ne yapacağımı bilmiyorum.

Kin gütmeyin, hırs yapmayın, bütün yumurtaları tek sepete koymayın. Yalnızca “Merhaba!” deyin.

Esenleme yolculuğunda yanınızda olan Kendimce Düşünceler’i okuduğunuz için tekrar teşekkürler. Hadi başlayalım.

Merhaba.

Blogumdan

Her sayıda, blogumda o hafta yayınlanan yazıyı paylaşıyorum.

İyi Şarkı İyi Şiir

Her işte iç motivasyona ihtiyaç var, belki en çok müzikte. Bir örnek vereyim. 1989'da İsviçre'de düzenlenen (bir önceki yıl Celine Dion'la kazanmışlardı) Eurovision şarkı yarışmasına Grup Pan'ın Bana Bana şarkısıyla katıldığımızda, büyük kızı Hazal'ın da yer aldığı grubun kurulmasına önayak olan, şarkıyı da besteleyen Timur Selçuk, yarışma esnasında orkestraya da şeflik yapmıştı. Şarkının müzikalitesi güzeldi, tabii o yıllarda politik anlamda yarışmada hiç şansımız olmadığını söylemek lazım. Zaten birincilik de aynı yıl dağılmaya başlayan Yugoslavya'ya bir veda hediyesi olarak verilmişti. İlginç olan nokta şu, Timur Hoca içindeki coşkuyla zaten temposu yüksek olan şarkıyı orkestraya o kadar hızlı çaldırıyor ki, şarkı olması gerekenden 52 saniye daha kısa sürede bitiyor. Olur ya konser kayıtlarına bir yerden rastlarsanız Selçuk'un beyaz smokininin içinde inanılmaz bir enerjiyle, yani kelimenin tam anlamıyla hoplayıp zıplayarak orkestrayı yönettiğini görürsünüz.

Münir Nurettin'in oğlu olmak herhalde kolay bir sınav olmasa gerek. Yani aşmanız gereken çıta çok yüksek. Ünlü sporcuların, müzisyenlerin çocukları genellikle ebeveynlerinin gölgesinde kalırlar biliyorsunuz. O yüzden ya mesleği bırakırlar ya da kendilerine sunulan sportif/sanatsal mirası ellerinin tersiyle iterek sıfırdan varlık göstermeye çalışırlar. Bence Timur Selçuk'u özel kılan, babasının kuşaklar boyu bilinecek olan klasiklerini bağrına basıp yalnızca tatlı tatlı modernize ederek (Bu mirası ne kadar önemsediğini, vaktiyle gecenin bir yarısı uykusundan uyanıp A Takımı'na canlı bağlanarak, Dönülmez Akşamın Ufkundayız'ı sormadan kasetine dahil eden Gökhan Tepe'yi unutulmaz bir orijinallikle haşlamasından hatırlayabiliriz. Böyle şoke edici anlar hep Savaş Ay'la A Takımı'na kısmet olurdu), bir yandan kendi efsanesini de yaratma başarısı. Ekolü almış usta. Münir Nurettin Selçuk gibi o da doğru şiiri doğru müzikle buluştururdu. Kendisi de, bestelenecek şiir seçimi konusunda babasını örnek aldığını BBC'ye verdiği röportajda söylemiştir. Ümit Yaşar Oğuzcan'ın Bugün Yarın Daima'sı mesela:

"Yeter beklediğim bir sabah ansızın çık karşıma

Benim ol bu gün yarın ve daima"

Yahut Faruk Nafiz Çamlıbel'in Sen Nerdesin'i (Yürek öyle bir şey ki, insana 10. Yıl Marşı'nı da yazdırır, bu romantik şiiri de):

"Yuvamı çiçekledim, sen bir meleksin diye,

Yollarını bekledim görüneceksin diye."

Hangisini paylaşsam diğerlerine ayıp olacak. Siz en iyisi 2000 tarihli Seçkiler albümünü dinleyin (aşağıda var). Beyaz Güvercin, İspanyol Meyhanesi, Ekonomi Tıkırında, Ayrılanlar İçin... Herhangi birini dinleyin, sonra bir hafta dilinize takılsın, çok defa da siz söyleyin.

Beşli Çağrışım

Her sayıda, birbiriyle başta ilgisiz görünen bir kavramdan diğerine beş maddede çağrışım yaparak ulaşma oyunu oynuyoruz. Bu hafta Ankara Savaşı’ndan yola çıkıp Zeki Müren’e varıyoruz. Siz de farklı yollarla ulaşmayı deneyebilirsiniz.

Not: Bülten aboneleri beşli çağrışım önerilerini chat üzerinden bırakabilir. Önerisi bültende yer alan aboneye atıfta bulunarak teşekkür edeceğim.

1. 20 Temmuz (28 Temmuz diyenler de var) 1402’de, Çubuk Ovası’nda iki Türk devleti, Timurlu İmparatorluğu ile Osmanlı Devleti savaştı. Hindistan’dan getirdiği 35 savaş filinin yanı sıra taktik üstünlüğü de ele geçiren Timur Ankara Savaşı’nı kazandı ve I. Bayezid’i esir aldı. Sonrası bildiğiniz gibi Fetret Devri.

2. İki hükümdar uzun yıllar boyunca birbirleri hakkında ağır ifadeler kullandıkları bir mektuplaşmanın içindeydi. Cengiz Han’ın soyundan geldiği rivayet edilen Timur, atasına saygısı dolayısıyla normalde daha alt bir ünvan olan Emir ünvanını kullanırdı ve o dönem için daha küçük gördüğü Osmanlı padişahının daha üst olan Sultan ünvanını kullanmasına kızardı. Yıldırım’ın argümanı ise kendisinin Timur’dan farklı olarak Bizans’a yani gavûra karşı cenk ettiği, bu yüzden de daha üstün ünvana hakkı olduğu yönündeydi.

   

3. Timur’un Anadolu seferi tuhaf sonuçlara yol açtı. Öncelikle 1394’ten beri kuşatma altında, ha düştü ha düşecek olan İstanbul’un fethi 50 yıl ötelenmiş oldu. Muhtemelen Fatih gibi müstesna bir hükümdar denk gelmese daha da çok ötelenirdi. Ankara’dan sonra İzmir’e yürüyen Timur ise, Rodos Şövalyeleri’nin 1351’de Aydınoğulları Beyliği’nden aldığı şehri (Gaziemir ilçesi ismini Aydınoğlu Gazi Umur Bey’den alır), kuşatma sonucu 1402’nin aralık ayında tekrar Türkiye topraklarına katmış oldu. Sonra ilginç bir tercihle gerisin geri dönerek Çin’e sefer düzenledi ve sefer yolunda hayata gözlerini yumdu.

4. İzmir’den kaçan şövalyeler güneye gidip antik Halikarnas kentine yerleştiler. Burada Aziz Petrus Kalesi (bugünkü Bodrum Kalesi) ismini verdikleri bir kale inşa ettiler. Bodrum şehrinin adı da kalenin diğer ismi olan Petronium’dan gelir.

   

5. Bu tarihten yaklaşık 575 yıl sonra, yani 1980’de sanat güneşimiz Zeki Müren de Bodrum’a yerleşti ve ömrünün sonuna dek, tam 16 yıl orada yaşadı. Çağının ötesinde bir sanatçı olan Müren’in, şimdi müze olan evini ziyaret ederseniz kendi tasarladığı iddialı sahne kıyafetlerini de görebilirsiniz.

Okuduklarım

Her sayıda, son okuduğum kitaplardan biri için Goodreads’e yazdığım incelemeyi paylaşıyorum.

Bilge Kağan’ın Vasiyeti

İslam öncesi Türk tarihi konusunda ülkemizin en önemli uzmanlarından biri Prof. Ahmet Taşağıl’dır. Hocayı popüler tarih kitapları dışında Youtube kanalından ve Teke Tek Bilim, Tarihin Arka Odası gibi programlardan tanıyor olabilirsiniz. Bilge Kağan’ın Vasiyeti kitabında, özellikle Göktürk Devleti’nin tarihi, yönetim yapısı ve kağanları konusundaki bilgilerimizi tazeliyor. Kuruluşundan yıkılışına Doğu ve Batı Göktürk Devletleri’nden başlıyor. Sonra Bilge Kağan, devleti birlikte yönettikleri kardeşi Kül Tigin ve bağa tarkan (üstün kumandan) ünvanıyla sonuncusu Bilge olmak üzere dört hükümdara danışman olmuş Tonyukuk’un, Roma’daki Sezar-Pompey-Crassus triumvirasının yürüttüğü yönetim biçimini andıran idaresiyle (buradaki fark tabii ki kağan rolünün hiyerarşik olarak üstte olması) hızlıca Çin esaretinin ataletini üzerinden atabilmiş olan İkinci Göktürk Devleti’ni anlatıyor. Özellikle meclisin kağan üzerindeki gücünü anlattığı kısım çok ilginç. Son olarak da Orhun Yazıtları’nda anlatılanları yorumluyor ve Bilge Kağan’ın geçmiş, kendi devri ve gelecekle ilgili sözlerini güzelce damıtarak okuyucuya sunuyor. Çabucak okunan, dili yalın ve tarihi arka planı dolu bir kitap. Vaktiyle NTV’de gazeteci Ahmet Yeşiltepe’nin yaptığı harika belgesel Zaman Yolcusu Türklerin İzinde’yi benim gibi merakla izleyenler için (Youtube’da bölümleri var) Orta Çağ Asya’sına hızlı bir bakış şansı olarak da öneriyorum.

İzlediklerim

Her sayıda, son izlediğim film veya dizilerden biri için yazdığım bir incelemeye yer veriyorum.

