☀️ Başlarken
Kendimce Düşünceler’in 69. sayısından herkese merhaba!
Eugen Herrigel’in Yay ile Ok Atış Sanatında Zen kitabını okuyalı yıllar oldu, ancak şu imaj hiç aklımdan çıkmadı. Zen okçusu oku atarken ne hedefe konsantre olmalıdır ne de elindeki araca, yani yayına. Ne de yaya yerleştirdiği okun nereye gideceğinden kaygılanmalıdır. Okçu, okun kendisi olmalıdır. Ancak böylece hedefi gerçekten vurabilir. Her sayıda, belki hayatta da, işte o ok olmaya çalışıyorum. İki haftada bir hedefinizi on ikiden vurmak için bir oka dönüşmeyi beraber keşfetmek isterseniz bu yayına abone olmanız beni çok mutlu eder.
Her zamanki gibi sevgi ve şans yanınızda olsun. 🍀
Charles M. Schulz’un çizdiği Peanuts çizgi romanı, temelde Snoopy adlı hayalperest köpek ile başı beladan kurtulmasa da iyimserliği bırakmayan sahibi Charlie Brown’ın birbirinden ilginç arkadaşlarıyla beraber yaşadıkları maceraları konu eder. Başındaki tek tel saçı ve sarı-siyah kazağıyla hatırladınız mı Charlie Brown’ı? (Yeri gelmişken Peanuts’ı konu eden bu linkteki çok komik Saturday Night Live skeçini de izleyin)
Pek bilinmez ancak Snoopy, 1960'lardaki uzay yarışı sırasında ABD'nin Apollo programının da maskotlarından biri olmuştur. 1967’de Apollo 1 görevinde çıkan yangından sonra güvenlik kültürüne renkli bir yüz arayan NASA, çizer Schulz’dan destek alıyor ve astronot kıyafetli Snoopy çizimleri yayımlanıyor. 1968’den itibaren uçuş güvenliğine katkı veren NASA çalışanlarına Gümüş Snoopy Ödülü verilmeye başlanıyor. Hatta Mayıs 1969’daki Apollo 10 görevi için Ay modülüne Snoopy, komuta modülüne ise Charlie Brown adı veriliyor. Bu son isimlendirme ilginç. Neden Ay modülüne Snoopy, komuta modülüne ise Charlie Brown’ın adını vermiş olabilirler? Neden tersi değil?
Daniel Kahneman, Hızlı ve Yavaş Düşünme isimli kitabında her insanın içinde ikili bir sistem olduğundan bahseder. Hızlı sistem çok düşünmez, kolayca ileriye atılır, otomatiktir, sezgiseldir. Yavaş sistem ise ayrıntılı düşünür, kolay kandırılmaz, sürekli bir muhakeme içindedir. Bu ayrımı biraz esnetirsek gündelik hayatımızda da benzer ikiliklerle karşılaşırız. Yeni bir eşya almak mı, eldeki eskileri değerlendirmek mi? Aklınıza geleni hemen söylemek mi, bekleyip odayı okumak mı? Çıkma teklif etmek mi, arkadaşlığı sağlama almak mı? Kaygılanmak mı, depresyona girmek mi, diye de sulandırabileceğim bu ikiliklerden hareketle, elbette Ay’a gidecek kadar çılgınsanız Snoopy gibi, bunu sağ salim yapacak kadar kontrolcüyseniz Charlie Brown gibi olmalısınız.
Peki bunun arası yok mudur?
Her çağın kendine özgü bir ruhu olduğu gibi, insanın hayatındaki her dönemin de kendine özgü bir ruhu olduğunu düşünüyorum. Goethe'nin de kullandığı Zeitgeist, yani zamanın ruhu, bunun toplumsal ölçekteki karşılığı tabii ki. Dünya pupa yelken bir istikamette ilerlerken, o gemiye binmeden gittiği yön hakkında söz sahibi olmanız pek mümkün değil. Bireysel açıdan yaklaştığımızda ise bazen hızla ileri atılmak, bazen durup düşünmek, bazense yalnızca o anın ihtiyacına ayak uydurmak gerekiyor. Yaygın kullanılan “anda kalmak” mottosu da acaba içinde bulunduğumuz zamanın bize ne söylediğini anlayabilmekle ilgili olabilir mi?
Forrest Gump filminde aynı adlı başkarakterimiz üç yılı aşkın süre boyunca Amerika'yı bir uçtan diğerine koşarak dolaşır. O kadar ilgi çeker ki, insanlar bu koşunun arkasında büyük bir amaç, bir felsefe, bir mesaj ararlar. Neden sonra durduğunda Forrest koşusunu şöyle anlatır:
Yorulunca uyudum. Acıkınca yemek yedim. Sıkışınca da, bilirsiniz işte, tuvalete gittim.