Kız Kardeşler

İç Anadolu’nun yoksul bir dağ köyünden şehre besleme olarak gönderilen üç kız kardeş, her biri farklı sebepten olmak üzere sırayla babalarının evine geri döner. Tabii ne köy ne şehir ne de beslemelik onların peşini bırakır. Kısaca böyle özetleyebileceğim izleğiyle Emin Alper, 2019 tarihli uzun metrajı Kız Kardeşler’de hem senarist hem de yönetmen olarak (kısa bir cameo yaptığı için oyuncu olarak da) başarılı bir işe imza atmış. Alper 2012’de çektiği ilk filmi Tepenin Ardı’ndan beri oldukça iyi eleştiriler alan, kendi kitlesini de oluşturmayı başarmış saygın bir yönetmen. Sinemayı, sanatı çok sevdiği o kadar belli ki… Filmleri göndermeler, homajlar ve metaforlarla dolu. Kız Kardeşler’i izlerken zihnim ister istemez Nuri Bilge Ceylan’ın Anton Çehov öykülerinden serbestçe uyarladığı ödüllü filmi Kış Uykusu’na kaydı. Daha sabırlı diyebileceğim Nuri Bilge, filmini iki saatte bitirseydi herhalde buna benzerdi. Emin Alper’in özellikle tempo ile oynama yeteneği muazzam. Abla ve ortanca kardeşin yayık tereyağı salladığı sahnenin artan hızı ve çobanın üstünde son bulan kreşendosu çok zekice mesela. Yine köyden çıkıp etinden sütünden faydalanmaya devam eden Dr. Necati ile uçurumun kenarında rakı içtikleri sahnede artan gerilim, bence yarım akıllı çoban Veysel rolünde harika bir oyunculuk sergileyen Kayhan Açıkgöz’le Necati rolündeki Kubilay Tunçer arasında gidip gelen kamera, Veysel’in konuşmasında artan sitemkar hava seyirciye çok iyi geçiyor. Gerek babaları rolündeki Müfit Kayacan, gerekse de üç kız kardeşi canlandıran Cemre Ebüzziya, özellikle Ece Yüksel ve genç oyuncu Helin Kandemir ayrı ayrı iyi. Filmin toplumsal gerçekçi tarafları yer yer şoke edici, bu şoke edici olayların bazıları o kadar tepkisiz geçiyor ki, izlemesi zor geliyor. Tür olarak trajedi tarafı bence ağır basan bir trajikomedi desek sanırım uygun düşer. Antik tragedyalar gibi her karakter sonunda kaderiyle yüzleşiyor. Güleyim diye izleyemezsiniz yani. Moraliniz varsa, iyi bir film izlemek isterseniz şu an TOD ve TV+’tan erişebilirsiniz, öneririm.

Kapatırken

Kendimce Düşünceler, sadık bir dost gibi, her hafta pazar sabahları söz verdiği saat olan 9:00 sularında bülten formatında e-postalarınızdaki yerini alıyor. Size ilham vermesi için tek yapmanız gereken ücretsiz bir biçimde abone olmak.

Subscribe now

Keyif aldıysanız kalp simgesine (❤️) tıklayarak beğenilerinizi gönderebilir, bültenin hemen altına yorum ekleyebilirsiniz (💬). Paylaşmak isterseniz restack butonunu kullanarak (🔁) ve aşağıdaki butona tıklayarak Kendimce Düşünceler bültenini paylaşabilirsiniz.

Share

Görüşmek üzere, sevgiyle kalın 👋

Albert Camus’nün Yabancı’sında, hayatta hiçbir şeyi umursamayan başkarakter Meursault’nun sık tekrar ettiği bir ifade vardır: “Ça m’est égal” ya da şimdi ışıklar içinde uyuyan Vedat Günyol’un dilimize kazandırdığı harika çevirisiyle “Bence bir”. “Fark etmez,” değil. “Sen bilirsin,” değil. Meursault neden roman boyunca kararlılıkla her seçeneği birbiriyle eşit görür?

1942’de yayınlanan Yabancı’nın esin kaynaklarından biri, neredeyse 90 yıl önce, 1853’te yayınlanmış Herman Melville kısa öyküsü Kâtip Bartleby idi. Öykünün tam adı: “Bartleby, the Scrivener: A Story of Wall Street”. Buradaki Wall Street vurgusu ileri görüşlü bir tahmin gibi görünüyor, çünkü bu bölge 1850’lerde henüz bugün olduğu gibi finans dünyasının merkezi değildi (Anekdotçu geldi! Wall Street ismi nereden geliyor derseniz, New York şehrinin adı henüz Hollandalılar tarafından kurulduğu şekliyle New Amsterdam iken, Kızılderililer ve İngilizlere karşı kenti korumak için yüksek duvarlar, yani surlar inşa ediliyor. Wall Street, yani duvar caddesi ismi de bu surlardan ileri geliyor. Hoşça kal anekdotçu!). Öyküde bir hukuk bürosuna kâtip olarak giren Bartleby, bir süre sonra kendisinden iş istendiğinde “Yapmamayı tercih ederim,” diyerek öylece durmaya başlar. Ofise gelir, hatta ofiste yaşar ancak hiçbir şey yapmaz. Ne yapacağını bilemeyen patron en sonunda ofisi başka bir adrese taşır, ancak Bartleby eski ofise gelip öylece durmaya devam eder. Kapitalist ekonomiye karşı kişisel bir başkaldırı mı, yoksa iş ve hayat ekseninde anlamın bilinçsizce reddi mi?

Bu noktada bir bağlamı da oyun teorisinin en önemli bulmacalarından biri olan Tutsak İkilemi (Prisoner’s Dilemma) ile açmakta fayda var. Mizansen şöyle. Yakalanan iki tutuklu var, ancak hüküm giymeleri için yakalayanların elinde yeterli delil yok. Bunun için tutsakları iki ayrı odaya alıp birbirlerine ihanet etmelerini bekliyorlar. Her iki taraf da suskun kalırsa 1’er yıl ceza alacaklar. Biri susar diğeri itiraf ederse, itiraf eden serbest kalacak, diğeri 10 yıl ceza alacak, ikisi de itiraf ederse 5’er yıl ceza alacaklar. Nobel ödüllü matematikçi John Nash’in de sonradan ortaya koyduğu üzre rasyonel mantık genellikle itiraf etmeyi seçer, çünkü 10 yıl ceza almaktan çekinir. Oysa birbirlerine güvenseler, iş birliği yapsalar ve karşılıklı sussalar toplamda en az cezayı alacaklardı. Peki Meursault ve Bartleby tutsak ikileminde kalsalardı ne yaparlardı?

Bartleby herhalde hiçbir şey yapmamayı tercih ederek suskun kalırdı. İş birliği yapmak için değil tabii, yalnızca pasif bir tür reddediş gösterirdi. Meursault içinse bu karar da herhangi bir karar gibi önemsiz ve anlamsız olurdu. Muhtemelen itiraf ederdi, ancak itiraf edip Bartleby’yi 10 yıl hapse götürmekle, söz gelimi tutsak olduğu odanın pis olması onu aynı derecede rahatsız ederdi. Şimdi, içinde yaşadığımız toplumda da sıkça kendi çıkarlarımızla grubun çıkarlarının çatışmaya girdiği zamanlar oluşur. Hiçbir şey yapmazsak kendimizi Bartleby’nin pozisyonunda buluruz ve hep kısa çöpü çekeriz. Bizim için her seçenek eşitse ve anlam dünyamız kocaman bir boşluktan ibaretse o zaman Meursault gibi rastgele yaşamaya başlarız, etrafımıza zarar veririz ve eninde sonunda sefil oluruz. Oysa yine John Nash diyor ki, insanlar tutsak ikilemine tekrar tekrar düştüklerinde bu defa rasyonel değil iş birliği içinde davranış gösterebilirler. Yani hep deriz ya, yarın yüz yüze bakacağız diye. Bunun gerçekten de bir anlamı var. Birbirimizi düşünmenin matematiksel bir karşılığı var!

Anlam yolculuğunda yanınızda olan Kendimce Düşünceler’i okuduğunuz için tekrar teşekkürler. Hadi başlayalım.

Blogumdan

Her sayıda, blogumda o hafta yayınlanan yazıyı paylaşıyorum.

Evde Yoklar

Tuna Kiremitçi'nin ilk romanı Git Kendini Çok Sevdirmeden'i herhalde 2007-2008 yıllarında bitirmiş olmam lazım. Yüksek lisans yapıyordum. O ara sürekli okuyordum. Tutunamayanlar gibi bir kitap daha bulamamıştım. Arıyordum. MSN'imde şiir mısraları paylaşmayı oldum olası severdim. Bir 2 Temmuz günü Metin Altıok'la tanıştım. Günlerden Öyle Bir Gün şiirini şöyle bitiriyordu:

"Uzandım usulca cigarama;

Yavan ömrüme katık.

Ben o gün öldüm gülüm,

Bir daha ölmem artık."

Şiir kitabı alan kaç kişi kalmıştık bilemiyordum. Bir Acıya Kiracı'yı açıp açıp okurdum. Evde Yoklar şiiri tekrar tekrar okuturdu kendini. "Ne zaman bir dosta gitsem, evde yoklar" mısrasını yinelemişti Altıok. Herkesin her an tetikte olmadığı, her şeyi, her zaman ve hemen elde etmeye alışık olmadığı zamanlardı. Çat kapı bir tanıdığına giderdin. Zili çalardın, diyelim kapı duvar; komşu açardı. "Evde yoklar," derdi gerçekten. Bir tanıdığın evde olmama ihtimali göze alınırdı, hiç yoktan komşu bile buyur ederdi belki. Beklerdin. Tanıdığın hiç kimsenin hiçbir zaman evde olmaması ise Gencebay'ın "ya evde yoksan"ından da başka bir şeydi, çocuksu bir korkuydu. Oysa büyümek, yine Altıok'un dediği gibi, cebinde yazılmamış bir mektupla çaldığın kapıyı kendin açmaktı. O kapı bir defa açılınca, bu defa dostların da gelip girmek isterdi. Olmaz mı ya?

Tuna Kiremitçi'nin romancılıktan önce müzisyenlik yaptığını da işte o zamanlarda öğrenmiştim. Kumdan Kaleler grubunun solistiydi. 1996 tarihli Denize Doğru albümü çok güzeldi. En güzel şarkısı da Metin Altıok'un şiirinden besteledikleri Evde Yoklar. Büyümek gibi bir şarkıydı. Dinledim, sonra kendimi de dinledim. Selamlaştık ilk defa.

Beşli Çağrışım

Her sayıda, birbiriyle başta ilgisiz görünen bir kavramdan diğerine beş maddede çağrışım yaparak ulaşma oyunu oynuyoruz. Bu hafta Live Aid’den yola çıkıp Francis Ford Coppola’ya varıyoruz. Siz de farklı yollarla ulaşmayı deneyebilirsiniz.

Not: Bülten aboneleri beşli çağrışım önerilerini chat üzerinden bırakabilir. Önerisi bültende yer alan aboneye atıfta bulunarak teşekkür edeceğim.

1. 13 Temmuz 1985’te Londra’daki Wembley Stadyumu ve Philadelphia’daki JFK Stadyumu aynı anda müthiş bir organizasyona sahne oldu. Afrika, özellikle de Etiyopya’daki açlık felaketine karşı dünyanın en meşhur sanatçılarından birçoğunun katılımıyla Live Aid isimli büyük bir yardım konseri düzenlendi.

2. Canlı yayınlarla tüm dünyadan izlenen, 16 saat süren ve 120 milyon doların üzerinde yardım toplanan organizasyon en çok, hıncahınç dolu Wembley stadyumunda tattırdıkları 20 dakikalık müzikal azamet ile Freddie Mercury liderliğindeki Queen grubu üzerinden hatırlanır.

3. Konserin en ilginç anekdotlarından biri, katılan sanatçılardan Phil Collins’in hem Londra’da hem de Philadelphia’da sahneye çıkmasıdır. Wembley’de Sting’le birlikte gerçekleştirdiği performansının ardından seçkinlere özel süpersonik (sesten hızlı) yolcu uçağı Concorde ile 3.5 saatte ABD’ye ulaşır ve Philadelphia’ya helikopterle geçip Led Zeppelin’in arkasında çalar.

4. Collins bu yolculuk esnasında uçakta Cher ile karşılaşır. Bu karşılaşmadan üç yıl sonra Moonstruck filmiyle ilk ve tek Oscar ödülünü kazanacak olan ünlü diva ise tamamen tesadüf eseri oradadır ve konserden habersizdir.

   

5. Moonstruck’ta Cher’le başrolü paylaştığı esnada, Nicolas Cage henüz 23 yaşındadır ve Elveda Las Vegas’la Oscar almasına daha dokuz yıl vardır. Asıl ismi Nicolas Kim Coppola olan sanatçı, tüm zamanların en büyük yönetmenlerinden Francis Ford Coppola’nın ağabeyinin oğludur.

   

Okuduklarım

Her sayıda, son okuduğum kitaplardan biri için Goodreads’e yazdığım incelemeyi paylaşıyorum.

Yaza Yolculuk

Roman okurlarıyla öykü okurları arasında, mağaracılarla dağcılar gibi tatlı bir rekabet, bir yoğurt yiyiş farkı vardır. Oysa yazar için roman, öykü, şiir ancak anlatacağı temanın boyutunu, izleğinin kapsamını belirler o kadar. Ben iyi bir roman okuru olarak bu daha kompakt türde zorlanırdım ama öykü okumanın da öğrenilebilir bir şey olduğunu düşünüyorum. Tomris Uyar’ı ilk olarak Murat Gülsoy’un Büyübozumu kitabında tamamı alıntılanıp analiz edilen “Köpük” öyküsüyle tanımıştım. Yaza Yolculuk, 1987’de Sait Faik Hikâye Armağanı’nı da kazanmış bir eser ve 9 tane kısacık öyküden oluşuyor. Okuyunca isminin ne kadar isabetli konulduğunu anlıyorsunuz. Tam yılın bu zamanlarının kitabı. Uyar, kısa öykülerinin hepsinde insanları buluşturuyor, ayırıyor, kalabalık arkadaş gruplarını konuşturuyor, mekanları yad ediyor ve nihayet duru bir kabullenişle sonlandırıyor. Olay odaklı değil de, duygu odaklı öykücükler bunlar. Herkesin favorisi olan “Ölen Otelin Müşterileri” (müthiş bir anlatım gücü ile yazılmış) dışında benim en sevdiğim, bir hikâyenin kahramanı olduğunu bilen başkarakteri ile “Yaz Şarabı” öyküsü oldu. Yazarla tanışmak için iyi bir başlangıç, öneririm.

Not: Kitap yıllar önce ilk olarak Can Yayınları tarafından basılmış, sonra yıllarca YKY tarafından yeni baskıları yayınlanmış. 2022’den itibaren ise tekrar Can Yayınları’ndan baskı yapmaya devam etmiş. Bu da böyle bir bilgi.

İzlediklerim

Her sayıda, son izlediğim film veya dizilerden biri için yazdığım bir incelemeye yer veriyorum.

Barry

Afganistan’daki hizmetinden döndükten sonra tetikçilik yapan eski bir deniz piyadesi, bir gün aktör olmaya karar verir ve bunun için de Los Angeles’ta bir tiyatro kursuna gitmeye başlarsa ne olur? Bill Hader’ın Saturday Night Live kadrosundan ayrıldıktan sonra senarist dostu Alec Berg’le birlikte imza attığı 2018 tarihli Barry, yayınlandığı 4 sezonluk dilimde bu sorunun cevabını veriyor. Karşımızda senaryosu sağlam, kendini ciddiye alan, kusursuz bir kara komedi var. Bill Hader, başkarakter Barry Berkman’ı derinlikli bir performansla canlandırıyor. Hader, SNL’de yer aldığı 2005-2013 yılları arasında birçok unutulmaz skeçte yer almış bir taklit makinesi. Ancak dramatik oyunculukta da ne kadar başarılı olabileceğini bu rolle kanıtlıyor. Yine en çok güldüğüm skeçlerden birini hatırlatayım.

Barry, dizi olarak ellerini kirletmekten çekinmeyen bir HBO yapımı, ancak özünde bir komedi olduğunu da unutturmuyor. Bana en çok Breaking Bad’i çağrıştırdı. Dexter’a da yer yer göz kırpıyor. Bölümleri 30 dakika, ki bence böyle bir dizi için harika bir süre. 4 sezonunda toplam 32 bölümü var, yani nicelikten çok niteliğe önem verilmiş. Ayrıca oyunculuk atölyesi dolayısıyla Macbeth’ten True Romance’e kadar geniş bir yelpazedeki tiyatro ve sinema yapıtına renkli göndermeler içeriyor. Sinefillerin özellikle seveceğini düşünüyorum. HBO Max platformundan seyredilebiliyor. Kaliteli bir iş izlemek isteyenler için öneriyorum.

Kapatırken

Kendimce Düşünceler, sadık bir dost gibi, her hafta pazar sabahları söz verdiği saat olan 9:00 sularında bülten formatında e-postalarınızdaki yerini alıyor. Size ilham vermesi için tek yapmanız gereken ücretsiz bir biçimde abone olmak.

Subscribe now

Keyif aldıysanız lütfen bültenin hemen üst veya alt bölümlerinde yer alan kalp simgelerine (❤️) tıklayarak beğenilerinizi gönderin. Görüş bildirmek isterseniz bültenin hemen altına yorum ekleyin (💬), mutlaka cevaplarım.

Fanzin okumayı ve her şey hakkında bilgi sahibi olmayı seven arkadaşlarınızla ilginç bir şeyler paylaşmak isterseniz restack butonunu kullanarak (🔁) ve aşağıdaki butona tıklayarak Kendimce Düşünceler bültenini paylaşabilirsiniz.

Share

Görüşmek üzere, sevgiyle kalın 👋

Bir nesnenin bütün parçaları zaman içinde birer birer değiştiğinde, o nesne hâlâ aynı nesne midir?

Herhalde bu soruya cevap vermeden önce, “Bir nesne parçalarının bütününden mi ibarettir?” sorusuna cevap vermek gerekir. Hiromu Arakawa imzalı manga serisi Full Metal Alchemist’te (çok güzel iki ayrı anime uyarlaması da mevcut), simya ile uğraşan başkarakterler Edward ve Alphonse Elric kardeşler, bir insan vücudunu oluşturan su, karbon, amonyak, kalsiyum, fosfor gibi tüm bileşenleri doğru oranda bir araya getirerek kaybettikleri bir insanı tekrar oluşturmaya çalışırlar. Tabii manga evrenindeki bu yasaklı simya korkunç bir biçimde geri teper. Belli ki insan sadece et ve kemikten oluşmuyor, doğru mu?

Peki bir nesne, parçalarından tam anlamıyla bağımsız mıdır? Taraftarı olduğunuz futbol takımı mesela. Tüm oyuncuları değişse de herhalde takımı tutmaya devam edersiniz. Çünkü değişmeyen bazı nosyonlar vardır, kulübün flaması, stadyumun atmosferi, bunca yıllık tezahüratları gibi. Veya sezonlardır izlediğiniz bir diziyi düşünün. İlk sezonun konusu ve başrolleriyle ilerleyen sezonların alakası kalmamış. Yine de jeneriği benzerdir. Işığı, dekoru, size hissettirdiklerinin hatırası fazlaca değişmez. Yani kültür aynı kaldıktan sonra parçaların değişimi bizi çok etkilemez değil mi? Peki kültür de değiştiyse? Yaşadığınız kentin sosyokültürel yapısının çocukluğunuzdan beri ne kadar farklılaştığını düşünün. Attilâ İlhan unutulmaz şiiri Ben Sana Mecburum’da ne güzel söyler:

Bu şehir o eski İstanbul mudur?