Zaman sizi nasıl çağırıyorsa, o anda ne yapmanız gerekiyorsa onu yapın sevgili dostlar.
Hadi bu sayının sayfalarını birlikte çevirelim.
✍️ Kelimelerimiz
Her sayıda zengin dilimizin az bilinen bir güzel kelimesini tanıtıyorum.
Galatımeşhur
Dilimize Arapça galat (hata, yanlış) ve meşhur (Türkçe de kullanıyoruz, yaygın, tanınan) kelimelerinin birleşimiyle geçen bu sözcüğümüzün anlamı “yaygın yanlış”tır. Dilimizde galatımeşhurlar o kadar çok ki. En bilinen örneklerden biri, “sıhhatler olsun” yerine “saatler olsun” denmesi. İşin ironik tarafı galatımeşhur kelimesi de yanlış biliniyor ve galatımeşru olarak söyleniyor. Meşru (haklı, yanlış olmayan) olarak söylenince, kelimenin tam anlamıyla “yanlış olmayan yanlış” diye komik bir oksimoron ortaya çıkmış oluyor.
💭 Beşli Çağrışım
Her sayıda beşli çağrışım isimli bir oyun oynuyoruz. Oyunun amacı, birbiriyle başlangıçta ilintisiz görünen iki kişi veya kavramı beş maddede buluşturmak. Bu sayıda Ziyâ Paşa’dan yola çıkarak Leonardo da Vinci’ye ulaşıyoruz.
“Âyinesi iştir kişinin lafa bakılmaz” veya “Nush ile yola gelmeyeni etmeli tekdir / Tekdir ile uslanmayanın hakkı kötektir” diye atasözü olarak bildiğimiz beyitlerin sahibi Tanzimat dönemi aydınlarından Ziyâ Paşa’dır.
Döneminin en üretken yazarlarından olan Ziyâ Bey’e (doğum adıyla Abdülhamid Ziyâeddin’e) Paşa denmesinin sebebi ise bir dönem Kıbrıs mutasarrıflığı (sancak valisi gibi düşünebilirsiniz) yapması ve devlet geleneğine göre sancağın en üst amiri olan kişilerin Paşa olarak çağrılmasıdır.
Sadrazam Âli Paşa'yla ters düştükten sonra 1867 yılında Paris'e giden Ziyâ Paşa, Nâmık Kemal ve Ali Suavi gibi isimlerle birlikte Yeni Osmanlılar hareketinin Avrupa'daki faaliyetlerine katılır ve mevcut yönetim aleyhine gazete yazıları kaleme alır.
Sultan Abdülaziz 1867’de Paris Ekspozisyonu için şehre ziyarette bulunacağı zaman Fransız hükümetinin baskısıyla Yeni Osmanlılar Londra’ya taşınır. Hareketin maddi desteğini veren Mısır prensi Mustafa Fâzıl Paşa ise bu sırada Sultan’la arasını düzeltir, Ziyâ Paşa ve arkadaşlarına para yardımını da keser. Düşünsel ve sanatsal üretimin tarih boyunca dışarıdan gelen paraya bağımlı olması ve bu para sebebiyle yönlendirilmesi ne tuhaf.
Sanatını, tabii ki hayatını da sürdürebilmek için bir zenginden destek alan çok meşhur bir sanatçı daha var. Rönesansın simge ismi Leonardo da Vinci de kendi el yazısıyla yazdığı özgeçmişini 1482 yılında Milano Dükü Ludovico Sforza’ya sunarken, mühendislik, mimari ve resim yeteneklerini arzu etmeleri hâlinde sergileyeceğini de ekliyordu.
Bu sayıda beşli çağrışımı şöyle yaptık:
Ziyâ Paşa → Mutasarrıf / Paşa → Yeni Osmanlılar / Paris → Abdülaziz / Mustafa Fâzıl Paşa → Leonardo da Vinci
Siz de ilk ve son adım arasında kendi istediğiniz gibi çağrışım yaparak yorumlarda paylaşabilirsiniz. Beşli çağrışım önerileriniz için abonelere açık olan sohbet bölümüne beklerim.
📚 Okuduklarım
Her sayıda, okuduğum kitaplardan biri için Goodreads’e yazdığım incelemeyi paylaşıyorum.