Theseus, mitolojide Perseus ve Herkül gibi meşhur kahramanlardan biri. Girit’te Minotor’u alt ettikten sonra gemisiyle Delos adasına gider. İlk çağ tarihçi ve filozofu Plütark, Theseus ve Roma’nın kurucusu sayılan Romulus’u karşılaştırdığı Vitae Parallelae isimli eserinde, Atinalıların Theseus’un ölümünden sonra da gemisini koruduklarını ve bu gemiyi kullanarak Apollon festivali için Delos adasını her yıl ziyaret ettiklerini anlatır. Geminin parçaları eskidikçe yenisiyle değişir, kalasları, kürekleri, halatları, gövdesi sürekli değişime uğrar. Plütark günümüze kadar Theseus’un Gemisi Paradoksu adıyla gelecek olan en başta sorduğum soruyu sorar. İşin sonunda bu kadar değişikliğe uğramasına rağmen, gemi aynı gemi midir?

Adı üstünde paradoks olan bu sorunun tek doğru cevabı yok. Ancak yapay zekânın iyice gelişeceği gelecek dönemde bu paradoksa dönüp bakmamız gerekeceği de kesin. Çünkü insan bedeninin ve zihninin birebir kopyası olan dijital ikizler, sibernetik biliminin ilerlemesi sonucu parça parça sentetik implant alternatifleriyle değiştirilebilecek organlar, insan-makine arayüzünün belirsizleşmesi sonucu bilincin dijital ortama yüklenebilmesi gibi potansiyel senaryolar bilim kurguların sularından çıkıp hızla gerçek dünyaya doğru harekete geçmiş vaziyette. Bütün bunlar olurken onulmaz bir kimlik bunalımı yaşamamak adına, kendimize belirli çapalar edinmemiz gerekiyor. Birilerinin bizim varlığımıza, Hayy’dan gelip Hû’ya giderken toprağa saldığımız köklere şahitlik etmesi aradığımız çapa olabilir. Ormanlarımızın yanışını gözyaşlarıyla izlerken, insanoğlunun binlerce yıllık şahidi olan ağaçların ve doğanın yasını tutmamızın bir gerekçesi de bu.

Değişim ve dönüşüm yolculuğunda yanınızda olan Kendimce Düşünceler’i okuduğunuz için tekrar teşekkürler. Hadi başlayalım.

Blogumdan

Her sayıda, blogumda o hafta yayınlanan yazıyı paylaşıyorum. Bu sayıya özel olarak, bundan 15 yıl önce yine blogumda yayınladığım bir yazıyı paylaşmak istedim. Tekrar okuyunca fark ettim ki, insanın anlatım tarzı yıllar geçtikçe evriliyor. 15 yıl önceki benden size selam.

Geçmişinin İmgeleri Çizgeleri Boyladı

Çocukluk hayallerime, bazen otobüs camından geçen bir gri duvar, bazen son sayfası içten veda satırları içeren bir defter, bazen eski komşuların kapısından gelen kokuyu bambaşka nesnelerde duyumsamak (çiçekyağlıkarışıkkızartma yeşilzeytinyağlısabunla yıkanmış gibi) formunda rastlarım. Yüksek eşyaların üstünden fotoğraf albümlerini indiririm, gözlerim aynı bakmaktadır. Tuhaf, belki en çok albümü de çocukken karıştırmışımdır. O, bir noktada sararması kesin yapraklar, dinlediğim afacanlık öyküleriyle birleşerek hafızamın sıradanlık arzusunu doyurur. Bir çeşit anti-egodur bu, anlatılmış hatıralar, küçüklü büyüklü tüm travmaları ezberine kazımayı görev edinmiş hücrelerimi zararsızca uyuşturarak teskin eder. On yaşında aklımdan geçenler naif görülebilir; oysa detayların çokluğu, sınırlı bilginin nefes alan bir ada gibi genleşip daralmasından doğan matematiksel kesinlik (modern bilimin övünç kaynağı, bu limitlerin gözbağı mıdır?), henüz bir şey yaşamamanın verdiği özgüven, yetişkin beni çırılçıplak, savunmasız bırakıverir. İnsan gizliden gizliye, kendi çocukluğunun bir gün karşısına dikilip hesap sormasından korkar:

Ç: Her şeyi planlamıştım, zaman da boldu, nasıl başaramadın?

Y: Hayat gailesi.

Yetişkin hayallerim çok yüzlüdür. Sahip olduklarım, getirdiklerim, tecrübe ettiklerim, en çok da tercih ettiklerim bir beherglasta kristalize edilir, odak noktasından zamanın ışığı geçince, ortaya sayısız geleceklerimin huzmeleri dökülür. Pek azı mümkün olacaktır. Aynı noktadan geçebilecek doğruların sınırsızlığı yine şaşırtıcıdır. Bu sırada, uzakta ve yakında çocuk ben bana bakmaktadır. Göz göze geldiğimizde yapılacak yanlışlardan bazıları:

1) Göz kaçırmak (kaçabilirsin ama saklanamazsın)

2) Küçük görmek- çünkü artık daha çok şeyi anlayabiliyorum (oysa fark edip bir şey yapmamak daha vahimdir)

3) Geriye dönüp kollarına atlamak- duyguları birbirine girmiş sarhoşlar gibi olabilirim (özledin belki, ne var ki hep ileri gitmelisin)

Uykudan önce yeterince gücüm varsa, düşüncelerimi geriye sarmaca oynarım. Oraya nereden geldim, gelirken neleri gördüm, hatırlamak zor olmaz. Tekrar ileriye doğru akarken, herhangi bir düğümdeki başka bir fikre çengel atarsam, iki çocuk düşünce içeren bir ağacım olur. Ağacım zıt yönlerde dallanırken, bu defa ters yönde araya bir çengel atarsam, iki farklı yolu birbirine bağlamış olurum. Bu çengelleri çoğaltarak böyle n tane daha yol açsam, sonra da geriye sarmayı denesem... Nereden gelmiştim? Geçerken neleri görmüştüm? Nereye gidiyordum? Yolu bulmamın tek yolu, olduğum yerde yükselmektir. Rüyaya dalarım. Gerçeğe yaklaşmak için düşlere uzanacağımı, öteyi hatırlamak için beriyi unutacağımı öğrenerek gülümserim.

Beşli Çağrışım

Her sayıda, birbiriyle başta ilgisiz görünen bir kavramdan diğerine beş maddede çağrışım yaparak ulaşma oyunu oynuyoruz. Bu hafta Liverpool’dan yola çıkıp Erkin Koray’a varıyoruz. Siz de farklı yollarla ulaşmayı deneyebilirsiniz.

Not: Bülten aboneleri beşli çağrışım önerilerini chat üzerinden bırakabilir. Önerisi bültende yer alan aboneye atıfta bulunarak teşekkür edeceğim.

1. 6 Temmuz 1957 müzik tarihi açısından önemli bir gündü, çünkü Woolton, Liverpool’daki St. Peter’s Church için düzenlenen bir kilise panayırında 16 yaşındaki John Lennon ve 15 yaşındaki Paul McCartney ilk defa tanışacaktı.

   

2. Lennon burada görüp yeteneğinden etkilendiği McCartney’i kurduğu müzik grubu olan Quarrymen’e davet edecekti. Müzik grubunuzda dahi bir müzisyen olmasından daha iyi bir şey varsa, o da iki dahi müzisyen olmasıdır.

3. Başlangıçta tarzını skiffle (caz ve folk karışımı bir tür) olarak seçen Quarrymen, rock’n roll’a kayarak 1960’tan itibaren yoluna The Beatles olarak devam edecekti. George Harrison bu tarihten önce aralarına katılmıştı ancak Ringo Starr’ın gelmesi 1962’yi bulur.

4. The Beatles furyası dünyayı kasıp kavururken yapımcılar boş durmayıp hemen bunu bir uzun metrajlı filmle taçlandırdılar. 1964 tarihli ve yönetmen Richard Lester imzalı A Hard Day’s Night, grubun en büyük hitlerinden biriyle aynı ismi taşıyordu (Spice Girls için 1997’de çekilen Spice World filmiyle karşılaştırınca bu film başyapıt gibi duruyor).

5. The Beatles 1970’te dağıldıktan sonra (kimileri grubun dağılmasını Lennon’ın 1969’da Japon kavramsal sanatçı Yoko Ono ile evlenmesiyle ilişkilendirir), John Lennon solo kariyerine daha politik bir söylemle devam etti. Güzel bir anekdot olarak, Lennon 1971’de Cannes Film Festivali dolayısıyla Fransa’ya gittiğinde, o sırada Avrupa’da bulunan Türk rock müziğinin babası Erkin Koray’la bir araya gelmişti.

   

Okuduklarım

Her sayıda, son okuduğum kitaplardan biri için Goodreads’e yazdığım incelemeyi paylaşıyorum.

Uzay Hakkında Bilmeniz Gereken 10 Şey

Siz de yıllarca her ay evine Bilim ve Teknik dergisi giren şanslı kuşaktansanız, o zaman Tübitak'ın öncülük ettiği popüler bilim kitaplarına eskiden beri meraklı olmalısınız. Bilim ve teknolojinin böyle ilerlediği bir devirde, coğrafyamızda bu kitapların artık pek rağbet görmemesi bence ironik. Uzay Hakkında Bilmeniz Gereken 10 Şey kitabının yazarı Rebecca Smethurst ya da Youtube kanalının ismiyle Dr. Becky, Oxford Üniversitesi'nde kara delikler üzerinde çalışma yürüten, astrofizik doktoralı bir akademisyen. 10 Things You Should Know serisinden bu kısa kitap, tam bir popüler bilim yayını. Uzun yıllar önce Carl Sagan, son 20 yıldır da Neil deGrasse Tyson'ın yapmaya çalıştığı, astrofizik kavramlarını konuya vakıf olmayan insanların da fikir sahibi olacağı düzeyde basit anlatma yolculuğunun belki de en yalın ayağı. Zira Dr. Becky bu kitap yayınlandığında sadece 29 yaşında ve Spice Girls'ten, Mean Girls filminden ya da Edgar Allen Poe'dan örnekler vererek yazım dilini banalleştirmeden insanlaştırabiliyor. deGrasse Tyson'ın Acelesi Olanlar İçin Astrofizik kitabını sevdiyseniz, bu kitabı da kesinlikle seversiniz. Yalnızca temel kavramları hatırlamak için bile okunabilir. Özellikle süper kütleli kara deliklerin oluşumu ile ilgili bölüm ise bir sürü öğretici bilgiyle dolu. Öneririm.

İzlediklerim

Her sayıda, son izlediğim film veya dizilerden biri için yazdığım bir incelemeye yer veriyorum.

Boy

Jane Campion ve Peter Jackson ile birlikte Yeni Zelanda’dan çıkan en ünlü yönetmen herhalde Taika Waititi. Muhteşem Thor: Ragnarok filmiyle Marvel Sinematik Evreni’ne bomba gibi düşen, Jojo Rabbit filmiyle ise senaryo dalında Oscar ödülüyle (aynı zamanda da soundtrack derlemesi dalında Grammy ödülüyle) taçlandırılmış çok farklı bir II. Dünya Savaşı filmine imza atan sinemacı, filmlerinde çoğunlukla yönetmen, senarist ve aktör şapkalarını birlikte takıyor. Waititi için nüktedanlık olmazsa olmaz bir değer, bu çok belli. 2010 tarihli Boy filmi yönetmenin ikinci uzun metrajı ve Sundance Film Festivali’nde gösterilerek uluslararası sinema dünyası tarafından ilk defa tanınmasını sağlayan yapım. Film, temasına göre dramanın ya da komedinin bir alt janrı olabilen büyüme/ergenlik türünde. Stand By Me, Cinema Paradiso, City of God, Spirited Away veya yine Waititi’nin filmi olan başta belirttiğim Jojo Rabbit gibi o kadar farklı tarz ve tonda örneği var ki bu janrın… Sanatçıların yaratım sürecinde dönüp kurcaladığı zaman dilimi genellikle kendi ilk gençlikleri oluyor, janr belki de bu sebeple bu kadar popüler. Boy ya da ülkemizde gösterildiği ismiyle Delikanlı, 1984’te Yeni Zelanda’nın kırsalında geçiyor. Büyükannesi, kuzenleri ve kardeşi Rocky’yle yaşayan 11 yaşındaki Boy (esas ismi Alamein), uzun zamandır görmediği ve hayallerinde idealize ettiği babası geri döndüğünde (babasının da ismi Alamein, yönetmen bu rolü kendisi oynamış), onu beklediğinden çok farklı buluyor. Filmin metaforik anlatımı beklenmedik ölçüde güçlü. Bana ton olarak değil ama tema açısından Andrey Zvyagintsev’in 2003 tarihli modern klasiği Dönüş’ü çağrıştırdı. Büyüme eksenindeki hayal kırıklığı etkileyiciydi. Waititi sonradan farklı anlatım biçimleri denese de özünde minimalist bir yönetmen. Boy filmi de asgari kamera hareketi, sınırlı mekân ve sayılı karakterleri ile tematik anlamda minimalist bir örnek. Jared Hess’in ilk filmi Napoleon Dynamite’ın banliyö sıkkınlığı, her ne kadar o denli stilize olmasa da Wes Anderson filmlerinin kamera tekniği ve Alexander Payne sinemasının duygusal derinliği filmin bence ilham kaynakları. En sondaki Thriller ve Yeni Zelanda’nın yerel haka dansı kırması hayal/dans sekansı ise sinema tarihinde kendine mütevazı da olsa bir yer bulmuş olabilir. Filmi MUBI’den izleyebilirsiniz. Öneririm.

Kapatırken

Kendimce Düşünceler, sadık bir dost gibi, her hafta pazar sabahları söz verdiği saat olan 9:00 sularında bülten formatında e-postalarınızdaki yerini alıyor. Size ilham vermesi için tek yapmanız gereken ücretsiz bir biçimde abone olmak.

Subscribe now

Keyif aldıysanız lütfen bültenin hemen üst veya alt bölümlerinde yer alan kalp simgelerine (❤️) tıklayarak beğenilerinizi gönderin. Görüş bildirmek isterseniz bültenin hemen altına yorum ekleyin (💬), mutlaka cevaplarım.

Fanzin okumayı ve her şey hakkında bilgi sahibi olmayı seven arkadaşlarınızla ilginç bir şeyler paylaşmak isterseniz restack butonunu kullanarak (🔁) ve aşağıdaki butona tıklayarak Kendimce Düşünceler bültenini paylaşabilirsiniz.

Share

Görüşmek üzere, sevgiyle kalın 👋

Not: Bu hafta dergisinde Profesyonel Hayata Hazırlık - 1 isimli bir yazıyla ben de yer aldım. İş hayatından önce, üniversite ve bölüm tercih süreci, staj yeri bulma ve mentorluk alma ile ilgili öneriler vermek istedim. Okumak isterseniz aşağıda paylaşıyorum.

Düşüncenin Gücü

Profesyonel Hayata Hazırlık - 1

Sadede Gelmeden Önce Birkaç Söz…

Read more

9 months ago · 8 likes · Utku Cevre

Hangisi daha erdemli bir davranıştır? Yardım etmek mi, yoksa yardım istemek mi?

Adam Grant, Wharton School’un en tanınmış genç profesörüdür. 2013 tarihli “Give and Take / Vermek ve Almak” kitabında, insanları birçok kişisel gelişim çalışmasının yaptığı gibi iki gruba ayırır. İlk grup olan givers / vericiler ve ikinci grup, takers / alıcılar. Almayı alışkanlık haline getirenlerin önceliği kendi çıkarları, vermeyi alışkanlık haline getirenlerin önceliği ise başkalarına yardım etmektir. Geleneksel olarak rekabetin çok olduğu dallarda, ikinci grubun (takers) daha başarılı olduğuna yönelik bir algı vardır. Gerçekten de satış ekipleri en iyi örnek olmak üzere, verme karakteri yukarıda olan kişiler (givers) genellikle sayısal olarak en başarısız ekip üyeleri olur. Ancak Grant’in ortaya koyduğu gerçek şu: en başarılı ekip üyeleri de verme karakteri yüksek, yani yardım etmeyi önceleyen kişilerin arasından çıkıyor. Yazar bunu bir koşu analojisiyle açıklıyor:

Yardım etmek size 100 metre koşusunu kazandırmaz ama maratonu kazandırır.

Ünlü yönetmen James Brooks’un 1997 tarihli filmi As Good As It Gets’in antisosyal başkarakteri Melvin (usta aktör Jack Nicholson bu rolle üçüncü Oscar ödülünü kazanmıştı), sürekli gittiği restoranda garson olarak çalışan Carol’a âşık olur ve yemek yedikleri bir akşam şu unutulmaz sözleri sarfeder:

Daha iyi bir adam olmak istememi sağlıyorsun.

Carol’un, hasta oğluna bakmakla geçen, saçmalıklara yer olmayan bir hayatı vardır. Melvin ise obsesif kompulsif bir yazardır, kaldırım taşlarının arasına basmamak için sokakta sekerek yürür ve ömrü boyunca kimseye yardım etmemiştir. Peki Carol’a yardım edebildiği her an neden mutlu olur? Yalnızca âşık olduğu için mi? Benjamin Franklin’in otobiyografisinden bir cümleye dönerek bunu açıklayabiliriz.

100 dolarlık banknottaki resminden tanıdığımız Ben Franklin, bildiğiniz gibi ABD’nin kurucu babalarından biri. Otobiyografisinde politik bir rakibiyle nasıl dost olduğunu güzel bir örnekle anlatıyor. Franklin, rakibinden kendi kütüphanesinde olmayan bir kitabı ödünç istiyor, rakibi de haliyle veriyor. Bir süre sonra kitabı geri getirip teşekkür etmesinin ardından, rakibinin ona karşı davranışlarının değiştiğini ve kendisine yaşamının sonunda kadar sempatiyle baktığını yazıyor. Sonra da bu durumu, gelecekte Benjamin Franklin Etkisi olarak anılacak şu çıkarımla açıklıyor:

Size bir kez iyilik etmiş biri, sizin ona iyilik yaptığınız birine kıyasla size tekrar iyilik yapmaya daha yatkındır.

Her zerresiyle fikirlerinize karşı olan birinin, size yardım ettikten sonra bir anda en büyük taraftarınıza dönüşmesinin sebebi ancak bilişsel uyumsuzluk kavramıyla açıklanabilir. Psikolog Leon Festinger’in ortaya attığı kurama göre, insanların tutumları ve davranışları paralellik göstermelidir. Geri döndüremeyeceğimiz bir davranışı gerçekleştirdikten sonra çoğunlukla tutumumuzu da değiştiririz. Sizden hoşlanmayan biri size yardım ettiğinde, bunu neden yaptığını kendine açıklayamaz ve “demek ki hoşlanmam gerekiyormuş,” diye düşünerek tutumunu değiştirir. Sözün özü, yardım istemenin size yardım eden kişi için dönüştürücü bir etkisi vardır.

İnsanları anlama yolculuğunda yanınızda olan Kendimce Düşünceler’i okuduğunuz için tekrar teşekkürler. Hadi başlayalım.

Blogumdan

Her sayıda, blogumda o hafta yayınlanan yazıyı paylaşıyorum.