Newton’ın Principia’sının Toplumsal ve İktisadi Kökleri
Isaac Newton’ın 1687’de yayımlanan ve tam adı Philosophiae Naturalis Principia Mathematica (Doğa Felsefesinin Matematiksel İlkeleri) olan eseri, hareket yasalarını ve evrensel kütleçekimini matematiksel bir çerçevede açıklayarak klasik mekaniğin temellerini attı ve bilim tarihinde bir dönüm noktası oldu. Sovyet fizikçi Boris Hessen ilk kez 1931’de sunduğu ve sonradan kitaplaştırılan bu çalışmasında, Newton’un eserini 17. yüzyıl İngiltere’sinin toplumsal ve iktisadi koşullarıyla birlikte ele alıyor. Örneğin deniz ticaretinin gelişmesiyle gemilerin konumunu belirleme ihtiyacı, gök cisimlerinin hareketlerinin hesaplanmasını giderek daha önemli hâle getiriyordu. Bilim tarihine merakı olanlar okuyabilir, ancak kısa olmasına rağmen ağır bir eser olduğunu söylemeliyim.

🎬 İzlediklerim
Her sayıda, izlediğim film veya dizilerden biri için yazdığım bir incelemeye yer veriyorum.
Carrie
Stephen King’in oldukça üretken bir yazar olmak dışında ne kusuru vardır bilmiyorum ancak yeterince edebî görülmediğiyle ilgili birden çok görüş almıştım geçmişte. Ben severim. Öz yaşam öyküsünü ve yazarlık serüvenini anlattığı Yazmak Üzerine kitabına ise özellikle bayılırım. Bu kitaptan unutmadığım bölümlerden biri, yayımlanan ilk romanı Carrie’nin ilk sayfalarını beğenmeyerek çöpe attığını, eşi Tabitha’nın ise bunları bulup kendisini yazmaya devam etmeye ikna ettiğini anlattığı kısımdır. Sissy Spacek’in başrolünde oynadığı 1976 tarihli Brian De Palma uyarlamasının görkemini göz önüne getirince romanın başarısını da yadsımak güç. Gerek roman gerekse film dinî, fiziksel ve toplumsal baskılar altında büyümeye çalışan genç bir kızın trajik dönüşümüne odaklanıyordu. 2026 yapımı Carrie dizisi ise konuyu 21. yüzyıla getiriyor ve okullarda artan şiddet olaylarını, akran zorbalığını, hatta sosyal medyanın etkilerini de hikâyeye dâhil ediyor. Üstelik romanın hem kapsamını genişleterek hem de sonunu değiştirerek kendine özgü tarafları, politikaları ve güç mücadeleleri bulunan fantastik bir dünya kurmaya girişiyor. Bu tercihte Stranger Things’in başarısının etkili olduğunu düşünüyorum. Carrie’nin kişisel trajedisinin böylesine geniş bir anlatı içinde ne ölçüde korunabildiği tartışmaya açık olmakla beraber ilk sezonunun güzel aktığını düşünüyorum. Yazarın takipçileri başta olmak üzere öneririm. Prime Video üzerinden izleyebilirsiniz.
✨ Kapatırken
Kendimce Düşünceler, sadık bir dost gibi, iki haftada bir pazar sabahları 09:00 sularında e-postalarınızdaki yerini alıyor.
İlham veren düşünceler, film ve kitap önerileri içeren bu yazılar birikir.
Kaçırmamak için abone olabilirsiniz.
Keyif aldıysanız kalp simgesine (❤️) tıklayarak beğenilerinizi gönderebilir, bültenin hemen altına yorum ekleyebilirsiniz (💬).
Paylaşmak isterseniz restack butonunu kullanarak (🔁) ve aşağıdaki butona tıklayarak Kendimce Düşünceler bültenini paylaşabilirsiniz.
Geçen sayıya buradan göz atabilirsiniz:
Görüşmek üzere, sevgiyle kalın! 👋








Yine çok keyifli bir Pazar yazısı olmuş, elinize sağlık.
Art arda iyi eserlerle popüler olanın "yeterince iyi değil "diye etiketlenmesine alışığız; nedense popüleri sevmek pek o kadar popüler değil :) Ben de Stephen King'i çok severim. Aynı coğrafyadan neredeyse hiç ayrılmamasına ve olağanüstünü anlatmasına rağmen insan doğasını hepimize dokunacak şekilde sayfaya geçirmekte mahirdir, belki de biricikliği budur. Kurgusunun heyecanı da ayrı.
Apple tv'de yeni Peanuts filmi var (12 Days of Snoopy). Kaç gündür bekliyordum, şimdi ilk işim SNL skecini ardından filmi izlemek olacak :)
Ben ❤️ Stephen King'in eşi.
Deha da olsan, etrafında destekçin olmadığında, şüphe seni kemirir.
Ellerinize sağlık. Bu seferki bültenden de bu şekil feyizlendim.