Sümbülteber

Vaktiyle Yeditepe İstanbul dizisini izleyenler, başroldeki Yusuf'un (Emre Kınay) Olcay'a (Zuhal Olcay, evet Olcay) şiir okuduğu bölümü hatırlayacaktır. Şiir öyle güzel, Yusuf'un Olcay'a söylenmemiş aşkı öyle sıcaktır ki şiiri tamamlayamaz. Üstüne üstlük şiiri okuduğu kitabın kapağı da yırtıktır. Yani ne ismini bilir şiirin ne de şairini. Hatırlamak isteyenler için aşağıya bırakıyorum.

Yusuf'un elinin altında internet olmadığı için bilememişti ama bu Turgut Uyar'ın Kırlardan Geliyorlar isimli şiiridir. Şöyle başlar:

"kırlardan geliyorlar ellerinde sümbülteber

elbette kırlardan kırlardan gelecekler

başka türlü nasıl güzelleşir bu akşamüstleri

söyleyin nasıl dayanılır dükkanlara depolara

bu katran kokusu başka türlü nasıl geçer"

İyi şiirin her öğesi, her objesi, elbette metaforik olsa da özünde inandırıcı olmalı. Bu katran kokusu nasıl geçer? İşte ancak bu sümbülteberle. Polianthes tuberosa denilen bu çiçek, uzaklara yayılan kokusuyla parfüm yapımında kullanılır. 17. yüzyıl Fransa'sında XIV. Louis, namıdiğer Güneş Kral, Versay Sarayı'nın bahçesine bu çiçekten yüzlerce ektirmişti. Uyar'ın şiirindeki katran kokusu gibi, o dönem sarayın hijyensizliğinden yayılan kokuları bastırmak sümbültebere düşmüştü. "Neye benzer bu çiçek?" derseniz, işte böyle bir şeydir:

Sümbülteberin bir özelliği de aşık etmesidir. Hindistan'da bu özelliğiyle kullanırlar mesela. Başka türlü nasıl güzelleşir bu akşamüstleri? Severek tabii, ama daha çok sevilerek değil mi? Peki en çok? En çok da özgür olarak. Emeğinin özgür, şehrinin özgür olduğu, adeta zamandan azade yüreğinin içinde o katran kokulu kentlere mecbur olmadığını hissederek. Çünkü kırlardan gelecekler, doğanın uçsuz bucaksızlığını, güzel kokusunu ve aşık edişini hatırlatmak için. Yetişmeye çalıştığımız geri sayımları unutturmak için.

Ne diyordu şiirin orta yerinde Uyar:

"eskiden şaşardık bazı şeylerin yokluğuna

artık bu yokları var etmeyi usladık"

Yırtık kitabın kapağını bulamadı Yusuf. Şairini bilemedi. Olcay'ı aşık edemedi. Yeditepe İstanbul'dan bugüne geçmiş 24 sene. Kapak bulundu, şair bilindi. Tek aşk ve doğa uslanamadı henüz. Ey güzelim sümbül ve teber, ey canım. Ona da bir çare bulunur elbet.

Beşli Çağrışım

Her sayıda, birbiriyle başta ilgisiz görünen bir kavramdan diğerine beş maddede çağrışım yaparak ulaşma oyunu oynuyoruz. Bu hafta Cansel Elçin’den yola çıkıp František Kupka’ya varıyoruz. Siz de farklı yollarla ulaşmayı deneyebilirsiniz.

Not: Bülten aboneleri beşli çağrışım önerilerini chat üzerinden bırakabilir. Önerisi bültende yer alan aboneye atıfta bulunarak teşekkür edeceğim.

1. Cansel Elçin bildiğiniz gibi Fransa’dan ülkemize gelmiş bir sanatçı. Yıllar önce ilk defa Hatırla Sevgili’de izleyip sevmiştik. Ailesinin Fransa’ya gitme, Tomris Giritlioğlu’nun kendisini buraya getirme hikâyesini anlattığı kısa bir söyleşisine denk geldim:

2. Elçin, 2009’da Kampüste Çıplak Ayaklar isimli bir filmi hem yazdı hem de yönetti. Film karışık yorumlar aldı, bence farklı bir işti; ancak pek çok insanın aklında en çok o dönem MTV Türkiye’de yayınlanan fragmanının arkasında çalan müzikle kaldı.

3. Fragmanda, şimdi dağılan Kupka isimli grubun Lai Pun Lal isimli enstrümental parçası çalınıyordu. Dinlemek isteyenler buyursun:

4. Grubun kurucusu olan Erkin Gören müzisyen olmasının yanı sıra aynı zamanda da bir ressam. Çalışmalarına buradan ulaşabilirsiniz.

5. Kupka grubunun ismi de zaten Çek ressam František Kupka’dan geliyordu. 1912’den itibaren sanat çevrelerinde parlayan sanatçı, Kübizm akımının soyutlama ve parlak renkleri önceleyen bir varyasyonu olan Orfik Kübizm akımının en önemli temsilcilerinden biriydi.

   

Okuduklarım

Her sayıda, son okuduğum kitaplardan biri için Goodreads’e yazdığım incelemeyi paylaşıyorum.

Yazmak

1959 tarihli Alain Resnais filmi Hiroşima Sevgilim’i seyrederseniz, senaristi Marguerite Duras’nın nasıl farklı bir iş çıkardığını görürsünüz. Doğrusal olmayan kurgusuyla geçmişin ve şimdinin, Fransa ve Japonya’nın, savaş ve barışın, film, hayat, delilik, anı gibi gerçekliklerin iç içe geçtiği son derece orijinal bir iştir. Özgün tarzıyla Fransız Yeni Dalga sinema akımına da öncülük etmiş olan filmin senaryo dalında Oscar’a aday olduğunu da hatırlatayım. 1914 doğumlu yazarın neredeyse 80 yaşına merdiven dayamışken yayınladığı Yazmak kitabı da, tıpkı Hiroşima Sevgilim ve yazarın zihni gibi, şiirsel, karmaşık ve insancıl. Duras’nın uzun ve kısa denemelerini okuyorsunuz, evini, yazmanın onun için ne ifade ettiğini, neden yazdığını… Ölmekte olan bir sineğin tasvirini, onunla ilgili duygularını sayfalarca okuyabiliyorsunuz. Yıllar önce hayata gözlerini yummuş genç bir asker için de duyguları değişmiyor. İnsan olmaktan da yalnız olmaktan da hiç vazgeçmiyor. Daha önce yayınlanmamış bir de tretmanını okuyorsunuz. Hiroşima’yı izleyenlere tanıdık geliyor, oysa bu defa olay Roma’da geçiyor. Kısa bir kitap olmasına rağmen okuması bence kolay değil, baştan söyleyerek meraklısına öneririm.

İzlediklerim

Her sayıda, son izlediğim film veya dizilerden biri için yazdığım bir incelemeye yer veriyorum.

The Worst Person in the World

Bu yıl Cannes Film Festivali’nde Sentimental Value filmiyle Grand Prix / Jüri Büyük Ödülü’nü, yani festivalin en prestijli ikinci ödülünü kazanan Norveçli yönetmen Joachim Trier, birçok kişinin sandığı gibi Lars von Trier’in akrabası değil diyerek sözlerime farklı bir yerden başlamak istiyorum. Yazar ve yapımcı ortağı Eskil Vogt ile beraber yazdıkları ve Trier’in çektiği 2021 tarihli The Worst Person in the World, senaryo dalında Oscar heykelciğine de aday olan, çok, çok başarılı bir eser. Yönetmenin Oslo Üçlemesi’nin son ayağı olan filmimiz, 30 yaşının eşiğindeki başkarakterimiz Julie’yi ailesi ve kariyer seçimleriyle tanıtırken, seyirci olarak aşk hayatına özellikle detaylıca baktığımız bir dört yıl bağlamında neredeyse bütün film boyunca karakteri takip ediyoruz. Başroldeki Renate Reinsve Cannes’dan ödülle döndüğü bu maratonda, bize gerçek Julie’yi her haliyle, her tepkisiyle gösteriyor. Trier’in filmdeki en büyük mahareti yaptığı tempo oyunlarında. 12 bölümde anlattığı öyküsünü, birer önsöz ve sonsözle de taçlandırıyor. Dizi estetiği olarak adlandırabileceğim bir yöntemle, modern seyircinin odaklanma problemlerine ilaç olmuş. Stilize bir yapımla karşı karşıya olduğumuzu söyleyebilirim. Tür olarak romantik dramedi deniyor, haksız olmayan bir hibrit yakıştırma. Birçok ilham kaynağı olduğu kesin ancak bence en güçlüsü Woody Allen’ın aynı adlı filminde Diane Keaton’ın canlandırdığı Annie Hall karakteri. Epizodik anlatımı, zaman atlamaları ve başkarakterin (Allen’ın canlandırdığı Alvy Singer’ın gözünden anlatılsa da filmin başkarakteri Annie’dir) her şeye rağmen bağımsızlığını öncelemesi ile bence Trier bu klasiği çok iyi etüt etmiş. Geçmişte film üzerine bir değerlendirme de yazmıştım, isteyenler buradan ulaşabilir.

Şimdi, Substack’te ve başka ortamlarda The Worst Person in the World filminin çok analizi yapıldı. Özellikle filmin ismi üzerinden, başkarakter iyi mi kötü mü, gerçekten saf iyilik ve kötülük diye bir şey var mı, aşkta iyilik ve kötülük olur mu tandansında incelendiğini görüyorum. Bir bakış açısı da ben getireyim istiyorum. Bol miktarda spoiler vereceğim için hiç bilgi almak istemeyenlerle bu noktada vedalaşabiliriz.

Filmin bence çekirdeğini, yani ana temasını söyleyerek başlayayım: İnsanın kendisinden beklenenleri yapmaması. Bence bütün film bunun üzerine kurulu. Julie’nin tıbbı kazanıp psikolojiye gitmesi, oradan fotoğrafçılığa merak salması, ancak yıllarca kitapçıda çalışması iyi bir örnek. Erkek arkadaşının çocuk beklentisine olumlu yanıt vermemesi. Babasının kendisine babalık etmekle ilgilenmemesi, sudan bahanelerle evine bile gelmemesi. anneannesinin Julie’nin makalesini okumaması. Aksel’in çizdiği provokatif karakter Bobcat’in (Kötü Kedi Şerafettin’i ne kadar da çok andırıyor) temsil ettikleriyle feminist eleştirmeni irrite etmesi, çizerin radyo programında tatmin edici bir cevap bile vermemesi. Elvind’in kanaatkarlığıyla Julie’yi deli etmesi. Julie ve Elvind’in partide tanıştıkları sahnede konvansiyonel anlamda aldatmamaları. O kadar çok örnek sayabilirim ki.. Aksel’in trajik öyküsünde Julie’nin tutumu sanırım en bariz olanı. Kazara başlayan hamileliğinin bitimindeki gülümsemesi, epilogdaki aktrisin arzu edilen oyunu verememesi de dahil, kimse beklentileri karşılamıyor. Çoğu zaman teşebbüs bile etmiyor. Film bu anlamda çok güçlü metaforlar içeriyor. Aşırı beklenti tabii ki iyi bir şey değil, ancak ahlakçı bir tutum sergilemesek bile bencil tarafımızın öne çıkması sanırım toplum olarak dikiş tutturmamızı engelleyebiliyor. Bazen o kadar yalnızca bize kadar yer oluyor ki hayatta, diğer her şey ve herkes adeta olduğu yerde duruyor (filmin meşhur sekansı gibi). Altruistik sevginin en yoğun hali genellikle annelik sayıldığından, bu alandaki metafor da bence cuk oturuyor. İşin sonunda her şeyi bencelemek, her şeyi kontrol etme isteği getiriyor, kontrolü kaybettiğimizde de yer ayağımızın altından çekilmiş oluyor. Filmin finalinin, fotoğrafların karşısında, camdan dışarı bakmayan bir Julie ile bitmesi bile anlamlı.

Yazsak sayfaları bulacak bu filmi Max platformundan seyredebilirsiniz. Öneririm.

Kapatırken

Kendimce Düşünceler, sadık bir dost gibi, her hafta pazar sabahları söz verdiği saat olan 9:00 sularında bülten formatında e-postalarınızdaki yerini alıyor. Size ilham vermesi için tek yapmanız gereken ücretsiz bir biçimde abone olmak.

Subscribe now

Keyif aldıysanız lütfen bültenin hemen üst veya alt bölümlerinde yer alan kalp simgelerine tıklayarak beğenilerinizi gönderin. Görüş bildirmek isterseniz bültenin hemen altına yorum ekleyin, mutlaka cevaplarım.

Fanzin okumayı ve her şey hakkında bilgi sahibi olmayı seven arkadaşlarınızla ilginç bir şeyler paylaşmak isterseniz, bu defa aşağıdaki butona tıklayarak Kendimce Düşünceler bültenini paylaşabilirsiniz.

Share

Görüşmek üzere, sevgiyle kalın 👋

Dünyanın en zeki insanı denilince aklınıza nasıl biri geliyor?

Ön yargılarımız bu soruya şöyle cevap verir: Asya kökenli, matematik profesörlüğü yapan bir erkek. En utanmaz ön yargımız da yakışıklı ve eğlenceli olmadığına hükmeder. Zeki insanları severiz, ancak çok zeki insanlardan içten içe ürkeriz. Şimdi bu ön yargıları kıracak doğru cevabı vereyim. Guinness Rekorlar Kitabı 1990’da kategoriyi emekli etmeden önce listelenen 228 IQ’luk derecesi ile Amerikalı Marilyn vos Savant (Savant soyadı gerçek ve bilge kişi anlamına geliyor. Genetiğin gücüyle tanışın!) dünyanın en yüksek IQ’lu insanı rekorunun sahibi, diğer bir deyişle dünyanın en zeki insanıdır. Marilyn güzel bir kadındır ve 1986’dan beri, Parade isimli dergide Ask Marilyn isimli köşede okuyucu sorularını cevaplayan bir köşe yazarıdır.

Malcolm Gladwell, içinde yer alan 10.000 saat kuralı ile dillere pelesenk olan kitabı Outliers’ta, safi zekânın başarı için yeterli olmadığını, bunun yerine pratik zekâ ve ikna becerisinin şart olduğunu güzel bir örnekle anlatır. Her ikisi de 195 IQ’ya sahip olan, atom bombasının mucidi Robert J. Oppenheimer ve Amerikalı çiftçi Christopher Langan’ı karşılaştırarak, Oppie’nin aileden gelen reflekslerle kendini belalardan sıyırış şekliyle Chris’in evde pratik yapamamasından ötürü defaatle kendi hakkını savunamayışlarını irdeler. Tabii neticede kim mutludur tartışılır. Bhagavad Gita’dan “dünyaların yok edicisi” alıntısını yapan Oppenheimer mı, yoksa TV’de yayınlanan bir yarışma programında 250 bin dolar kazanarak çok istediği at çiftliğini açan Langan mı?

Yarışma programı demişken, Marilyn’e gelen en ilginç soru, Let’s Make a Deal isimli programın (bizde de bir dönem Seç Bakalım ismiyle yayınlanmıştı) sunucusunun adıyla sonradan Monty Hall Problemi olarak anılacak olan şu olasılık sorusudur:

Bir yarışma programındasınız ve üç kapıdan birini seçeceksiniz. Bir kapının ardında araba, diğer iki kapının ardında ise keçiler var. Kapılardan birini seçiyorsunuz ancak kapı açılmadan önce sunucu, arkasında keçi olan kapılardan birini açtırıyor. Sonra size seçiminizi değiştirmek isteyip istemediğinizi soruyor. Değiştirmeli misiniz?

Ne dersiniz, sanki fark etmez gibi geliyor değil mi? Neticede iki kapıdan birinin arkasında araba var, diğerinin arkasında keçi. Fifty-fifty.

Marilyn, bu soruya “Evet her zaman değiştirmelisiniz!” cevabını verince, kıyamet kopar ve dergiye haftalarca yüzde elli ihtimal olduğuna dair itiraz mektupları yağar. Oysa istatistik mantığına göre yanıtı doğrudur. Siz kapıyı seçtiğinizde, arabanın o kapının ardında olması ihtimali 1/3, diğer kapıların ardında olması ihtimali ise toplam 2/3’tür. Sunucu araba olmayan bir kapıyı açınca, o kapının olasılığı 0/3’e düşer. Sizin seçmediğiniz diğer kapının olasılığı ise toplam olasılık olan 2/3 yani %66 olarak kalır. İlk seçtiğiniz kapının olasılığı ise hâlâ 1/3 yani %33’tür. Yani kapıyı değiştirirseniz iki kat fazla ihtimalle arabayı kazanırsınız. Ben bunu ilk okuduğumda doğal gelmediği için inanmadım ve bir bilgisayar programı yazarak farklı sayılarla test ettim. Gerçekten de deneme sayısı yükseldikçe oranlar %33 ve %66 olarak sabit kaldı. Binlerce defa yazı tura attığınızda oranların yaklaşık %50 olması gibi, istatistiklerin gerçekleştiğini görmek çok şaşırtıcı. Buradan çıkaracağımız ders şu, statüko çoğu zaman faydalı değildir, algılarınızdan çok olgulara kıymet verin.

Açık zihin yolculuğunda yanınızda olan Kendimce Düşünceler’i okuduğunuz için tekrar teşekkürler. Hadi başlayalım.

Blogumdan

Her sayıda, blogumda o hafta yayınlanan yazıyı paylaşıyorum.

Temrine Devam

Yazmadan yazar olunmuyor. Nasıl oturup yazacağı konusunda ise insanlar çelişkiye düşüyor. Tek cümleyle: "Rutinleriniz olmalı". Farklı yazarlardan örnekler vereyim.

Stephen King tüm zamanların en üretken yazarlarından biri. Yazma Sanatı isimli harika kitabında kendi edebiyat serüvenini, yaşam öyküsüyle de harmanlayıp paylaşıyor. Büyük bir yazı masası olduğundan bahsediyor. Ünlü yazar, her sabah erken saatlerde bu masaya oturup 2000 kelime yazıyor. Hafta sonları da dahil. Tatilde olduğundaysa yalnızca masasını geride bırakıyor. 2000 kelimesi sabit. Yazma eyleminin büyük çoğunluğunun yazı işçiliği olduğunu kitapta şöyle aktarıyor:

Amatörler oturup ilham gelmesini bekler, geri kalanımız ise kalkıp işe koyuluruz.

Bu Yıl Romanını Yazıyorsun isimli kısa ancak etkili başvuru kitabında Walter Mosley yaratıcı yazarlığın bir sürü sırrını verirken, bir yazarın günlük hedefini belirli bir kelime sayısı cinsinden açıklamaz. Ona göre hedef, işin başında her gün en az 90 dakika zaman geçirmektir. Her gün bu kadarlık bir süre kâğıdın / klavyenin önünde olmanın, bir yılın sonunda romanınızı bitirmenizi sağlayacağını iddia eder.

Ray Bradbury ise Yazın Sanatı ve Yaratıcı Yazarlık isimli eserinde, yazmaya başlayanların doğrudan romana yönelmek yerine her hafta bir kısa öykü yazmasını öğütler. Bu formülle yıl sonunda toplam 52 kısa öykünüz olur ve yazara göre en az birisi iyi çıkar. Nasıl istatistik?

Roman yazdığı dönemlerde Japon yazar Haruki Murakami'nin rutini de enteresan. Yazar bu dönemlerde istikrarlı olarak her sabah 04:00'te kalkıp 5-6 saat yazdığından bahsediyor. Kendisinin en bilinen özelliklerinden biri olan fiziksel aktiviteleri de öğleden sonra 10 km koşu veya 1,5 km yüzme (bazen her ikisi birden) şeklinde yapıp, gece 21:00'de uyumaya çalışıyor. Bunu her gün yapmak onun için bir tür kendi kendini büyüleme. Ancak bu rutini bir roman boyunca, yani altı ay ile bir sene arası sürdürmenin fiziksel ve zihinsel olarak ne kadar zorlayıcı olduğunu da söylemeden edemiyor. Tabii yazarın Koşmasaydım Yazamazdım kitabında da dediği gibi:

Acı kaçınılmazdır, ıstırap çekmekse tercihtir.

Virginia Woolf'un tavsiyesi, kapısı kilitlenebilen bir oda ve yıllık beş yüz pound gelir. Yani ortaya koyacağınız kelime sayısı veya kalem elinizde geçireceğiniz süreden önce, hayatınızı idame ettirmeye bakın diyor. İnsanın aklına yokluk içindeki silüetler, Knut Hamsun'un Açlık'ında talaş emen yazar ile John Fante'nin Toza Sor'unda, bulduğu portakal kasasıyla karnını doyuran yazar karakteri geliyor.

Son olarak bir büyük ustaya dönecek olursak, Ernest Hemingway de her sabah erken vakitlerde 500 kelime yazmayı öğütler. Bu bazen 400 olur, bazen 600. O gün yazmayı hangi noktada bırakacağı konusundaysa yazar çok net:

Hâlâ gücünüzün olduğu ve bir sonraki adımda ne olacağını bildiğiniz bir yere gelene kadar yazarsınız ve durup ertesi gün tekrar başlayana kadar yaşamaya çalışırsınız.

Beşli Çağrışım

Her sayıda, birbiriyle başta ilgisiz görünen bir kavramdan diğerine beş maddede çağrışım yaparak ulaşma oyunu oynuyoruz. Bu hafta La mano de Dios’tan yola çıkıp Kaliforniya’ya varıyoruz. Siz de farklı yollarla ulaşmayı deneyebilirsiniz.

Not: Bülten aboneleri beşli çağrışım önerilerini chat üzerinden bırakabilir. Önerisi bültende yer alan aboneye atıfta bulunarak teşekkür edeceğim.

1. 22 Haziran 1986’da Arjantinli futbol efsanesi Diego Armando Maradona, İngiltere’ye karşı La mano de Dios denilen meşhur golü attı, ancak hakem golün elle atıldığını görmedi.

   

2. Aslında bu fair play skandalının gölgesinde kalan ve Arjantin’i daha sonra kazanacakları dünya kupasının yarı finaline taşıyan, Maradona’nın bütün bir sahayı geçip kaleci dahil herkesi çalımladığı gol, yani diğer bir deyişle Asrın Golü’ydü.

3. Meksika 1986, 1970 Dünya Kupası ve 1968 Yaz Olimpiyatları’dan sonra ülkede düzenlenen üçüncü büyük organizasyondu. 1985’te Mexico City’de gerçekleşen 8,0 şiddetindeki depremle yerle bir olan ülke ekonomisinin de bir miktar toparlanmasını sağlamıştı. (Meksika, 2026’da ABD ve Kanada’yla ortaklaşa düzenleyecekleri turnuva ile üç defa kupaya ev sahipliği yapan ilk ülke olacak).

4. Meksika, 1848’de biten Meksika-Amerika Savaşı sonucunda imzalanan Guadalupe Hidalgo Antlaşması ile topraklarının %55’ini ABD’ye tazminat olarak vermişti. Kaybettiği eyaletlerin arasında (daha önce bağımsızlığını ilan edip ABD’ye katılan Teksas’ın haricinde) Kaliforniya, Nevada, Arizona, Utah, New Mexico, Colorado ve Wyoming de vardı (kaynak).

   

5. Kaliforniya 4.1 trilyon dolarlık GSYİH değeriyle, ABD, Çin ve az farkla Almanya’dan sonra tek başına dünyanın en büyük dördüncü ekonomisini oluşturuyor. Japonya, Birleşik Krallık, Fransa, Hindistan gibi ülkeleri geride bırakıyor.

   

Okuduklarım

Her sayıda, son okuduğum kitaplardan biri için Goodreads’e yazdığım incelemeyi paylaşıyorum.

Öteki

On dokuzuncu yüzyıl Rus klasiklerini bir kalemde saydığınızda Öteki kitabını listeye eklemezsiniz. Peki yalnızca Dostoyevski’nin eserlerini sıraladığınızda aklınıza gelir mi acaba? Suç ve Ceza, Karamazov Kardeşler, Budala, Kumarbaz, Yeraltından Notlar… İlk beşe giremiyor değil mi? Gerçekten de Öteki, usta yazarın henüz o kadar da usta olmadığı 25 yaşından bir roman. Konusunu özetlemek basit. Devlet memuru Golyadkin, bir gün kendisine tıpatıp benzeyen bir ikiziyle karşılaşır. Bunun ardından yaşadığı kimlik bunalımı ve asıl olanın kendisi olduğunu bir türlü kanıtlayamaması ile, günümüzden bakınca aşina olduğumuz bir öykünün ilk anlatımı. Yani bu öyküden doğrudan etkilenmiş Fight Club’ın isimsiz anlatıcısı da var, Dr. Jekyll ve Mr. Hyde’ın çift kişilikli başkarakteri de, Black Swan’daki balerinin kendisiyle mücadelesi de. Genç Fyodor’un iyi bir hikâye bulduğunu kabul eden olgun Fyodor, geçmişe dönüp baktığında bu kitabı beğenmiyor, daha iyi yazabileceğini düşünüyor. Oysa Dostoyevski’nin yapıtlarına bolca antipati duyan Nabokov, yazarın en çok bu eserini seviyor. Kitabın açılışından itibaren açık bir Gogol hayranlığıyla yazıldığı, tarzını bulmaya çalışan genç yazarın belli ki Palto’daki Bashmachkin gibi bir memurun, Burun’daki gibi fantastik bir durum nedeniyle, Bir Delinin Hatıra Defteri’ndeki gibi hezeyanlarda dolaşmasını planladığı aşikâr. Zaten olgun Dostoyevski daha sonra şöyle diyecektir:

Hepimiz Gogol’un paltosundan çıktık.

Farklı, daha genç ve Gogolyen bir Dostoyevski eseriyle tanışmak isteyenlere önerilir.

İzlediklerim

Her sayıda, son izlediğim film veya dizilerden biri için yazdığım bir incelemeye yer veriyorum.

The Creator

2014 tarihli Godzilla filmiyle Uzak Doğu’ya olan düşkünlüğünü gösteren ve franchise’ı 50 sene sonra orijinal ayarlarına döndüren (daha sonra King Kong’la birleşip kaijulardan kaiju beğendirseler de) yönetmen Gareth Edwards, 2018 tarihli Star Wars spin-off’u Rogue One ile de hem büyük ölçekli bilim kurgunun altından kalkabileceğini hem de insani yanı ön planda bir Star Wars filmi ortaya çıkarabileceğini göstermişti. Bence 2023 tarihli The Creator buralardaki tecrübelerinin harmanı. Yapay zekânın bir büyük felaketin ardından batı ülkelerinde tamamen yasaklandığı ancak doğu ülkelerinde iyiden iyiye hayatın içine girdiği bir gelecekte geçen film, her şeyi gören gözüyle Nomad isimli dev bir uzay istasyonu vasıtasıyla YZ türleri uzaydan yok edilirken, tüm dengeleri değiştirebilecek sürpriz bir yapay zekâ formunun bir eski asker tarafından, yaratıcısı olan Nirmata kod adlı isyancıya götürülmesinin öyküsü. Filmin esin kaynaklarını saymak gerekirse, bence kesinlikle Alfonso Cuarón’un harika filmi Children of Men’den etkilenmiş. Uzak Doğu’da sazlıkların, nehrin, ormanların içinde geçen savaş sahneleri Apocalypse Now, Platoon gibi filmlere göndermelerle dolu. Doğu kültürüyle özdeşleşen barışçıl, korumacı, varoluşçu YZ formları ise öylesine orijinal ki, filmi benim gözümde bir tür gelecek belgeseli havasına büründürüyor. Atmosfer olarak farklı olmasına rağmen belki yalnızca Blade Runner’da yakalanmış bağımsız tür olarak yaşama hakkı konusu burada tüm detaylarıyla işleniyor. Filmin temel öyküsünde klişeler mevcut, senaryo boşluklarından da yer yer söz edilebilir ancak özellikle başrol John David Washington damarlarındaki oyunculuk kanını (Denzel’in oğlu ne de olsa) her filminde hissettiriyor, Ken Watanabe her zamanki gibi olgun bir aktörlük sergiliyor, çocuk oyuncunun ise bence yolu açık. Bilim kurgu meraklılarına öneririm. Prime Video’dan izleyebilirsiniz.

Kapatırken

Kendimce Düşünceler, sadık bir dost gibi, her hafta pazar sabahları söz verdiği saat olan 9:00 sularında bülten formatında e-postalarınızdaki yerini alıyor. Size ilham vermesi için tek yapmanız gereken ücretsiz bir biçimde abone olmak.

Subscribe now

Keyif aldıysanız lütfen bültenin hemen üst veya alt bölümlerinde yer alan kalp simgelerine tıklayarak beğenilerinizi gönderin. Görüş bildirmek isterseniz bültenin hemen altına yorum ekleyin, mutlaka cevaplarım.

Fanzin okumayı ve her şey hakkında bilgi sahibi olmayı seven arkadaşlarınızla ilginç bir şeyler paylaşmak isterseniz, bu defa aşağıdaki butona tıklayarak Kendimce Düşünceler bültenini paylaşabilirsiniz.

Share

Görüşmek üzere, sevgiyle kalın 👋